right|400px Średnia pojemność czaszki człowieka według regionów zamieszkania (1984)Kenneth L. Beals, Courtland L. Smith, and Stephen M. Dodd. Brain Size, Cranial Morphology, Climate, and Time Machines CURRENT ANTHROPOLOGY V01. 25, NO 3, June 1984 01984 by The Wenner-Gren Foundation for Anthropological Research 0011-320418412503-0003S2 25 (pp. 304).. Pojemność czaszki – mierzona (najczęściej) w centymetrach sześciennych średnia objętość mózgoczaszki, w przybliżeniu określająca rozmiar mózgu kręgowców. Wielkość mózgu to najprostsze z kryteriów używanych do porównania mózgów kręgowców i większości bezkręgowców (tych bezkręgowców, które posiadają mózg). Pojemność mózgoczaszki jest używana zamiast wielkości mózgu ponieważ jest ona łatwiejsza do określenia dla żyjących osobników i osiągalna dla kręgowców kopalnych. Wadą używania pojemności mózgoczaszki jest to, że jej korelacja z wielkością mózgu jest generalnie skomplikowana i często słabaJohn S. Allen, „The Lives of the Brain: human evolution and the organ of mind”, Harvard University Press, Apr 2012..
Przyjmuje się, że pojemniejsza mózgoczaszka czy większy mózg może (lub powinien) generalnie wskazywać na potencjalnie większą inteligencję organizmu. W rzeczywistości jednak pojemniejsza czaszka w oczywisty sposób często nie oznacza większej inteligencji. Wielkość czaszki/mózgu jest wysoko skorelowana z wielkością zwierzęcia. Np. porównaj wielkości mózgu słonia (5–6 kg) i człowieka (ok. 1,5 kg). Ponadto nawet u osobników tego samego gatunku o zbliżonej masie ciała istnieją niewpływające na obserwowalną inteligencję znaczące różnice w wielkości mózgu. Spekuluje się, że większy mózg może być konieczny do kontroli bardziej umięśnionego ciała, albo jako element przystosowania do życia w zimnym klimacie itp.
Rozwinięto także bardziej złożone kryteria porównania cech anatomicznych z „inteligencją”, np. stosunek objętości mózgu do masy ciała zwierzęcia (współczynnik encefalizacji).
Przykładowe pojemności czaszki naczelnych: człowiek z Flores – 380 cm³ orangutan: 275–500 cm³ szympans: 275–500 cm³ goryl: 340–752 cm³ człowiek współczesny: 1100–1700 cm³ (średnia 1350 cm³) neandertalczyk: 1200–1700 cm³ (większy od człowieka współczesnegoKathleen McAuliffe, „If Modern Humans Are So Smart, Why Are Our Brains Shrinking?”, Discover, Jan. 20, 2010. http://discovermagazine.com/2010/sep/25-modern-humans-smart-why-brain-shrinking#.UtnaI_go7q4.)
Przykładowe pojemności czaszki wybranych kopalnych człowiekowatych: Takson Pojemność (cm³) Liczba badanych osobników Wiek (milionów lat)Australopithecus afarensis 438 4 3,6–2,9Australopithecus africanus 452 7 3,0–2,4Australopithecus boisei 521 1 2,3–1,4Australopithecus robustus 530 1 1,9–1,4Homo habilis 612 6 1,9–1,6Homo rudolfensis 752 1 2,4–1,6Homo ergaster 871 3 1,9–1,7
Zobacz też kraniometria
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Antropologia fizyczna