Zagorzałek (Odontites Ludw.) – rodzaj roślin z rodziny zarazowatych (Orobanchaceae). Obejmuje 36 gatunków. Rośliny te występują od Madery i północno-zachodniej Afryki, poprzez całą Europę po zachodnie Himalaje, środkowe i północne Chiny oraz wschodnią Syberię. W Europie rośnie 14 gatunków, spośród których wiele ma bardzo niewielkie zasięgi w południowej części kontynentu. Cztery występują w Polsce: zagorzałek nadbrzeżny O. litoralis, zagorzałek późny O. vulgaris, zagorzałek wiosenny O. verna i zagorzałek żółty O. luteus. Są to jednoroczne półpasożyty.
Morfologia Pokrój Rośliny zielne, jednoroczne, rzadko krzewinki (O. bocconei). Liście Naprzeciwległe, całobrzegie lub ząbkowane. Kwiaty Zebrane w jednostronne grona w górnych częściach pędów, przy czym z kątów przysadek wyrastają pojedynczo. Przysadki są mniejsze od liści. Kielich nie jest rozdęty, ma kształt rurkowaty lub dzwonkowaty, składa się z czterech działek. Korona żółta, różowopurpurowa lub rzadziej biała, dwuwargowa, z otwartą gardzielą. Dolna warga trójłatkowa, z bocznymi łatkami całobrzegimi i środkową wyciętą. Górna warga lekko łukowato wygięta, niepodzielona lub słabo wycięta. Pręciki cztery, dwusilne. Pylniki ustawione prostopadle do osi rurki korony, na dolnych końcach z krótkimi, ostrymi dzióbkami. Słupek z szyjką zakończoną główkowatym znamieniem. Owoce Jajowate, dwukomorowe torebki. Nasiona liczne, podługowate, podłużnie bruzdowane, czasem oskrzydlone, ale bez ciałek tłuszczowych.
Systematyka Pozycja systematyczna Rodzaj z rodziny zarazowatych Orobanchaceae, w której obrębie klasyfikowany jest do plemienia Rhinantheae Lamarck & de Candolle. W tradycyjnych ujęciach systematycznych z XX wieku rodzaj ten zwykle zaliczany był do szeroko wówczas ujmowanej rodziny trędownikowatych Scrophulariaceae. W niektórych ujęciach zagorzałek żółty wyodrębniany jest do rodzaju Orthanta jako O. lutea.
Rodzaj blisko spokrewniony z rodzajem świetlik Euphrasia.
Wykaz gatunków
Zagrożenia Ocenie stanu zagrożenia na czerwonej liście gatunków zagrożonych IUCN poddano trzy gatunki z tego rodzaju. W skali globalnej gatunkiem krytycznie zagrożonym jest Odontites granatensis, a gatunkiem zagrożonym – Odontites hispidulus. W przypadku Odontites hollianus status zagrożenia nie został ustalony z powodu braku dostatecznie dokładnych danych.
Przypisy
Kategoria:Zarazowate