Objawienie (gr. apokalypsis – odkrycie, odsłonięcie) – pojęcie odnoszące się do religii objawionych. Dla wyznawców danej religii jest to przesłanie lub wydarzenia, poprzez które Bóg, ich zdaniem, daje się poznać jednostkom lub grupom ludzi.
Objawienie w judaizmie mały|Tora, święta księga judaizmu. W judaizmie objawienie (gallah), które zawarte jest w księgach Starego Testamentu, wyrażane jest za pomocą czasowników: widzieć, wiedzieć, pozwalać, słyszeć i terminów od nich pochodnych. Jahwe objawia się i daje się poznać w stworzeniu świata i dziełach stworzonych, w dokonywanych przez Siebie cudownych fenomenach, a przede wszystkim w historii Izraela, który Sobie wybrał i zawarł z nim przymierze na Synaju. W Pięcioksięgu i przez proroków objawia Swoją rolę i zbawcze plany, które stopniowo realizuje w dokonywanych dziełach na rzecz narodu wybranego, przy czym Jahwe nie objawia się w nich w Swojej istocie i naturze, lecz ujawnia Swoją potęgę, moc i wielkość w dziejach Izraela. W objawieniu na Synaju (Wj 19,1-21), które w judaizmie uchodzi za centralne, gdyż jest adresowane do całego narodu żydowskiego, Bóg objawia Swoje własne imię: „Ja Jestem, Który Jestem” (Jahwe), zawiera przymierze z narodem i na mocy tego przymierza zawsze będzie w nim obecny; przekazuje mu Torę (Prawo). Torę w judaizmie uważa się za pochodzącą z nieba, jako bezpośrednie słowo Boga, i ma fundamentalne znaczenie dla judaizmu rabinackiego. Tora jako dar dany Mojżeszowi przekazywana jest drogą pisemną (Pięcioksiąg) i ustną, która jest kontekstem objawienia oraz środkiem jej przekazu w tradycji. Halacha i haggada stanowią podstawę interpretacji objawienia przez uczonych w Piśmie, których zadaniem jest wykazywanie, że historyczny rozwój objawienia jest zgodny z pierwotnym. W judaizmie przyjmuje się, że obok tych postaci Tory istnieją też inne formy objawienia, jak natchnienia pochodzące od Ducha Bożego. Różne formy proroctwa Mojżesza uchodzą za najważniejsze, gdyż zawierają w sobie wszystkie inne. Judaizm proroctw mesjańskich nie odnosi do Jezusa ChrystusaM. Rusecki, Pojęcie Objawienia Bożego w religiach, "Roczniki teologiczne", t. XLVI, z. 2, 1999, s. 16-17..
Objawienie w chrześcijaństwie W chrześcijaństwie objawienie nie jest jednoznacznie rozumiane we wszystkich wspólnotach.
Objawienie w katolicyzmie Dla katolików objawienie związane jest ze spotkaniem Boga osobowego, który ukazuje się jako Stwórca i Zbawiciel, zapraszając wybranych, pojedynczych ludzi lub pewną grupę osób – aby przez nich zaprosić wszystkich ludzi, by stali się dziećmi Bożymi, Ludem Bożym. Bóg stopniowo udziela się człowiekowi w historii świataPor. KKK nr 51-53..
Istnieją różne definicje Objawienia w katolicyzmie:
Objawienie w Piśmie Świętym W ujęciu katolickim Bóg objawiał się w historii w poszczególnych etapach, którymi było:
stworzenie i zachowanie świata; przymierze z Noem; wybór Abrahama; powołanie Izraela jako Ludu BożegoPor. KKK nr 54-64..
Ostatnim i najważniejszym etapem jest samoobjawienie się Boga w Jezusie Chrystusie, dlatego chrześcijańskie Objawienie zostało już zakończone. Ta teza jest popierana cytatem:
Przykładem może być objawienie Imienia Bożego Mojżeszowi w Starym Testamencie (por. Wj 3,14). Zaś w Nowym Testamencie objawienie tajemnicy Jezusa jako Mesjasza Szymonowi Piotrowi: Błogosławiony jesteś, Szymonie, synu Jony. Albowiem nie objawiły ci tego ciało i krew, lecz Ojciec mój, który jest w niebie (Mt 16,17; por. Mk 8,27-30; Łk 9,18-21).
Aby potwierdzić prawomocność osób, przez które przekazywane było Objawienie, Bóg dokonywał w ich życiu różnych cudów i znakówPor. Tomasz z Akwinu, Summa Theologiae Iª q. 1 a. 2 ad 2 (łac.).. Cuda były jednym ze znaków prawdziwości Jezusa z Nazaretu. Najważniejszym potwierdzeniem prawdziwości Objawienia w Jezusie było Jego Zmartwychwstanie. Zmartwychwstałe ciało Jezusa stało się Nową Świątynią (por. J 2,18; 4,23-26), posłany został Duch Święty, który przyjmujących Zmartwychwstałego jako Mesjasza doprowadza do całej prawdy (por. J 16,13). Cuda potwierdzające towarzyszyły także nauczaniu apostołów (por. Mk 16,20; Dz 9,34-35). Wszyscy, którzy przyjęli ich kerygmat, stali się duchowym ciałem zmartwychwstałego Jezusa (por. Kol 1,18; Ef 1,22; 5,23).
Tradycja i Pismo Święte jako źródło poznania Objawienia Objawienie zostało dane Kościołowi w Chrystusie poprzez nauczanie Dwunastu apostołów oraz Ewangelistów. Podstawowym nośnikiem Objawienia, przekazywanego z pokolenia na pokolenie, jest żywa Tradycja Kościoła oraz spisane za życia apostołów Pismo Święte Nowego Testamentu, które jest ściśle powiązane z Biblią Hebrajską (Stary Testament). Zgodnie z nauczaniem Kościoła katolickiego stanowią one jedno nierozdzielne źródło poznania ObjawieniaPor. KKK, nr 80; Konstytucja SW II Dei Verbum,9..
Podobną postawę można znaleźć w prawosławiu. Powstałe w okresie Reformacji wspólnoty i organizacje chrześcijańskie odrzuciły Tradycję, nie uznając jej za autentyczny nośnik Objawienia, i przyjęły Pismo Święte jako jedyne jego źródło.
Objawienie publiczne a objawienia prywatne Tradycja i Pismo Święte, wzajemnie ściśle ze sobą powiązane, stanowią tzw. „objawienie publiczne” (łac. revelatio). Należy odróżnić od niego „objawienia prywatne” (łac. apparitio). Uznane przez Kościół objawienia prywatne są rozumiane jako pomoc w odczytaniu i praktykowaniu objawienia publicznego w życiu Kościoła. Np. objawienia w Lourdes (1858) pomogły rozpowszechnić i utwierdzić wśród wiernych i duchowieństwa wiarę w niepokalane poczęcie Maryi, Matki Bożej. Dogmat o Niepokalanym Poczęciu ogłoszony został przez papieża Piusa IX cztery lata wcześniej (1854)Por. . Objawienia prywatne nie mają zatem merytorycznego wpływu na treść dogmatów i podstaw wiary, mogą mieć wpływ na ich rozumienie i przyjęcie, a czasem pośrednio na sposób ich formułowania.
Katolicy nie są zobowiązani do wiary w objawienia prywatne, nawet jeśli zostały one uznane przez Kościół za autentyczneJarosław M. Popławski, Objawienia prywatne, [w:] Leksykon duchowości katolickiej, Lublin-Kraków 2002, s. 591. Wywiad z Jackiem Bolewskim: To nie są objawienia!..
Objawienie w innych wyznaniach chrześcijańskich mały|Wolfhart Pannenberg, autor dzieła Offenbarung als Geschichte. We współczesnej teologii protestanckiej idea objawienia jako historii łączy się w sposób szczególny z myślą ewangelickiego teologa Wolfharta Pannenberga. W dziele Offenbarung als Geschichte Pannenberg poddaje krytyce ewangelicką teologię słowa i koncepcję tzw. objawienia bezpośredniego (przez słowo), postulując objawienie pośrednie poprzez historię albo objawienie jako dzieje. Przyjście Jezusa Chrystusa stanowi kres historii antycypowany w czasieW. Pannenberg, Offenbarung als Geschichte, Göttingen 1982, s. 91-114..
Kwakrzy silnie akcentują rolę osobistego wewnętrznego objawienia. Za podstawę ich wyznania, w zasadniczych kwestiach zgodnego z wyznaniem protestanckim, można uważać ich wiarę w nadnaturalne, pochodzące od Boga światło, które jest obecne w sercu człowieka. Doświadczenie iluminacji (oświecenia) jest rozumiane jako wyraz działania Ducha Świętego, a jednocześnie wyraz bezpośredniego działania Boga w duszy człowieka.
Zielonoświątkowcy kładący duży nacisk na osobiste przeżywanie wiary dostrzegają źródło objawienia w postaci darów Ducha Świętego – w tym prorokowanie.
Mormoni podkreślają rolę objawienia jakie miał Joseph Smith oraz że Księga Mormona jest Słowem Bożym. Podczas działalności misyjnej przywiązują dużą wagę do dawania własnego świadectwa w tym zakresieKsięga z obietnicą.. Pokładają też wiarę w obecność proroków żyjących obok nas, życiem zwykłych ludzi.
Dla mariawitów, kolejnym źródłem Objawienia obok Pisma Świętego i Tradycji jest Dzieło Wielkiego Miłosierdzia, objawienia św. Marii Franciszki Kozłowskiej spisane w latach 1893-1918Zasady wiary.
Świadkowie Jehowy uważają, że obecnie nie ma już potrzeby, aby przez objawienia, znaki i cuda dowodzić, że Bóg przeniósł swą łaskę z narodu izraelskiego na prawdziwy zbór chrześcijański. Apostoł Paweł wyjaśnił, że cudowne dary w końcu zanikną. Miał nastać czas, kiedy przestaną stanowić znak ułatwiający rozpoznawanie prawdziwych chrześcijan (1 Kor 13:8-13).
Objawienie w religiach pozachrześcijańskich mały|Atharwaweda, jedna z świętych ksiąg hinduizmu. W religiach pierwotnych istnieje przekonanie, że Istota Najwyższa osobiście lub przez swoich pośredników objawiała się protoplastom rodów i przekazywała im system wierzeń, zasad moralnego postępowania, sprawowania kultu oraz organizacji społeczno-religijnej. Objawione orędzie było przekazywane drogą ustnej tradycji z pokolenia na pokolenie. Wyznawcy hinduizmu utrzymują, że ich święte księgi zawierają objawienie Boże. Wyrażają je pisma Śruti (święta wiedza przekazywana ustnie przez mędrców). Wśród literatury Śruti wyróżnia się cztery księgi Wed (Rigweda, Sanaweda, Jadżurweda, Atharaweda). W hinduizmie utrzymuje się, że początkowo objawienie było przekazywane ustnie i zostało wyrażone w hymnach, modlitwach i pieśniach pochwalnych różnych bóstw, które powstały z inspiracji nadprzyrodzonejM. Rusecki, Pojęcie Objawienia Bożego w religiach, "Roczniki teologiczne", t. XLVI, z. 2, 1999, s. 14-15..
W przeciwieństwie do judaizmu i chrześcijaństwa, gdzie w tworzeniu Biblii brało udział wielu ludzkich autorów, w islamie w przekazaniu Słowa Bożego uczestniczy bezpośrednio tylko jeden – Mahomet, który otrzymał objawienie za sprawą archanioła Gabriela. Muzułmanie wierzą, że Bóg objawił Mahometowi Koran w całości.
Według muzułmanów każdy okres historii ma swoją księgę stosowną do jego czasu: Tora została dana Mojżeszowi, Psalmy – Dawidowi, a Ewangelia – Jezusowi. Dawne księgi bowiem, w przekonaniu muzułmanów, zostały skażone i wymagały potwierdzenia tego, co było w nich autentyczne i prawdziwe. Ostateczną i pełną wersją objawienia jest KoranK. Modras OP, Objawienia Boga w Koranie i innych świętych księgach, "Roczniki kulturoznawcze" t. II, 2011, s. 109-134..
Nowożytna krytyka Objawienia Krytyka chrześcijańskiego objawienia i w ogóle objawienia Bożego jako takiego wiąże się z dobą oświecenia. To właśnie w tej epoce po raz pierwszy na tak szeroką skalę zakwestionowano nie tylko niektóre treści przynależące do objawienia i wiary, ale odrzucono samą ideę i możliwość nadprzyrodzonego objawienia Bożego. Jak zauważa Robert Woźniak:
Podejście racjonalistyczne stawia w opozycji dwa rodzaje poznania: poznanie przez intelekt i poznanie przez wiarę, przez objawienie Boże. Przeciwstawienie to spotkało się z krytyką Jana Pawła II w encyklice Wiara i rozum (1998), a także w wykładzie ratyzbońskim – wystąpieniu Benedykta XVI na uniwersytecie w Ratyzbonie w (2006), gdzie papież określił islam jako religię objawienia, nie uwzględniającą racji rozumowychPapież mówił: „Decydującym stwierdzeniem w tej argumentacji przeciwko nawracaniu poprzez przemoc jest to, że niedziałanie zgodnie z rozumem jest sprzeczne z naturą Boga. Wydawca Theodore Khoury komentuje: to stwierdzenie jest oczywiste dla cesarza jako Bizantyjczyka wychowanego na filozofii greckiej. Natomiast według doktryny muzułmańskiej, Bóg jest absolutnie transcendentny. Jego wola nie jest związana z żadną z naszych kategorii, nawet kategorią racjonalności. W tym kontekście Khoury cytuje dzieło znanego islamisty francuskiego R. Arnaldez, który podkreśla, że Ibn Hazn posuwa się do stwierdzenia, iż Bóg nie jest związany w ogóle swoim słowem i że nic nie zobowiązuje Go do objawiania nam prawdy. Gdyby była Jego wola, człowiek musiałby uprawiać także bałwochwalstwo”. (Benedykt XVI – wykład w Ratyzbonie /12.09.2006/), s. 3..
Zobacz też
Pismo Święte księga Objawienia drzewo poznania dobra i zła stygmaty Epifania objawienia maryjne
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Benedykt XVI o Objawieniu, rozumie, filozofii greckiej i religii. Wykład w Ratyzbonie (pdf). Jan Paweł II encyklika Wiara i rozum Revelation , Routledge Encyclopedia of Philosophy, rep.routledge.com [dostęp 2023-05-13].
Kategoria:Religioznawstwo *