Firefly – amerykański serial science fiction z 2002 roku osadzony w realiach kosmicznego westernu stworzony przez scenarzystę i reżysera Jossa Whedona, twórcę Buffy: Postrach wampirów oraz Anioła ciemności. Producentami wykonawczymi byli Joss Whedon oraz Tim Minear.

Firefly miał premierę w Stanach Zjednoczonych oraz w Kanadzie w stacji telewizyjnej FOX 20 września 2002 roku. Pomimo wysokich oczekiwań względem projektu prowadzonego przez Jossa Whedona w połowie grudnia 2002 roku Firefly miał średnio tylko 4,7 miliona widzów na odcinek i był 98 w rankingu Nielsen Ratings. Serial został zdjęty z anteny po wyemitowaniu 11 z 14 wyprodukowanych odcinków. Mimo w miarę krótkiego okresu “życia” Firefly osiągnął wysokie wyniki sprzedaży gdy został wydany na DVD oraz miał duże wsparcie ze strony fanów serialu, którzy organizowali różne kampanie mające na celu przywrócenie serialu. W roku 2003 Firefly zdobył nagrodę Emmy za wybitne efekty specjalne w serialu. Niesłabnące zainteresowanie oraz sukcesy serialu doprowadziły Whedona wraz z wytwórnią Universal Pictures do wyprodukowania filmu opartego na serialu – Serenity. Franczyza Firefly rozszerzyła się z serialu oraz filmu również na inne media, w tym kilka komiksów oraz gier fabularnych.

Akcja serialu dzieje się w roku 2517, po przybyciu ludzi do nowego układu gwiezdnego, i śledzi losy załogi statku kosmicznego Serenity klasy Firefly. Whedon opisuje serial jako historię „dziewięciu osób patrząc w otchłań kosmosu i widzących dziewięć różnych rzeczy”CANOE – JAM! Television – TV Shows – Firefly: Firefly series ready for liftoff.

Serial ukazuje życie ludzi, którzy walczyli po przegranej stronie wojny domowej, a teraz starają się utrzymać na obrzeżach społeczeństwa, jako część osadniczej kultury, która istnieje na peryferiach ich układu gwiezdnego. W dodatku jest to przyszłość, w której tylko dwa ocalałe supermocarstwa, Stany Zjednoczone oraz Chiny, połączyły się w celu utworzenia centralnego rządu federalnego, nazwanego Sojuszem, będącego również fuzją tych dwóch kultur. Według wizji Whedona „w przyszłości nic się nie zmieni: technologia będzie rozwijać się, ale my wciąż będziemy mieli te same polityczne, moralne i etyczne problemy jak dziś”Whedon, Serenity: Relighting the Firefly, DVD extra.

Fabuła XXVI wiek. Przygody załogi małego transportowego statku kosmicznego „Serenity” klasy Firefly na obrzeżach kosmicznej cywilizacji w układzie planetarnym, w którym rządzi totalitarny reżim.

Produkcja Początek Joss Whedon opracował koncepcję serialu po przeczytaniu The Killer Angels (autorstwa Michaela Shaara), kroniki opisującej Bitwę pod Gettysburgiem, która miała miejsce podczas wojny secesyjnej. Whedon chciał śledzić losy ludzi którzy walczyli po przegranej stronie i ich późniejsze doświadczenia jako pionierzy oraz imigranci na obrzeżach cywilizacji, podobnie jak miało to miejsce po amerykańskiej wojnie secesyjnej w erze rekonstrukcji oraz kulturze dzikiego zachoduWhedon, Serenity: The Official Visual Companion, p. 8. Planował by Firefly był „dramatem stylizowanym na film Dyliżans z bohaterami którzy starają odnaleźć się w ponurym środowisku osadniczym.”Whedon, Firefly Companion, Vol 1, 6 Whedon chciał by serial był o namacalnej naturze życia, gdzie egzystencja była bardziej fizyczna i trudnaWhedon, Firefly: the complete series: „Serenity” commentary. Po przeczytaniu The Killer Angels Whedon przeczytał książkę o żydowskich bojownikach partyzanckich podczas II wojny światowej, która również miała na niego wpływ. Whedon chciał stworzyć coś dla telewizji co było bardziej oparte na charakterach i naturalne niż większość nowoczesnych science-fiction. Czuł, że telewizyjne science-fiction stało się zbyt nieskazitelne i oderwaneWhedon, „Interview with Joss Whedon”, Done the Impossible.

Whedon chciał dać serialowi nazwę wskazująca ruch oraz moc i czuł, że „Firefly” miał obie te cechy. Stosunkowo niewielkie znaczenie tego potężnego wyrazu dodawało mu uroku. Ostatecznie Whedon zdecydował się stworzyć statek na obraz świetlika (z ang. firefly).

Format Podczas kręcenia odcinka pilotażowego Whedon starał się przekonać stację FOX by serial był wyświetlany w formacie panoramicznym. W związku z tym celowo filmował sceny z aktorami na skrajach krawędzi z obu stron, tak aby mogły być wyświetlane tylko w formacie panoramicznymWhedon, Firefly: the complete series: „Serenity” commentary. Doprowadziło to do kilku scen w wydaniu DVD (i później Blu-ray) gdzie przedmioty, które powinny być widoczne (jak np. jarzmo statku) nie są, ponieważ nie były potrzebne w formacie nie-panoramicznym. Jednakże pilot został odrzucony przez kierownictwo FOX, które uważało, że brakuje w nim akcji oraz kapitan jest zbyt „uparty”Whedon, Firefly: the complete series: „Train Job” commentary, track 1. Nie podobała im się również scena, w której załoga statku ustąpiła szefowi mafii, ponieważ scena ta sugerowała, że załoga „jest nikim”. W piątkowe popołudnie FOX poinformowało Whedona, że musi złożyć nowy scenariusz dla odcinka pilotażowego w poniedziałek rano albo serial nie zostanie wyemitowany. Whedon i Tim Minear zamknęli się na cały weekend by napisać scenariusz dla nowego pilota, „The Train Job”. Pod kierunkiem FOX dodali „większych niż w życiu” bohaterówWhedon, Firefly: the complete series: „Train Job” commentary, track 7 takich jak pachołek „Crow" i ludzi o błękitnych rękach („hands of blue”), którzy wprowadzili zakończenie w stylu Z Archiwum X.

W przypadku nowego odcinka pilotażowego FOX dało jasno do zrozumienia, że odcinek nie zostanie wyświetlony w formacie panoramicznym. Whedon i załoga czuli, że muszą „służyć dwóm panom” przez kręcenie w formacie panoramicznym dla ewentualnego wydania DVD, oraz przez utrzymanie obiektów w kadrze tak by wciąż to sprawnie działało, gdy będzie wyświetlane w pełno klatkowym trybie pan & scanWhedon, Firefly: the complete series: „Train Job” commentary, track 6. Aby uzyskać uczucie głębi i realizmu, odcinki były kręcone w dokumentalnym stylu, z ręcznie trzymanymi kamerami, nadając im wygląd „znalezionego nagrania”, z celowo źle skadrowanymi lub nieostrymi obiektamiWhedon, Firefly: the complete series: „Train Job” commentary, track 3. Jak Whedon tłumaczył „...nie bądź wyniosły, nie bądź poważny – bądź odnaleziony, bądź szorstki i wywrotny i doku[mentalny] i jesteś-tam”Whedon, Firefly Companion, Vol 1, 12. Komputerowo generowane sceny naśladowały ruch kamery trzymanej w ręce. Jednakże styl ten nie został wykorzystany, gdy kręcone były sceny z udziałem rządu centralnego, Sojuszu („Alliance”). Śledzenie i stabilizacja kamery były użyte w celu pokazania sterylności tego aspektu świata Firefly. Kolejny stylem użytym na potrzeby serialu były flary obiektywu, nawiązującym do telewizji z lat 70. Styl ten był pożądany do tego stopnia, że reżyser obrazu, David Boyd, odesłał najnowocześniejsze obiektywy, które redukowały refleksy świetlne i wymienił je na tańsze.

W przeciwieństwie do innych seriali science fiction, w których dodaje się dźwięk do scen mających miejsce w przestrzeni kosmicznej by osiągnąć dramaturgię, Firefly przedstawia kosmos jako ciszę, ponieważ próżnia nie może przenosić dźwięku.

Scenografia Scenograf Carey Mayer zbudował statek Serenity w dwóch częściach (po jednej na każdy poziom) jako kompletny plan z sufitami i oświetleniem zamontowanym jako część planu tak by kamery mogły z nich korzystać wraz z ruchomymi elementamiWhedon, Firefly Companion, Vol 1, 11. Dwuczęściowy plan statku pozwolił by drugi zespół kręcił w jednej części podczas gdy aktorzy i pierwszy zespół pracowali niezakłócenie w drugiej części planu. Whedon wspomina: „...mogłeś to ruszyć lub przesunąć coś dużego, tak że można było dostać się do i w okolicę wszystkiego. Oznaczało to, że środowisko pracy współpracowało z nami i nie było potrzeby by wprowadzać wiele zmian.” Taki układ planu dawał również inne korzyści. Jedną z nich było to, że pozwalało widzom czuć się jakby naprawdę byli na statku. Dla Whedona projekt statku był kluczowy przy określaniu znanego miejsca dla widza, i fakt że nie było w nim „tysiąca czterystu pokładów i holodeków oraz wszystko-na-co-masz-ochotę bufetu na tyłach.”Whedon, Firefly Companion, Vol 1, 10 Chciał pokazać, że było to utylitarne i że było „zdezelowane, ale nadające się do zamieszkania, a ostatecznie, było domem.”Whedon, Firefly Companion, Vol 1, 10–11 W komentarzu do wydania DVD Joss Whedon wspomina, że każdy pokój reprezentował uczucie bądź bohatera, zwykle przekazywane przez kolor farby. Wyjaśnia, że gdy przemieszczasz się od tyłu statku gdzie znajduje się maszynownia w kierunku mostku, kolory i nastrój zmieniają się z niezwykle ciepłych na chłodne. Oprócz wywoływania nastroju związanego z postacią, która spędza najwięcej czasu w danym pomieszczeniu, układ kolorów nawiązuje do generowanego ciepła przez ogon statku. Whedonowi zależało również na wykorzystaniu miejsca w pionie, stąd, dostęp do kwater załogi za pomocą drabin był ważny. Inną zaletą scenografii było to, że pozwalała aktorom pozostać w chwili i oddziaływać na siebie, bez potrzeby zatrzymania po każdym ujęciu i przestawiania się do następnego. Pozwoliło to kręcić serial w stylu dokumentalnym do którego Whedon dążył.

Na wygląd planu wpłynęło kilka rzeczy, włączając przesuwane drzwi i małe kabiny przywodzące na myśl japońskie hotele. Artysta Larry Dixon zauważył, że ściany ładowni „przypominają o przeplocie, nachodzących na siebie wzorach azjatyckich, zręcznie nawiązują do Amerykańsko-Chińskiego Sojuszu, a zarazem tworzą artystyczny układ dla głębszej płaszczyzny.”Dixon, „The Reward, the Details, the Devils, the Due”, Finding Serenity, 8 Dixon zauważył również jak scenografia wpłynęła na narrację poprzez użycie kolorów, głębi i kompozycji, światła, jak i również użycie przekątnych i cieni wzorzystych.

Ich niewielki budżet był kolejnym powodem do wykorzystanie statku przez większą część opowieści. Gdy załoga opuszczała statek, światy miały ziemską atmosferę i kolory ponieważ nie mogli pozwolić sobie na projektowanie obcych światów. „Nie chciałem udawać się do Yucca Flats w każdym epizodzie i zamieniać je w Udziwniony Świat poprzez dodawanie pomarańczowego nieba”, wspomina Whedon. Jak Mayer wspominał: „Myślę, że wrażenie końcowe było takie, że skończyliśmy na używaniu wielu miejsc i plenerów które wydawały się zbyt westernowe i siłą rzeczy nie chcieliśmy iść w tym kierunku; ale w pewnym momencie stało się to po prostu mniejszym złem – co faktycznie mogliśmy stworzyć w trzy dni?”Whedon, Firefly Companion, Vol 1, 130

Muzyka