Osa-M – radziecki system morskich przeciwlotniczych kierowanych pocisków rakietowych, klasy woda-powietrze, krótkiego zasięgu (oznaczenie w kodzie NATO: SA-N-4 Gecko).
thumb|W centrum widoczna okrągła pokrywa zamkniętej wyrzutni Osa-M na fregacie „Orioł” (typu 11351 Krivak III)
Historia Prace nad przeciwlotniczym kompleksem rakietowym bliskiego zasięgu rozpoczęto w ZSRR w 1960 r., jednocześnie na potrzeby wojsk lądowych (pod nazwą Osa) i marynarki (Osa-M). Oba systemy miały mieć zunifikowane rakiety i stacje naprowadzania. System morski miał stanowić uzbrojenie mniejszych okrętów, służące do ich samoobrony oraz uzupełniać uzbrojenie przeciwlotnicze większych okrętów. Opracowanie elementów zestawu zlecono różnym instytucjom, wiodącym konstruktorem był instytut NII-20 (późniejszy NPO Antiej). Podstawowym elementem był jednostopniowy pocisk rakietowy 9M33, naprowadzany komendami radiowymi. Pierwsze próby pocisku rozpoczęto w 1965, lecz rozwój przebiegał z trudnościami, między innymi wynikła potrzeba zwiększenia rozmiarów i masy pocisku w stosunku do założeń. Równolegle z pociskiem opracowano dwuprowadnicową chowaną wyrzutnię ZIF-122 i stację radiolokacyjną śledzenia celów i naprowadzania pocisków.
W 1967 r. rozpoczęto próby morskie systemu na okręcie doświadczalnym OS-24 (dawnym krążowniku „Woroszyłow”). Przebiegały one również z trudnościami i ostatecznie system Osa-M przyjęto na uzbrojenie 4 października 1971 (według części źródeł, w 1972 lub 1973). Pierwsza wersja pocisku 9M33 umożliwiała zwalczanie celów na odległości do 9 km i lecących na wysokości 100–5000 m.
Rozwój W toku dalszego rozwoju skupiano się przede wszystkim na obniżeniu minimalnego pułapu atakowanych celów. W 1973 przyjęto na uzbrojenie zmodernizowany system Osa-M2, z pociskami 9M33M o pułapie minimalnym obniżonym do 60 m, a w 1975 system Osa-MA z pociskami 9M33M2 o pułapie minimalnym 25 m i ulepszonych innych parametrach, w tym zasięgu 10 km (pociski te używane były też w lądowym kompleksie Osa-AK). W latach 80. przyjęto na uzbrojenie nowszą wersję systemu Osa-MA2, z pociskami 9M33M3, mogącymi razić cele na wysokości od 5 m (pocisk atakował je z góry). Pod koniec lat 80. wprowadzono ostatnią wersję pocisków, 9M33M5. Starszych wyrzutni z reguły nie modernizowano do odpalania nowszych pocisków, natomiast z nowszych wyrzutni można było odpalać starsze pociski.
System Osa-M stosowany był na wielu typach okrętów radzieckich – łącznie na około 200 okrętach, co stanowiło rekord wśród radzieckich morskich systemów przeciwlotniczych, w tym na 9 zbudowanych poza ZSRR. Nie był używany w Polsce, aczkolwiek planowano jego zastosowanie na korwecie ORP „Kaszub”Jarosław Ciślak: Polska Marynarka Wojenna 1995. Warszawa: Lampart & Bellona, 1995, . s. 50..
System ten używany był na okrętach projektów: Krążowniki projektu 68U Korwety projektu 1124 (Grisha) Fregaty rakietowe projektu 1135 (Krivak) Krążowniki rakietowe projektu 1134B (Kresta II) Krążowniki lotnicze projektu 1143 (Kiev) Krążowniki rakietowe projektu 1144 (Kirov) Krążowniki rakietowe projektu 1164 (Slava) Fregaty rakietowe projektu 1159 (Koni) Okręty desantowe projektu 1174 (Ivan Rogov) Korwety rakietowe projektu 1234 (Nanuchka) Korwety rakietowe projektu 1239 (Siwucz) Wodoloty rakietowe projektu 1240 (Uragan) proj. 1833
Opis systemu thumb|Pocisk 9M33M3 (wersji lądowej systemu) Pociski rakietowe rodziny 9M33 są jednostopniowe, na paliwo stałe, kierowane komendami radiowymi. Pierwszym pociskiem był 9M33 o zasięgu maksymalnym 9 km i pułapie zwalczanych celów od 100 do 5000 m. Mógł razić cele zbliżające się z prędkością do 420 m/s i manewrujące z przeciążeniem do 5 G.
Drugim typem pocisku był 9M33M, o pułapie minimalnym obniżonym do 60 m. Kolejny pocisk 9M33M2 miał zasięg maksymalny 10 km, pułap 25–5000 m i mógł razić cele zbliżające się z prędkością do 500 m/s i manewrujące z przeciążeniem do 8 G.
Pociski wystrzeliwane są z dwuprowadnicowej wyrzutni ZIF-122, na której pociski podczepione są typowo, pod belkami umieszczonymi po bokach podstawy i ruchomymi w zakresie kąta podniesienia. Nietypową cechą systemu jest to, że wyrzutnia w stanie spoczynku jest schowana pod pokładem, a jej studnia jest przykryta okrągłym rozsuwanym dwuczęściowym włazem. Przed akcją, wyrzutnia jest podnoszona do góry, od razu z pociskami na prowadnicach, skierowanymi podczas podnoszenia głowicami w dół. Pod pokładem znajdują się cztery pionowe bębny z 5 pociskami każdy; w celu przeładowania wyrzutnia musiała być opuszczona i trwa ono 26–35 sekund. Masa wyrzutni i mechanizmów wynosi 6850 kg.
Każda wyrzutnia współpracuje z własną stacją radiolokacyjną i naprowadzania 4R33. Stacja składa się z trzech anten na wspólnej podstawie. Paraboliczna antena okrężnego wykrywania celów miała słabsze parametry, niż w wersji lądowej, lecz wyrzutnia współpracowała z okrętowymi radarami dozoru ogólnego różnych typów, głównie MR-302 Rubka. Płaska antena śledzenia celu była taka, jak w wersji lądowej. Zastosowano tylko jeden komplet anten naprowadzania pocisku, w porównaniu z dwoma w wersji lądowej, zrezygnowano też z optycznego kanału śledzenia celu z kamerą telewizyjną. Zasięg wykrywania celu wynosił ok. 30 km, śledzenia 14–23 km, w zależności od wysokości. System jest jednokanałowy – jednocześnie może być atakowany jeden cel. Łącznie z nowszymi pociskami, modernizacji podlegała też stacja radiolokacyjna i aparatura naprowadzania.
Przypisy
Bibliografia Tomasz Szulc: Okrętowe, przeciwlotnicze kompleksy rakietowe Rosji. Cz. II, „Nowa Technika Wojskowa” 6/2012, czerwiec 2002
Kategoria:Rosyjskie rakietowe pociski przeciwlotnicze Kategoria:Rakietowe systemy woda-powietrze