mały|upright=1.3|Wielkopolska w czasach piastowskich według Kodeksu dyplomatycznego Wielkopolski (kolorem żółtym zaznaczona ziemia lubuska i zielonym Nowa Marchia) Książęta wielkopolscy – lista obejmuje władców Wielkopolski. Wielkopolska w 1138 roku, na mocy ustawy sukcesyjnej Bolesława III Krzywoustego, przypadła jego synowi Mieszkowi III Staremu. Dzielnicą tą rządzili Piastowie wielkopolscy, a przejściowo także Henryk I Brodaty i Henryk II Pobożny, przedstawiciele śląskiej linii tej dynastii.
Po wygaśnięciu męskiej linii Piastów wielkopolskich w 1296 roku Wielkopolska stała się przedmiotem rozgrywek między Henrykiem III głogowskim a Władysławem I Łokietkiem. W latach 1299–1305 władał nią Wacław II, król czeski z dynastii Przemyślidów. Ostatecznie w 1314 roku Wielkopolskę opanował Władysław Łokietek. W ten sposób Wielkopolska weszła w skład odrodzonego Królestwa Polskiego (Łokietek koronował się na króla w 1320 roku).
Z dzielnicowych władców Wielkopolski koronacji dostąpili Przemysł II w 1295 roku i Wacław II w 1300 roku.
Księstwo wielkopolskie (1138–1177) Daty panowania Władca Pokrewieństwo Uwagi(Kursywą oznaczono władztwa spoza dzielnicy) 1138–1177 Mieszko III Stary syn Bolesława III Krzywoustego 1173–1177 – książę senior Polski (książę krakowski z Gnieznem i Kaliszem, książę zwierzchni Pomorza)
Księstwo poznańskie (1177–1279) Daty panowania Władca Pokrewieństwo Uwagi(Kursywą oznaczono władztwa spoza dzielnicy)1177–1193 Odon syn Mieszka III od 1177 – tylko w Poznaniu, po 1182 – prawdopodobnie tylko nad południowo-zachodnią częścią księstwa, od 1193 w Kaliszu1181–1202 Mieszko III Stary ponownie, od 1181 w Gnieźnie i Kaliszu i zapewne w Poznaniu (1191–1193 w Kaliszu syn Mieszko Młodszy, a 1193–1194 Odon, 1195–1198 na Kujawach)1194–1229 Władysław III Laskonogi syn Mieszka III Starego do 1202 w południowej Wielkopolsce, od 1202 w całej Wielkopolsce, w 1206 oddał Kalisz Henrykowi I Brodatemu z linii śląskiej, 1207–1210 i 1218–1225 – w ziemi lubuskiej, 1216–1217 – tylko w Gnieźnie, choć według innych wersji oddanie bratankowi południowo-zachodniej Wielkopolski1216–1217usunięty Władysław Odonic syn Odona Poznań, lub według innych wersji południowo-zachodnia Wielkopolska (od 1207 także w Kaliszu z ramienia Henryka I Brodatego)1229–1239 Władysław Odonic ponownie, od 1223 – książę na Ujściu nad Notecią, (1234–1239 – tylko na pn. od rzeki Warty – Gniezno)1234–1238 Henryk I Brodaty wnuk brata Mieszka III od 1201 książę śląski, od 1232 książę krakowski od 1232, pd. Wielkopolska – Poznań i Kalisz, od 1234 oddanie księstwa kaliskiego w lenno Władysławowi (w latach 1241–1244 samodzielny książę kaliski)1238–1241 Henryk II Pobożny syn Henryka I BrodategoI także książę śląski także książę krakowski Poznań i Kalisz, od 1239 w całej Wielkopolsce z wyjątkiem Ujścia, od 1239 rezygnacja z Lądu1241 Bolesław II Rogatka syn Henryka II Pobożnego także książę śląski także książę krakowski w całej Wielkopolsce z wyjątkiem Ujścia oraz Lądu 1241–1247 Przemysł I syn Władysława Odonica 1239–1241 – z bratem na Ujściu 1241–1247 – rządy braci w większej części Wielkopolski (bez Rudy, Kalisz od 1244) Bolesław Pobożny syn Władysława Odonica1247–1257 Przemysł I syn Władysława Odonica 1247–1249 – w Poznaniu i Gnieźnie, od 1249 Ruda do kaliskiego, 1249–1250 w Poznaniu i Kaliszu, 1250–1253 w całej Wielkopolsce, 1253–1257 – tylko w Poznaniu1257–1273 Bolesław Pobożny syn Władysława Odonica 1257–1273 – w całej Wielkopolsce, od 1261 w Lądzie, 1268–1273 – książę bydgoski 1271–1273 – książę innowrocławski, 1273–1279 książę kalisko-gnieźnieński W 1273 nadaje Poznań swojemu bratankowi Przemysłowi II1273–1279 Przemysł II syn Przemysła I od 1273 w Poznaniu po 1279 w całej Wielkopolsce (patrz niżej) 1279 Wielkopolska zjednoczona w rękach Przemysła II.
Księstwo gnieźnieńskie (1177–1279) Daty panowania Władca Pokrewieństwo Uwagi(Kursywą oznaczono władztwa spoza dzielnicy)1177–1181 Kazimierz II Sprawiedliwy syn Bolesława III Krzywoustego także książę sandomierski także książę krakowski1181–1202 Mieszko III Stary syn Bolesława III Krzywoustego także książę krakowski1194–1229 Władysław III Laskonogi syn Mieszka III Starego do 1202 w południowej Wielkopolsce, od 1202 w całej Wielkopolsce, w 1206 oddał Kalisz Henrykowi I Brodatemu z linii śląskiej, 1207–1210 i 1218–1225 – w ziemi lubuskiej, 1216–1217 – tylko w Gnieźnie, choć według innych wersji oddanie bratankowi południowo-zachodniej Wielkopolski1229–1239usunięty Władysław Odonic syn Odona od 1239 książę na Ujściu nad Notecią, 1234–1239 tylko na pn. od rzeki Warty – Gniezno1239–1241 Henryk II Pobożny syn Henryka I Brodatego także książę śląski także książę krakowski Poznań i Kalisz, od 1239 w całej Wielkopolsce z wyjątkiem Ujścia, od 1239 rezygnacja z Lądu1241 Bolesław II Rogatka syn Henryka II Pobożnego także książę śląski także książę krakowski w całej Wielkopolsce z wyjątkiem Ujścia oraz Lądu 1241–1247 Przemysł I syn Władysława Odonica 1239–1241 – z bratem na Ujściu 1241–1247 – rządy braci w większej części Wielkopolski (bez Rudy, Kalisz od 1244) Bolesław Pobożny syn Władysława Odonica1247–1249 Przemysł I syn Władysława Odonica 1247–1249 – w Poznaniu i Gnieźnie, od 1249 Ruda do kaliskiego, 1249–1250 – w Poznaniu i Kaliszu, 1250–1253 – w całej Wielkopolsce, 1253–1257 – tylko w Poznaniu1249–1250 Bolesław Pobożny syn Władysława Odonica 1247–1249 – książę kaliski, 1249–1250 – książę gnieźnieński, 1250–1253 – usunięty,1250–1253 Przemysł I syn Władysława Odonica 1247–1249 – w Poznaniu i Gnieźnie, od 1249 Ruda do kaliskiego, 1249–1250 – w Poznaniu i Kaliszu, 1250–1253 – w całej Wielkopolsce, 1253–1257 – w Poznaniu1253–1279 Bolesław Pobożny syn Władysława Odonica ponownie 1253–1257 – książę kalisko-gnieźnieński, 1257–1273 – w całej Wielkopolsce, od 1261 w Lądzie, 1268–1273 – książę bydgoski 1271–1273 – książę innowrocławski, 1273–1279 książę kalisko-gnieźnieński 1279 Wielkopolska zjednoczona w rękach Przemysła II.
Księstwo kaliskie (1177–1279) Daty panowania Władca Pokrewieństwo Uwagi(Kursywą oznaczono władztwa spoza dzielnicy)1177–1181 Kazimierz II Sprawiedliwy syn Bolesława III Krzywoustego także książę sandomierski także książę krakowski1181–1191 Mieszko III Stary syn Bolesława III Krzywoustego także książę krakowski1191–1193 Mieszko Młodszy syn Mieszka III 1193–1194 Odon syn Mieszka III od 1177 – tylko w Poznaniu, po 1182 prawdopodobnie tylko nad południowo-zachodnią częścią księstwa1194–1202ponownie Mieszko III Stary syn Bolesława III Krzywoustego 1202–1206 Władysław III Laskonogi syn Mieszka III Starego do 1202 w południowej Wielkopolsce, od 1202 w całej Wielkopolsce, w 1206 oddał Kalisz Henrykowi I Brodatemu z linii śląskiej, 1207–1210 i 1218–1225 – w ziemi lubuskiej, 1216–1217 – tylko w Gnieźnie, choć według innych wersji oddanie bratankowi południowo-zachodniej Wielkopolski 1206–1207zwierzchnik:1207–1217 Henryk I Brodaty prawnuk Bolesława III Krzywoustego zwierzchnik Kalisza 1207–1217 1207–1217usunięty Władysław Odonic syn Odona książę z nadania Henryka I Brodatego1217–1229ponownie Władysław III Laskonogi syn Mieszka III Starego 1229–1234ponownie Władysław Odonic syn Odona 1234ponownie,zwierzchnik:1234–1248 Henryk I Brodaty prawnuk Bolesława III Krzywoustego zwierzchnik Kalisza 1234–1238zwierzchnik:1238–1241 Henryk II Pobożny syn Henryka I Brodatego zwierzchnik Kalisza 1234–12411234–1239 Mieszko II Otyły synowie Kazimierza I opolskiego z nadania Henryka I Brodatego i pod jego zwierzchnictwem do 1238, pod zwierzchnictwem Henryka II Pobożnego do 1239, współrządy z bratem także książę rudzki1234–1244 Władysław opolski z nadania Henryka I Brodatego i pod jego zwierzchnictwem do 1238, pod zwierzchnictwem Henryka II Pobożnego do 1241, do 1239 współrządy z bratem także książę rudzki do 1249 1244–1247 Przemysł I syn Władysława Odonica 1239–1241 – z bratem na Ujściu 1241–1247 – rządy braci w większej części Wielkopolski (bez Rudy) Bolesław Pobożny syn Władysława Odonica1247–1249 Bolesław Pobożny syn Władysława Odonica 1247–1249 – książę kaliski, 1249–1250 – książę gnieźnieński, W latach 1250–1253 usunięty1249–1253 Przemysł I syn Władysława Odonica 1247–1249 – w Poznaniu i Gnieźnie, od 1249 Ruda do kaliskiego, 1249–1250 – w Poznaniu i Kaliszu, 1250–1253 – w całej Wielkopolsce, 1253–1257 – tylko w Poznaniu1253–1279 Bolesław Pobożny syn Władysława Odonica ponownie 1253–1257 – książę kalisko-gnieźnieński, 1257–1273 – w całej Wielkopolsce, od 1261 w Lądzie, 1268–1273 – książę bydgoski 1271–1273 – książę innowrocławski, 1273–1279 książę kalisko-gnieźnieński 1279 Wielkopolska zjednoczona w rękach Przemysła II.
Księstwo wielkopolskie (zjednoczone 1279–1320) Daty panowania Władca Pokrewieństwo Uwagi(Kursywą oznaczono władztwa spoza dzielnicy)1279–1296 Przemysł II syn Przemysła I od 1273 w Poznaniu (patrz wyżej) 1281–1287 – bez Wielunia (Rudy), 1284–1287 bez Ołoboku 1290–1291 – książę krakowski 1294–1296 – książę pomorski (gdański) od 1295 król Polski w Wieluniu: 1281–1287w Ołoboku 1284–1287 Henryk IV Prawy wnuk Henryka II Pobożnego od 1273/4 – książę głogowski1296–1299usunięty Władysław Łokietek zięć Bolesława Pobożnego 1299–1305 Wacław IIz dynastii Przemyślidów zięć Przemysła II od 1278 (1297) – król czeski od 1291 – książę krakowski od 1292 – książę sandomierski od 1299 – książę gdański od 1300 – król Polski1305–1309 Henryk III głogowski wnuk Henryka II Pobożnego od 1273/4 – książę głogowski W Kaliszu:1306–1307 Bolesław III Rozrzutny wnuk Bolesława II Rogatki Tylko Kalisz.1309–1312 Henryk IV zm. 1369 potem Żagań, Konrad zm. 1366 potem Namysłów i Oleśnica, Bolesław zm. 1320/1 potem Oleśnica, Jan zm. ok. 1363 potem Ścinawa, Przemko zm. 1331 (potem Głogów) Henryk III głogowski rządy wspólne 1312–1314usunięci w wyniku podziału – w Poznaniu: Henryk IV Jan Przemko rządy wspólne w wyniku podziału – w Gnieźnie i Kaliszu: Konrad I Bolesław rządy wspólne1314–1333 Władysław Łokietek ponownie, (od 1304–1306 – także w Małopolsce, Kujawach, Ziemi Sieradzko-Łęczyckiej, na Pomorzu)od 1320 do Królestwa Polskiego
Księstwo wieluńskie (Ziemia rudzka/wieluńska, 1234–1392) 1234–1239: Mieszko II Otyły 1234–1249: Władysław opolski (do 1239 razem z bratem Mieszkiem) 1249–1253: Przemysł I 1253–1279: Bolesław Pobożny 1279–1281: Przemysł II 1296–1299: Władysław I Łokietek 1299–1305: Wacław II 1306–1313: Bolko I opolski 1313–1326: Bolesław Pierworodny 1326–1370 – ziemia wieluńska częścią Królestwa Polskiego 1370–1392: Władysław Opolczyk Od 1392 ziemia wieluńska do Królestwa Polskiego
Zobacz też historia Polski władcy Polski Piastowie
Uwagi Uwaga! Daty w wielu przypadkach są tylko orientacyjne. Uwzględniono te księstwa, nad którymi panowali odrębni książęta. Zostawiono Wacława II i Wacława III z rodu Przemyślidów, aby nie powodować przerw chronologicznych. Również przynależność niektórych ziem do poszczególnych Piastowiczów może być dyskusyjna.
Bibliografia Balzer O., Genealogia Piastów, Kraków 1895.
Kategoria:Historia Wielkopolski Książęta wielkopolscy