Syria (prowincja rzymska)

thumb|Rzymska mozaika z Antiochii, Musée du Louvre Syria – rzymska prowincja obejmująca swoim zasięgiem znaczną część północnego Lewantu. Stolicą prowincji była Antiochia nad rzeką Orontes.

Historia

Okres przedrzymski Przed podbojem rzymskim obszar późniejszej prowincji Syria znajdował się przez kilka stuleci pod panowaniem państwa Seleukidów. W I wieku p.n.e. ich władza zaczęła słabnąć. Wykorzystał to król Armenii, Tigranes II Wielki, który około 83 p.n.e. najechał i podporządkował sobie te ziemie.

W latach 70. I wieku p.n.e. Republika Rzymska rozpoczęła bezpośrednią ingerencję w sprawy Syrii. W czasie III wojny mitrydatejskiej wojska rzymskie dokonały inwazji na Armenię, gdzie pokonały Tigranesa i zmusiły go do rezygnacji z kontroli nad Syrią. W 66 p.n.e. Rzym i Armenia porozumiały się co do zmian terytorialnych i dwa lata później Pompejusz utworzył z części tych ziem prowincję Syria, z pozostałych utworzył mniejsze państwa klienckie.

Okres republiki rzymskiej Prowincja od początku miała wyjątkowe znaczenie wojskowe. Jej wschodnią granicę stanowiła strefa kontaktu z państwem Partów, które było głównym rywalem Rzymu na Bliskim Wschodzie.

W 53 p.n.e. namiestnik Syrii Marek Krassus rozpoczął wielką wyprawę przeciwko Partom. Armia rzymska przekroczyła Eufrat, lecz została rozbita w bitwie pod Carrhae. Krassus zginął, a klęska doprowadziła do poważnego kryzysu. W 40 p.n.e. Partowie pod wodzą Pakorusa I ponownie wkroczyli do Syrii. Po pokonaniu rzymskiego namiestnika Decidiusa Saxi zajęli Antiochię, a znaczna część Syrii i Fenicji znalazła się przejściowo pod ich kontrolą. Rzymianie odzyskali prowincję w następnych latach, a w 38 p.n.e. Pakorus został pokonany i zabity.

Okres cesarstwa rzymskiego mały|Plan Antiochii, stolicy Syrii w czasach Cesarstwa Rzymskiego Po zwycięstwie Oktawiana i utworzeniu Cesarstwa Rzymskiego Syria stała się jedną z najważniejszych prowincji.

Ze względu na jej strategiczne położenie zarządzał nią legat cesarski rangi konsularnej. W pierwszych dekadach cesarstwa namiestnik Syrii dysponował zazwyczaj czterema legionami, co czyniło go jednym z najpotężniejszych urzędników w świecie rzymskim.

W okresie panowania Augusta i jego następców Rzym stopniowo likwidował niezależność lokalnych protektoratów. W 72 do prowincji przyłączono Kommagene, której król Antioch IV został pozbawiony władzy przez cesarza Wespazjana.

W latach 66–70 Syria odegrała ważną rolę podczas powstania żydowskiego. Namiestnik Syrii Cestiusz Gallus był jednym z pierwszych dowódców rzymskich zaangażowanych w tłumienie powstania. W 66 wkroczył wraz Legio XII Fulminata do Judei. Jego kampania zakończyła się niepowodzeniem, a klęska pod Bet-Choronem doprowadziła do dalszej eskalacji konfliktu.

Syria była również miejscem koncentracji wojsk podczas kryzysów dynastycznych. W 69, podczas wojny domowej po śmierci Nerona, legiony syryjskie opowiedziały się za Wespazjanem, co miało istotne znaczenie dla jego zwycięstwa w wojnie domowej.

Za panowania Trajana Syria ponownie stała się główną bazą ofensywy przeciwko Partom. W latach 113–117 cesarz opanował Armenię i Mezopotamię oraz zajmując stolicę Partów, Ktezyfon.

Po śmierci cesarza Pertynaksa namiestnik Syrii Pescenniusz Niger został ogłoszony cesarzem przez swoje wojska. Przeciwko niemu wystąpił Septymiusz Sewer. Wojna zakończyła się zwycięstwem Sewera. Niger został pokonany w bitwie pod Issos w 194 i wkrótce potem zabity. Syria została następnie podzielona, aby ograniczyć możliwość ponownego skupienia większej siły militarnej w rękach jednego namiestnika. Około 197 powstały dwie nowe prownicje: Syria Coele ze stolicą w Antiochii i Syria Phoenice ze stolicą w Tyrze.

Legiony Na przestrzeni lat w prowincji stacjonowały następujące legiony rzymskie:

Legio III Cyrenaica – stacjonujący w Bosrze od 125 Legio III Gallica – stacjonujący w Raisenie od 31 p.n.e. Legio III Parthica – stacjonujący w Raphanei od 197 Legio IV Scythica – stacjonujący w Zeugmie od 68 Legio VI Ferrata – stacjonujący w Raphanie od 51 p.n.e. do 71 Legio XII Fulminata – stacjonujący w Raphanie od 14 do 71 Legio XVI Flavia Firma – stacjonujący w Samosatii od 117

Namiestnicy prowincji + Rzymscy namiestnicy SyriiDataNamiestnik63-61 p.n.e. Marek Emiliusz Skaurus61-60 p.n.e. Lucius Marcius Philippus59-58 p.n.e. Gnaeus Cornelius Lentulus Marcellinus57-55 p.n.e. Aulus Gabiniusz54-53 p.n.e. Marek Licyniusz Krassus53-51 p.n.e. Gajusz Kasjusz Longinus51-50 p.n.e. Marcus Calpurnius Bibulus50/49 p.n.e. Veiento49-48 p.n.e. Scypion Metellus47-46 p.n.e. Sextus Iulius Caesar46-44 p.n.e. Caecilius Bassus45 p.n.e. Antistius Vetus44 p.n.e. Lucius Statius Murcus44-42 p.n.e. Gajusz Kasjusz Longinus41-40 p.n.e. Lucius Decidius Saxa40-39 p.n.e. okupacja przez Partów39-38 p.n.e. Publius Ventidius Bassus38-35 p.n.e. Gajusz Sosjusz35 p.n.e. Lucjusz Munacjusz Plankus34/33-33/32 p.n.e. Lucius Calpurnius Bibulus30 p.n.e. Quintus Didius29 p.n.e. Marek Waleriusz Messala Korwinus28-25 p.n.e. Cyceron Młodszy25-23 p.n.e. Terencjusz Warron23-12 p.n.e. Marek Wipsaniusz Agrypa13/12-10/9 p.n.e. Marek Titius10/9-7/6 p.n.e. Gajusz Sencjusz Saturninus7/6-4 p.n.e. Publiusz Kwinktyliusz Warus4-1 p.n.e. brak danychNiektórzy umieszczają tutaj Lucjusza Kalpurniusza Pizona Pontifexa powołując się na kamień tyburtyński.1 p.n.e.-4 n.e. Gajusz Juliusz Cezar Wipsanian4-5 Lucjusz Woluzjusz Saturninus6-9 Publiusz Sulpicjusz Kwiryniusz12-17 Kwintus Cecyliusz Metellus Silan17-19 Gnejusz Kalpurniusz Pizon19-21 Gnejusz Sencjusz Saturninus22-32 Lucjusz Eliusz Lamia32-35 Pomponiusz Flakkus35-39 Lucjusz Witeliusz39-41/42 Publiusz Petroniusz41/42-44/45 Gnaeus Vibius Marcus45-49 Gajusz Kasjusz Longinus50-60 Gaius Ummidius Quadratus60-63 Gnejusz Domicjusz Korbulon63-67 Cestius Gallus67-69 Gaius Licinius Mucianus70-72 Lucius Iunius Caesennius Paetus73-78 Marcus Ulpius Traianus

Przypisy

Bibliografia Emil Schürer, Geza Vermes, Fergus Millar, The history of the Jewish people in the age of Jesus Christ (175 B.C.-A.D. 135), tom I, Edinburgh 1973, str. 243-266 (Survey of the Roman Province of Syria from 63 B.C. to A.D. 70).

!