Rodzina językowa – w klasyfikacji języków jednostka obejmująca grupę (zespół) języków, co do których zakłada się, że wywodzą się one od wspólnego prajęzyka; tzw. jednostka genetycznaNie mylić z biologicznym znaczeniem tego słowa.. Wniosek o pochodzeniu języków od wspólnego źródła wysuwa się ze względu na ich regularne podobieństwa (zbieżności na płaszczyźnie gramatyki, leksyki itp.). Przykładowo uważa się, że języki indoeuropejskie, do których należą m.in. języki słowiańskie, romańskie i germańskie, pochodzą od wspólnego języka praindoeuropejskiego.

W przypadku języków słabo poznanych stwierdzenie ich pokrewieństwa nie jest tak jednoznaczne. Podobieństwa, na podstawie których języki te uznano (lub postuluje się ich uznanie) za rodzinę, mogły też w niektórych przypadkach powstać w wyniku wzajemnego oddziaływania tych języków w przeszłości, chociaż nie wykształciły się one z tego samego języka źródłowego. Jako że w zdecydowanej większości przypadków nie dysponujemy dokumentami piśmiennictwa, poświadczającymi rozwój języka od samego wyodrębnienia się go z prajęzyka, spekulacje na ten temat obarczone są błędem.

W przypadku języków z dobrze poznanych rodzin indoeuropejskiej, semickiej, a także kilku innych, pochodzenie od wspólnego prajęzyka jest praktycznie pewne.

W zależności od przyjętej nomenklatury rodziny językowe mogą być dzielone na mniejsze jednostki: podrodziny, grupy czy zespoły językowe obejmujące poszczególne języki, a także łączone w większe jednostki: makrorodziny (nadrodziny). Jest to jednak klasyfikacja względna i niestosowana w sposób jednolity (różni badacze operują różną terminologią). Języki słowiańskie można na przykład traktować jako podrodzinę języków indoeuropejskich, ale jeśli brać pod uwagę same języki słowiańskie, prawdziwe jest co do nich również określenie „rodzina językowa”. Termin „nadrodzina” bywa niekiedy odnoszony do grupy wielkich rodzin językowych, wykazujących pewne podobieństwa, lecz ze względu na długi czas, jaki upłynął od ich wykształcenia, niemożliwych do jednoznacznego sklasyfikowania jako spokrewnione (w miarę upływu czasu prajęzyk pozostawia coraz mniej śladów w językach pochodnych i wzrasta prawdopodobieństwo przypadkowości ewentualnych zbieżności między nimi).

Języki należące do jednej rodziny to języki pokrewne, mówi się też o językach powiązanych genetycznie lub genealogicznie. Języki niespokrewnione, ale wykazujące podobieństwa ze względu na wpływ kontaktu językowego, zalicza się do tej samej ligi językowej i określa mianem powinowatych.

+WYKAZ RODZIN JĘZYKOWYCHRodzina językowaLiczba językówLiczba użytkowników (szacunkowo)RegionyPrzykłady językówIndoeuropejska456~3,3 miliardaEuropa, Azja, obie Ameryki, Australiaangielski, hindi, hiszpański, rosyjskiSino-tybetańska463~1,5 miliardaAzja Wschodnia, Azja Południowo-Wschodniamandaryński, tybetański, birmańskiNigero-kongijska1559~700 milionówAfryka Subsaharyjskasuahili, joruba, igbo, zuluAfroazjatycka391~604 milionyBliski Wschód, Afryka Północnaarabski, hebrajski, somalijskiAustronezyjska1257~400 milionówAzja Południowo-Wschodnia, Pacyfikmalajski, hawajski, tagalskiDrawidyjska85~235 milionówIndie, Sri Lankatamilski, telugu, kannadaTurkijska41~190 milionówAzja Środkowa, Bliski Wschód, Turcjaturecki, kazachski, uzbeckiJapońska12~126 milionówJaponiajapoński, okinawskiAustroazjatycka167~120 milionówAzja Południowo-Wschodniawietnamski, khmerskiDajska (kra-daj, tai-kadai)91~93 milionówAzja Południowo-Wschodniatajski, laotańskiKoreańska2~80 milionówAzja Wschodniakoreański, czedżuńskiMigowe języki161~75 milionówGlobalniegestuno, PJMNilo-saharyjska211~50 milionówAfryka Subsaharyjska, Sahara i Sahelkanuri, luo, dinkaUralska42~26 milionówEuropa Północna, Syberiafiński, węgierski, estońskiKreolskie języki93~18 milionówGlobalniekreol haitański, tok pisinKeczuańska44~9 milionaAmeryka Południowakeczua, ingaHmong-mien (miao-yao)39~8,1 milionówAzja Południowo-Wschodniahmong, bunuMongolska14~6,8 milionaAzja Środkowa, Europa Wschodniamongolski, buriackiMajańska31~6,5 milionaAmeryka Środkowakicze, maya, huasteckiKartwelska5~4,5 milionaKaukazgruziński, swańskiNach-dagestańska (północno-wschodniokaukaska)31~3,8 milionyKaukazawarski, czeczeński, inguski, lezgińskiTupicka76~3,2 milionaAmeryka PołudniowaguaraniTransnowogwinejska482~2,9 milionyPapua-Nowa Gwinea, Indonezjaenga, dani zachodniAjmarska3~2,3 milionaAmeryka Południowaajmara, jaqaruOto-mangueska179~2 milionyAmeryka Północna, Ameryka Środkowazapotecki, misztecki, otomiUto-aztecka64~1,5 milionaAmeryka Północnanahuatl, hopiPidżynowe języki17~1 milionGlobalnieliberyjsko-angielski, hiri motuIzolowane języki99~0,9 milionaGlobalniebaskijski, ajnoskiMajpureńska57~650 tysięcyAmeryka Południowa, Ameryka Środkowa, Karaibywayuu, garifunaAbchasko-adygejska5~500 tysięcyKaukazabchaski, adygejskiKhoe-kwadi13~300 tysięcyAfryka Południowanama, naro, kuaCzibczańska21~270 tysięcyAmeryka Środkowa, Ameryka Południowangabere, bribriMapudunguska (araukańska)2~260 tysięcyAmeryka PołudniowamapudungunNa-dene (eyak-atapaskańska)47~219 tysięcyAmeryka Północnanawaho, tlingitAlgijska48~216 tysięcyAmeryka Północnakri, odżibweMisumalpańska5~211 tysięcyAmeryka ŚrodkowamiskitoTotonacka12~160 tysięcyAmeryka Północnatepehuański, totonackiTaraskańska2~145 tysięcyAmeryka PółnocnataraskańskiSepickie54~133 tysięcyPapua-Nowa Gwineaambulaski, bojkińskiMisze-sokeńska17~112 tysięcyAmeryka Północnamiszejski, zoqueEskimo-aleucka11~105 tysięcyArktykagrenlandzki, jupik, aleuckiMieszane języki25~100 tysięcyGlobalnieangloromani, sheltaHiwarska4~99,5 tysięcyAmeryka Południowaawahuński, szuarskiGwajkuruska5~93 tysięcyAmeryka Południowatoba, pilagaCzokońska7~92 tysięcyAmeryka Południowa, Ameryka Środkowaembera, wunańskiPołudniowej Wyspy Bougainville’a języki9~81 tysięcyPapua-Nowa Gwineaterejski, naasioiPaezańska6~77 tysięcyAmeryka Południowapaeski, guambianoKaribska31~76 tysięcyAmeryka Południowa, Karaibymakuszi, pemonŻejska16~65 tysięcyAmeryka Południowakaingang, kayapo, żeTukańskie25~54 tysięcyAmeryka Południowakubeo, tukańskiMatakoska7~51 tysięcyAmeryka Południowaniwaklejski, makaZachodniopapuaska23~50 tysięcyIndonezjaternacki, tidorskiRamu-dolnosepicka32~49 tysięcyPapua-Nowa Gwineaap ma, aruamuskiPanojska28~48 tysięcyAmeryka Południowaszipibo-konibo, maceskiGwahibska5~44 tysięcyAmeryka Południowagwahibski, gwajaberskiTunguska12~41 tysięcySyberia, Daleki Wschódsybeński, ewenkijskiTorricelli57~39 tysięcyPapua-Nowa Gwineaarapeski, oloskiJanomamska5~35,5 tysiącaAmeryka Południowajanomamski, ninamskiKx’a4~35 tysięcyAfryka Południowakung-ekoka, maligoAustralijska385~30 tysięcyAustraliapitjantjatjara, warlpiriPołudniowo-środkowopapuaska22~25 tysięcyIndonezja, Papua-Nowa Gwineanambo, idiWschodnionowobrytyjska7~22,5 tysięcyPapua-Nowa Gwineakakat, tulilBarbakoańska3~20,5 tysiącaAmeryka Południowaawa-kwaiker, czacziIrokeska13~20 tysięcyAmeryka Północnaczirokeski, mohawkHuavejska4~19,5 tysięcyAmeryka PółnocnahuaveSaliwańska3~17,5 tysięcyAmeryka Południowapiaroa, salibańskiMaskojska6~17 tysięcyAmeryka Południowaenszecki, enljecki, toba-maskojskiKahuapańska2~16 tysięcyAmeryka Południowajebero, shawiPogranicza Nowej Gwinei15~15 tysięcyIndonezja, Papua-Nowa Gwineaamanab, warisŚrodkowosalomońska4~15 tysięcyWyspy Salomonabilua, lavukaleveMajbracka2~13,7 tysiącaIndonezjamaybratPółnocnej Wyspy Bougainville’a języki4~13,5 tysiącaPapua-Nowa Gwinearotokas, rapoisiMuskogejska7~12 tysięcyAmeryka Północnaczoktawski, krikWschodniej Ptasiej Głowy i sentańskie języki8~11,5 tysięcyIndonezjameyah, sentani, burmesoWitotoska7~11 tysięcyAmeryka Południowawitoto, boraCzukocko-kamczacka5~10 tysięcySyberiaczukocki, koriackiJuacka5~9,8 tysiącaPapua-Nowa Gwineabiwacki, mekmeckiNimborańska5~9 tysięcyIndonezjanimborański, mekweiTor-kwerba23~8,9 tysiącaIndonezjaisirawa, kwerbaWschodniej zatoki Geelvink języki12~8,5 tysięcyIndonezjabarapasi, bauziYele-zachodnionowobrytyjska3~8,3 tysiącaPapua-Nowa GwineayeleKereska2~8 tysiącaAmeryka PółnocnakereskiSiuańsko-katawbańska19~7,2 tysiącaAmeryka Północnadakota, lakotaSkouska10~7 tysięcyPapua-Nowa Gwineadumo, rawoRówniny Jezior języki20~6,9 tysiącaIndonezjasikaritai, fayu, edopiWschodnie trans-fly języki4~6,7 tysiącaPapua-Nowa Gwinea, Wyspy w Cieśninie Torresabine, wipiArawańska6~6,3 tysięcyAmeryka Południowakulina, paumariMoseteńska1~6 tysięcyAmeryka PołudniowatsimaneKiowa-tanoańska6~5,7 tysiącaAmeryka Północnatowa, tiwa, kiowaTequistlatecka (czontalska)2~5,5 tysiącaAmeryka PółnocnaczontalskiSaliska27~5,3 tysiącaAmeryka Północnaspokański, lummiZamukojska2~5,2 tysiącaAmeryka PołudniowaayoreoJaguańska2~5 tysięcyAmeryka PołudniowajaguańskiTakańska6~4,7 tysiącaAmeryka Południowatakański, ese-ehaMairasi3~4,3 tysiącaIndonezjamairasiTuu7~4,2 tysiącaAfryka PołudniowataaPauwaska5~3,7 tysiącIndonezja, Papua-Nowa Gwineakarkar-yuri, ememskiFaska2~3 tysiącePapua-Nowa Gwineabaibai, momuKarahaska1~3 tysiąceAmeryka PołudniowakarahaskiKwomtarska3~2,9 tysiącaPapua-Nowa Gwineakwomtarski, munoSenagijska2~2,9 tysiącaIndonezja, Papua-Nowa Gwineaangor, deraKoczimi-jumańska9~2,8 tysiącaAmeryka Północnajuman wyżynny, kiliwaCzapakurska4~2,7 tysiącaAmeryka Południowawari, itenePiawi2~2,7 tysiącaPapua-Nowa GwineaharuaiCymszjańska3~2,6 tysiącaAmeryka PółnocnagiczsańskiHarakmbucka2~2,4 tysiącaAmeryka PołudniowaamarakaeriMaszakalska2~2,4 tysiącaAmeryka Południowamaszakalski, pataszoSomahajska2~2,2 tysiącaIndonezjamomunaMongol–langam3~2,1 tysiącaPapua-Nowa Gwineapondi, yaulWakaska6~2,1 tysiącaAmeryka Północnakwakjutylski, haislaArafundi3~2 tysiącePapua-Nowa Gwineananubae, tapeiArajska6~2 tysiącePapua-Nowa Gwineasawiyanu, yawuno teneyoCzipaja-uru2~1,8 tysiącaAmeryka Południowachipaya, uruKatukińska3~1,6 tysiącaAmeryka Południowakatukina, kanamariBororoska3~1,5 tysiącaAmeryka PołudniowabororoKakwa-nukacka2~1 tysiącaAmeryka PołudniowakakwaNambikwarska8~1 tysiącaAmeryka Południowanambikwarski, lakondeKaureska3~900Indonezjakaure, kapauriAmto-musańska2~800Papua-Nowa GwineaamtoDolnomamberamska2~800IndonezjawaremboriAndamańska14~500Wyspy Andamańskiejarawa, sentinelskiBayono-awbono2~400Indonezjaawbono, bayonoHikakeńska1~350Ameryka ŚrodkowatolskiJenisejska5~350SyberiaketyjskiMurska1~300Ameryka PołudniowapirahańskiSahaptyjska5~225Ameryka PółnocnasahaptyjskiZaparoska5~140Ameryka PołudniowaarabelaJukagirska4~125Syberiapółnocnojukagirski, południowojukagirskiJokucka1~50Ameryka PółnocnajokuckiPomoska7~45Ameryka PółnocnakaszajskiHaidajska2~40Ameryka PółnocnahaidaKaddojska5~35Ameryka Północnaarikara, pauniskiBotokudzka1~15Ameryka PołudniowakrenakMiwocko-kostańska10~15Ameryka Północnamiwok, ohloneKaweskarska1~12Ameryka PołudniowakaweskarskiJabutyjska2~11Ameryka Południowaarikapu, jabutiMajduska4~10Ameryka PółnocnamaiduWintuska3~5Ameryka PółnocnawintuskiCzońska24Ameryka PołudniowatehuelczeJukijska23Ameryka PółnocnawappoCzolońska22Ameryka PołudniowaczolońskiLenkaska11Ameryka ŚrodkowalenkaskiTiniguaska11Ameryka PołudniowatiniguaskiCzimakumska20Ameryka Północnaczimakumski, kileuckiCzinucka20Ameryka PółnocnaczinukCzumaska60Ameryka Północnabarbarenio, obispenioKamakańska10Ameryka PołudniowakamakańskiKomekrudzka50Ameryka Północnakomekrudzki, garzaKusańska20Ameryka PółnocnakusańskiPalajnihańska20Ameryka PółnocnaatsugewiPuryska20Ameryka PołudniowapuriTakelmańska30Ameryka PółnocnakalapujańskiNiesklasyfikowane języki46~30 tysięcyGlobalniejęzyk haitańskiej kultury voodoo, polariSztuczne języki>1000N/AGlobalnieesperanto, interlingua, ido Uwagi: dane dotyczące liczby języków w danej rodzinie pochodzą ze strony Ethnologue (2024), dane dotyczące ludności są szacunkowe.

Zobacz też

języki świata fyla językowa

Uwagi

Przypisy

Bibliografia