Gubernia kazańska (ros. Казанская губерния; tatarski Qazan gubernası / Казан губернасы, czuwaski Хусан кěперниě) – gubernia rosyjska ze stolicą w Kazaniu, funkcjonująca w latach 1708–1781 i 1796–1920 w ramach Imperium Rosyjskiego oraz Rosji Radzieckiej.
Utworzona przez Piotra Wielkiego jako jedna z ośmiu guberni Rosji obejmowała wówczas ziemie dawnych chanatów tatarskich: Kazańskiego, Syberyjskiego i Astrachańskiego z częścią ziem Ordy Nogajskiej. W późniejszych latach kilkakrotnie wydzielano z jej terytorium mniejsze gubernie (w 1717 astrachańską, w 1719 niżnonowogrodzką, w 1744 orenburską oraz w 1781: wiacką, symbirską i ufijską). W latach 1781–1796 namiestnictwo kazańskie. Gubernia graniczyła od południa z gubernią samarską i symbirską, od zachodu z gubernią niżnonowogrodzką, od północy i północnego wschodu z gubernią wiacką, od południowego wschodu z gubernią ufijską.
Powierzchnia guberni wynosiła w 1897 roku 63 676,56 km² (55 954,8 wiorst²). Gubernia w początkach XX wieku była podzielona na 12 ujezdów.
Demografia Ludność, według spisu powszechnego z 1897 wynosiła 2 170 665 osób – Rosjan (38,4%), Tatarów (31,1%), Czuwaszy (23,1%), Maryjczyków (5,7%), Mordwinów (1,0%) i Udmurtów.
Ludność w ujezdach według deklarowanego języka ojczystego 1897Pierwszy powszechny spis ludności Imperium Rosyjskiego 1897 - Gubernia kazańska - ludność według deklarowanego języka ojczystego
Ujezd Rosjanie Tatarzy Czuwasze Maryjczycy Mordwini UdmurciGubernia łącznie 38,4% 31,1% 23,1% 5,7% 1,0% … Kazański 54,5% 41,8% … 1,6% … … Koźmodiemianski 16,3% … 47,3% 36,3% … … Łaiszewski 57,5% 42,4% … … … … Mamadyski 25,1% 69,4% … 1,0% … 4,4% Swijażski 68,6% 29,9% 1,5% … … … Spasski 58,4% 30,2% 7,2% … 4,1% …Tetiuski 31,6% 49,1% 16,6% … 2,7% … Carewokokszacki 24,0% 21,1% … 54,7% … … Ciwilski 10,1% 10,0% 79,9% … … … Czeboksarski 18,7% 2,7% 66,5% 12,0% … … Czystopolski 48,4% 32,2% 16,2% … 3,2% … Jadrinski 9,0% … 90,9% … … …
W 1920 r. władze radzieckie zlikwidowały gubernię kazańską, a na jej terytorium w ramach polityki korienizacji utworzono Tatarską oraz Czuwaską ASRR. Współcześnie na terytorium historycznej guberni znajduje się Republika Tatarstanu, Republika Czuwaska i Republika Mari El - autonomiczne republiki w ramach Federacji Rosyjskiej.
Przypisy
Bibliografia Казанская губерния Энциклопедия Брокгауза Ф.А. и Ефрона И.А.
Kazańska Kategoria:Geografia historyczna Rosji Kategoria:Historia Kazania