thumb|Bronie Pancerne Wojska Polskiego w 1939 przed wybuchem II wojny światowej thumb|Święto broni pancernej w Krakowie – kompania honorowa i poczet sztandarowy 5 bpanc; czerwiec 1938. thumb|Święto broni pancernej w Krakowie – defiluje poczet sztandarowy 5 bpanc. thumb|Tankietki TK-3 z 5 bpanc na Rynku Głównym w Krakowie; maj 1939. thumb|czołg TK-3 thumb|Samochód pancerny wz. 34 thumb|Znaki taktyczne malowane na czołgach lekkich i rozpoznawczych1 – czołg dowódcy kompanii; 2 – czołg dowódcy 1 plutonu; 3 – czołg dowódcy 2 plutonu; 4 – czołg dowódcy 3 plutonu; 5 – czołgi z 1 plutonu; 6 – czołgi z 2 plutonu; 7 – czołgi z 3 plutonu thumb|Znaki taktyczne malowane na pojazdach pancernych1 – wóz dowódcy szwadronu; 2 – wóz dowódcy 1 plutonu; 3 – wóz dowódcy 2 plutonu; 4 – wóz z 1 plutonu; 5 – wóz z 2 plutonu. 5 batalion pancerny (5 bpanc) – oddział broni pancernych Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.
Batalion był jednostką wojskową istniejącą w okresie pokoju i spełniająca zadania mobilizacyjne wobec oddziałów i pododdziałów broni pancernych. Spełniał również zadania organizacyjne i szkoleniowe. Stacjonował w Krakowie. W 1939, po zmobilizowaniu jednostek przewidzianych planem mobilizacyjnym, został rozwiązany.
Formowanie i zmiany organizacyjne Na podstawie rozkazu Biura Ogólno Organizacyjnego Ministerstwa Spraw Wojskowych L. dz. 4498/Tjn. z 17 grudnia 1933, w garnizonie Kraków, został sformowany 5 batalion czołgów i samochodów pancernych. Nowa jednostka powstała w wyniku połączenia 5 dywizjonu samochodowego stacjonującego w Krakowie z trzema pododdziałami wyłączonymi ze składu 2 pułku pancernego w Żurawicy (dwie kompanie czołgów i kompania szkolna).
Na podstawie rozkazu L.dz. 2244/Tj. Dowództwa Broni Pancernych z 26 lutego 1935 jednostka została przeformowana w 5 batalion pancerny. Batalion należał do typu I.
W 1939 w skład batalionu wchodziło dowództwo, trzy kompanie czołgów rozpoznawczych i szwadron samochodów pancernych. Na swoim wyposażeniu posiadał 46 czołgów TK, 9 wozów pancernych wz.34 oraz 254 inne pojazdy. Stacjonował w Krakowie
Mobilizacja 1939 Batalion był jednostką mobilizującą. Zgodnie z planem mobilizacyjnym „W” zmobilizował pododdziały broni pancernych dla Armii „Kraków”:
w dniach 24-26 sierpnia 1939, w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem żółtym w Krakowie: 51 dywizjon pancerny, w czasie A+24, 51 samodzielna kompania czołgów rozpoznawczych, w czasie A+30, 52 samodzielna kompania czołgów rozpoznawczych, w czasie A+48, kolumna samochodów osobowych nr 51 – por. rez. Jan Scypio del Campo, w czasie A+54, kolumna samochodów ciężarowych typ I nr 551 (SPA) – por. rez. Roman Aprill, w czasie A+36, kolumna samochodów sanitarnych PCK typ I nr 501 (Fiat 621) – ppor. rez. Krzyszkowski, w czasie A+28, w dniach 31 sierpnia - 6 września 1939, w I rzucie mobilizacji powszechnej zmobilizowano: kolumna samochodów sanitarnych PCK typ I nr 502 (Fiat 614), w czasie do 4 dnia mobilizacji, kolumna samochodów ciężarowych typ I nr 552 (Fiat 621) – por. rez. inż. Michał Ornatkiewicz, w czasie do 5 dnia mobilizacji, kolumna samochodów ciężarowych typ II nr 553 – ppor. rez. Jan Bieniek, w czasie do 7 dnia mobilizacji, kolumna samochodów ciężarowych typ II nr 554 (dla Odwodu NW), w czasie do 6 dnia mobilizacji, kolumna samochodów osobowych i sanitarnych w kraju nr 5 dla dowódcy OK V, do 5 dnia mobilizacji, kolumna samochodów ciężarowych w kraju nr 51 dla dowódcy OK V, do 7 dnia mobilizacji, park ruchomy broni pancernych nr 5 (dla Odwodu NW) – kpt. Stefan Lutomirski, do 6 dnia mobilizacji, czołówka reperacyjną nr 51, do 6 dnia mobilizacji. w II rzucie mobilizacji powszechnej: park stały broni pancernej nr 51, w czasie X+4.
Dowódca batalionu ppłk Janusz Górecki po zmobilizowaniu w ramach mobilizacji alarmowej przewidzianych planem pododdziałów, zgodnie z przydziałem na wypadek mobilizacji, przeszedł na stanowisko dowódcy broni pancernych i szefa służby samochodowej Armii „Kraków”. Wykonywał on głównie funkcję szefa służby samochodowej i został podporządkowany w tym zakresie kwatermistrzowi armii płk. dypl. Franciszkowi Tomsy-Zapolskiemu. Po zmobilizowaniu pododdziałów w ramach mobilizacji alarmowej i I rzutu powszechnej pozostałości 5 batalionu pancernego jako Oddział Zbierania Nadwyżek 5 bpanc. zostały ewakuowane do Ośrodka Zapasowego Broni Pancernych nr 3 w Żurawicy i dalej dzieliły losy ośrodka.
Działania niebojowych jednostek zmobilizowanych i zaimprowizowanych przez 5 bpanc. Kolumny samochodowe Kolumny samochodowe służyły do przewozu wojsk oraz środków walki, ewakuacji medycznej i materiałowej dla związków operacyjnych (armii, grup operacyjnych). Kolumny samochodów występowały na ogół w dwóch typach. Każda składała się z pocztu dowódcy, dwóch plutonów transportowych po 10 samochodów każdy (w zależności od rodzaju: ciężarowe, sanitarne i osobowe) oraz drużyny techniczno-gospodarczej. W każdej kolumnie służyło 2 oficerów, 13 podoficerów i 39 szeregowców. Na stanie było: 21 samochodów transportowych, samochód osobowy, warsztat ruchomy, cysterna i 2 motocykle.
Kolumny samochodów ciężarowych typu I pochodziły z zapasów mobilizacyjnych wojska, ich marki i typy były jednorodne, stan techniczny był bardzo dobry, nie przewidywano w nich warsztatu samochodowego. Kolumny typu II pochodziły z mobilizacji, ich samochody były różnych typów i marek oraz w różnym stanie technicznym i różnym stanie wyeksploatowania.
Kolumny samochodów sanitarnych posiadały etat 1 oficera, 64 szeregowych. wyposażone były w 24 samochody ciężarowe i samochód osobowy. Wśród samochodów ciężarowych było: 20 samochodów sanitarnych, 3 gospodarcze i cysterna. Kolumny samochodów sanitarnych typu I pochodziły z zasobów mobilizacyjnych wojska, były zasilane pojazdami z poboru mobilizacyjnego (autobusy, ciężarówki). Kolumny typu II pochodziły z kolumn sanitarnych PCK.
553 kolumna samochodów ciężarowych Zmobilizowana w dniach 25-29 sierpnia 1939 w Krakowie, kolumną dowodził ppor. rez. Jana Bieniek. Do 1 września stacjonowała w koszarach 5 batalionu pancernego, ze względu na bombardowania miasta przeniosła się 1 września rano za miasto do parku krakowskiego. 3 września skierowana rozkazem do Żurawicy do siedziby OZBP nr 3 prawdopodobnie przetransportowała mienie i część składu osobowego OZN 5 bpanc. Marsz do Żurawicy odbył się po trasie: Kraków, Bochnia, Tarnów, Rzeszów, Przeworsk. Marsz odbyła w chaosie panującym na drogach, zatorach i przy atakach niemieckiego lotnictwa. W trakcie marszu ciężko ranni zostali trzej żołnierze i utracono dwa samochody. 5 września kolumna osiągnęła Żurawicę. Po odtworzeniu zdolności marszowej i uzupełnieniu stanu osobowego i sprzętu, kolumna uczestniczyła w ewakuacji na wschód zapasów DOK nr X znajdujących się w składnicach okręgowych. 14 września kolumna dotarła do Lwowa, stacjonowała na Placu strzeleckim, a następnie w Winnikach. Z uwagi na ciągłe bombardowanie miasta 17 września ppor. Bieniek otrzymał rozkaz odjechania z kolumną o 20 kilometrów od Winnik do Kurowic. Tego dnia wydzielono 10 samochodów do częściowej ewakuacji dowództwa OK nr VI ze Lwowa do Stanisławowa, reszta kolumny wycofała się do Stanisławowa. Na wieść o zbliżaniu się w kierunku Stanisławowa Armii Czerwonej, kolumna 19 września wycofała się w kierunku granicy węgierskiej do Jabłonkowa. 21 września dowódca kolumny na rozkaz przekroczył wraz z kolumną granicę węgierską. Pojazdy i uzbrojenie przekazano wojskowym władzom węgierskim, a żołnierze zostali internowani.
501 kolumna samochodów sanitarnych PCK Nie są znane działania i losy całej kolumny, jedynie jej jednego plutonu pod dowództwem ppor. rez. Gustawa Kittela. Pluton ten z 8 samochodami sanitarnymi został przydzielony 8 września do dyspozycji szefa służby zdrowia Grupy Operacyjnej „Jasło”. Od tego dnia na 7 samochodach umieszczony został 61 samodzielny zespół chirurgiczny, a całość została przydzielona do dyspozycji szefa służby zdrowia 11 Dywizji Piechoty. Od 10 września przewożony zespół chirurgiczny wraz z 7 samochodami prawdopodobnie zdezerterował z 11 DP. Przy GO „Jasło” pozostał dowódca plutonu z jednym samochodem sanitarnym i motocyklem.
Pozaplanowe improwizowane kolumny samochodowe Dodatkowo z Oddziału Zbierania Nadwyżek 5 batalionu pancernego, które przebywały w Żurawicy w składzie Ośrodka Zapasowego Broni Pancernych nr 3, ppłk Janusz Górecki sformował nieplanowane pododdziały. Były to zaimprowizowane z żołnierzy i sprzętu 5 batalionu pancernego, w dniach 6-7 września, dwie kolumny samochodów ciężarowych, które prawdopodobnie nosiły kolejne numery zmobilizowanych wcześniej kolumn samochodów ciężarowych nr 555 i 556. 8 września po załadowaniu ich zaopatrzeniem z magazynów w Rzeszowie, w postaci paliwa i żywności skierował je nad San w rejon Niska. Celem było zaopatrzenia wojsk Armii „Kraków” wycofujących się na linię Sanu. Dowódcami kolumn byli: mjr intendent Iwanowski z kwatermistrzostwa DOK nr V i kpt. Władysław Marcisz z Ośrodka Zapasowego Pociągów Pancernych nr 1 (dawniej 2 dywizjon pociągów pancernych).
11 września ppłk Górecki ponownie przybył do Żurawicy i z personelu oraz sprzętu OZBP nr 3 sformował improwizowane kolejne dwie kolumny samochodów. Po ich sformowaniu, zostały załadowane amunicją, paliwem i żywnością i zostały skierowane do rejonu planowanego ześrodkowania Armii „Kraków” w rejonie Zamościa. Z uwagi na zmianę sytuacji operacyjnej kolumny te do armii nie dotarły. Z uwagi na odcięcie Armii „Kraków” od rejonu Żurawicy, ppłk Janusz Górecki dołączył do 10 Brygady Kawalerii i z nią przekroczył granicę Węgier 19 września 1939.
Parki i czołówki reperacyjne broni pancernych Parki broni pancernych były rozwijane na szczeblu operacyjnym. Zajmowały się remontem sprzętu pancernego i silnikowego związków operacyjnych lub obszaru tyłowego administrowanego przez wojenne dowództwo Okręgu Korpusu. Zaopatrywały jednostki w sprzęt motorowy, części i zespoły zamienne oraz w narzędzia i wyposażenie pojazdów. Zajmowały się ewakuacją techniczną sprzętu wymagającego remontu, porzuconego przez wojska własne i zdobycznego oraz materiału technicznego. Skład osobowy parku: 16 oficerów i 327 szeregowych. Wyposażenie: samochód osobowy, 3 samochody ciężarowe, samochód-cysterna, przyczepka paliwowa, 2 ciągniki, 2 przyczepy, 2 motocykle. W uzasadnionych przypadkach park ze swego składu mógł wydzielić czołówkę reperacyjną i skierować do rejonu dużych strat lub zniszczeń. W składzie 1 oficer 24 szeregowych. Wyposażonych w samochód osobowy, do 2 samochodów ciężarowych, do 2 ciągników z przyczepkami ewakuacyjnymi oraz ruchomy warsztat remontowy. Czołówki winny remontować sprzęt na miejscu uszkodzenia, jeżeli zakres prac przekraczał możliwości remontowe czołówki lub czas był za krótki do dyspozycji, wówczas uszkodzone pojazdy i sprzęt były ewakuowane do stacji kolejowych lub innych punktów zbiórki.
Poza opisanymi powyżej jednostkami niebojowymi 5 batalionu pancernego, losów pozostałych nie opisano w dostępnej literaturze i ich los we wrześniu 1939 jest nieznany.
Żołnierze batalionu Dowódcy batalionu: ppłk dypl. Stanisław Habowski (1934–1936 → dowódca 75 pp) mjr sap. Adam Jerzy Golcz (p.o. 1936) mjr / ppłk br. panc. Janusz Górecki (1936–1939 → dowódca broni pancernych Armii „Kraków”)
Zastępcy dowódcy batalionu (od 1938 – I zastępcy): ppłk piech. Henryk Kazimierz Świetlicki (1 XI 1938 – 24 VIII 1939 → dowódca 51 dpanc)
Kwatermistrzowie (od 1938 II zastępcy dowódcy batalionu): mjr sap. Adam Jerzy Golcz (od 1 VI 1935Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 8 z 1 czerwca 1935, s. 52.) mjr inż. Tadeusz Florczak (1935–1939)