20 pułk artylerii lekkiej (20 pal) – oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego II RP.

Formowanie i walki Pułk swój rodowód wiąże z wydzieleniem z baterii zapasowej 1 pap w Lidzie baterii, z której zorganizowano baterię zapasową 2 pap. Baterię tę przegrupowano do Wołkowyska. 11 maja 1920 zaczęto tworzyć I i II dywizjon. Do skompletowania drugiego dywizjonu użyto dwóch baterii z Grodna. Z uwagi na pogarszającą się sytuację militarną, baterię zapasową przeniesiono do Sochaczewa. Tu nastąpiło przezbrojenie poszczególnych baterii na sprzęt francuski. Nadal trwały intensywne prace organizacyjne. We wrześniu 1920 pułk dysponował 75 mm armatami francuskimi.

Kawalerowie Krzyża Walecznych Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Walecznych za męstwo:ogn. Bernard Grünhajtkpr. Józef Orczykowskimjr Włodzimierz Rómmelppor. Mikołaj Szmurłoppor. Zygmunt Żapko-Potopowiczppor. Stefan Zych

Pułk w okresie pokoju 220px|left

1 listopada 1920 roku 2 pułk artylerii polowej przemianowano na 20 pułk artylerii polowej. III dywizjon w składzie dwóch baterii (7 i 8) pod dowództwem kapitana Adama Epsteina formował się we wsi Wyczerpy Dolne (obecnie dzielnica Częstochowy).

31 grudnia 1931 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski przemianował 20 pułk artylerii polowej na 20 pułk artylerii lekkiejDziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 36 z 31 grudnia 1931 roku, poz. 473..

Święto pułkowe obchodzono 11 maja, w rocznicę sformowania pierwszych dowództw i baterii pułku.

W czasie pokoju 20 pal miał cztery dywizjony. Wiosną 1939 roku w koszarach prużańskich kwaterowało dowództwo pułku (ppłk Edmund Zimmer) z I zastępcą – ppłk. Anastazym Makowskim oraz II i III dywizjonem haubic. W Baranowiczach kwaterowały I i IV dywizjon armat pod dowództwem II zastępcy pułku – ppłk. Karnowskiego.

W maju 1939 roku II/20 pal został przemianowany na 59 dywizjon artylerii lekkiej, a dotychczasowy IV dywizjon przemianowany na II dywizjonStanisław Sowiński, Sprawozdanie ..., s. 30..

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939dowódca pułkupłk Edmund Albin ZimmerI zastępca dowódcyvacatadiutantpor. Czesław Tomaszewskilekarz medycynypor. lek. Józef Bobińskilekarz weterynariikpt. Wacław Jagielakoficer zwiadowczykpt. adm. (art.) Kazimierz WażyńskiII zastępca dowódcyppłk Zygmunt Kaznowskioficer zwiadowczy przy II zastępcy dowódcykpt. Piotr Kaczkowskiadiutant II zastępcy dowódcykpt. Jerzy Edward Marynowskidowódca drużyny łączności przy II zastępcy dowódcypor. Antoni Górzyńskioficer administracyjno-materiałowy przy II zastępcy dowódcypor. Piotr Lebiedzkipomocnik kwatermistrza przy II zastępcy dowódcykpt. Tadeusz Walerian JaniszewskiIII zastępca dowódcy (kwatermistrz)mjr Wacław Gadomskioficer mobilizacyjnykpt. Mieczysław Dratwa †1940 Charkówzastępca oficera mobilizacyjnegokpt. adm. (art.) Karol Tańkowskioficer administracyjno-materiałowypor. Kazimierz Stanisław Sobańskioficer gospodarczypor. int. Józef Wasiukiewiczoficer żywnościowyvacatdowódca plutonu łącznościkpt. Witold Kossowskioficer plutonupor. Jan Adam Nowicki dowódca szkoły podoficerskiej kpt. Zbigniew Jan Stanisław Parysdowódca plutonuppor. Tadeusz Kowaldowódca I dywizjonumjr Bogumił Stylodowódca 1 bateriikpt. Kazimierz Nowińskidowódca plutonupor. Józef Milkowskidowódca 2 bateriikpt. Rudolf Stanisław Lipenskydowódca plutonuppor. Mikołaj Hałaczkiewiczdowódca II dywizjonuvacatdowódca 5 bateriipor. Wiesław Józef Gąsiorowskidowódca plutonuppor. Mieczysław Ludwik Karbowskidowódca 6 bateriipor. Jan Gulbińskidowódca plutonuppor. Klemens Jaszczykdowódca III dywizjonuvacatdowódca 7 bateriikpt. Stefan Bułdeskidowódca plutonuppor. Witold Marceli Brockidowódca plutonuppor. Mieczysław Ziółkodowódca 8 bateriipor. Stanisław Sowińskidowódca plutonuppor. Alojzy Czarneckidowódca plutonuppor. Walenty Toruńskidowódca IV dywizjonumjr Teofil Chciukdowódca 10 bateriikpt. Jan Walędziakdowódca plutonupor. Roman Wachowiczdowódca plutonuppor. Witold Sienkiewiczdowódca 11 bateriikpt. Zbigniew Jan Stanisław Parysdowódca plutonupor. Henryk Jaźwińskidowódca plutonupor. Józef Głowacz

20 pal w kampanii wrześniowej thumb thumb|Ppor. art. Alojzy Czarnecki - we wrześniu 1939 r. dowódca plutonu gospodarczego 20 pal. Uśmiercony przez Niemców w dniu 21.04.1944 r. w Obrzycach (w ramach akcji T-4).

Mobilizacja 20 pułk artylerii lekkiej został zmobilizowany na podstawie planu mobilizacyjnego „W” obowiązującego od 30 kwietnia 1938. Tabele mobilizacyjne 20 pal z okresu jego mobilizacji nie objęły późniejsze zmiany i poprawki. Mobilizację alarmową 20 pal przeprowadzono 23 marca 1939 w garnizonach w Baranowicze i Prużana, w grupach zielonej i czerwonej. W grupie zielonej w Baranowiczach, zmobilizowano do etatów wojennych: I dywizjon armat, w czasie od Z+20 do Z+40

W grupie czerwonej w Baranowiczach, zmobilizowano:

IV dywizjon haubic, w czasie od A+26 do A+48 pluton parkowy uzbrojenia nr 902, w czasie A+48.

W garnizonie Prużana w grupie czerwonej zmobilizowano:

III dywizjon haubic, w czasie od A+28 do A+42, dowództwo 20 pal i samodzielny patrol meteo nr 20, w czasie A+42, II dywizjon armat, w czasie od A+30 do A+54, warsztat taborowy nr 909, w czasie od A+50 do A+54 kolumnę taborową nr 911, w czasie od A+50 do A+54 kolumnę taborową nr 912, w czasie od A+50 do A+54

W okresie mobilizacji powszechnej w jej I rzucie zamierzano zmobilizować do 5 dnia jej trwania baterię marszową 30 pal.

Mobilizację rozpoczęto 23 marca o godz. 16:00; w obydwu garnizonach jeden dywizjon mobilizowano w koszarach, a drugi w okolicznych wioskach. Mobilizacja szeregowych odbyła się w sposób sprawny, natomiast spośród oficerów rezerwy większość nie stawiła się, gdyż pochodzili głównie z terenu Okręgu Korpusu nr I, gdzie mobilizacja nie była zarządzona. Brakowało specjalistów: puszkarzy, rusznikarzy, telefonistów, radiotelegrafistów i kowali. Dużą trudność napotkano w trakcie mobilizacji koni i wozów. Większość koni nie była podkuta, uprząż parciana, słabej jakości, wozy jednokonne z drewnianymi osiami, często w złym stanie technicznym. Z uwagi na dalsze odległości siedzib komisji poboru koni i wozów od garnizonów, zmobilizowane konie i wozy dotarły ze znacznym opóźnieniem. W magazynach brakowało hełmów, menażek, żabek do bagnetów i sprzętu optycznego w postaci busoli, lornetek nożycowych i polowych, kątomierzy. Broni krótkiej zabrakło dla oficerów i podoficerów. 25 marca dywizjony osiągnęły zdolność marszową.

Od 26 marca na stacjach kolejowych w Orańczycach i Baranowiczach rozpoczęto załadunek do transportów kolejowych baterii i dywizjonów 20 pal. Pułk odjeżdżał w rejon koncentracji 20 Dywizji Piechoty w rejon Płońska. 28 marca dywizjony i baterie dotarły do stacji kolejowej w Płońsku, gdzie zostały wyładowane oraz przeszły do wsi Koziminy, Strachowo, Szumlin Strachowo. Dodatkowym utrudnieniem dla mobilizacji 20 pal było stawiennictwo w tym samym czasie rekrutów do odbycia służby wojskowej w garnizonach Baranowicze i Prużana. Po kilku dniach pobytu w rejonie nowej dyslokacji podjęto szkolenie wcielonych rezerwistów, dołączono też do pułku brakujących oficerów i podchorążych rezerwy z terenu Warszawy i okolic. W kwietniu uzupełniono braki sprzętowe powstałe podczas mobilizacji. Na przełomie maja i czerwca poszczególne dywizjony transportem kolejowym wyjeżdżały na ostre strzelania na poligon Czerwony Bór. Wspólnie strzelania odbywały plutony artylerii piechoty poszczególnych pułków piechoty 20 DP. W okresie czerwca i lipca dokonano częściowej wymiany rezerwistów na nowych. Proces doszkalania prowadzono na nowo. Od 16 do 18 czerwca 20 pal przegrupowano do lasów Ordynacji Opinogórskiej na północ od Ciechanowa. W tym rejonie podjęto ćwiczenia taktyczne i długie przemarsze. Po 8 lipca pluton topograficzno-pomiarowy pułku oraz grupy zwiadów dywizjonowych i bateryjnych rozpoczęły wyjazdy w rejon przygraniczny, w rejon Mławy dokonując pomiarów topograficznych; dokonano wyboru punktów obserwacyjnych i stanowisk ogniowych. 15 lipca dokonano reorganizacji 20 pal, dostosowano organizację pułku do obowiązujących standardów i obowiązujących poprawek w planie mobilizacyjnym. Wydzielono z pułku II dywizjon i przekształcono go w samodzielny 59 dywizjon artylerii lekkiej. IV dywizjon haubic stał się od tej chwili II dywizjonem haubic 20 pal. 59 dal podlegał w dalszym ciągu dowódcy artylerii dywizyjnej 20 DP. 20 lipca 20 pal z 59 dal, wraz z całą 20 DP, przegrupowano w rejon Mławy i Rzęgnowa; w tych rejonach podjęto prace fortyfikacyjne oraz budowę stanowisk ogniowych i punktów obserwacyjnych. 15 sierpnia dowództwo pułku objął ppłk Kazimierz Weryński, w miejsce odchodzącego w stan spoczynku ppłk Edwarda Zimmera. 20 sierpnia w 20 pal i 59 dal ogłoszono pogotowie bojowe. Nastąpiło również ostateczne uzupełnienie stanów i wyposażenia. 29 sierpnia pułk zajął stanowiska bojowe.

20 pal miał za zadanie wesprzeć ogniem artylerii główne siły 20 DP, w postaci 78 pułku piechoty i 80 pułku piechoty na „pozycji mławskiej” na odcinku obrony: Turza, Mławka, Piekiełko, Uniszki Zawadzkie, Windyki. I i III dywizjony pod dowództwem dowódcy 20 pal ppłk. Kazimierza Weryńskiego stanowiły grupę bezpośredniego wsparcia 80 pp. I dywizjon armat zajął stanowiska ogniowe przed lasem mławskim ok. 2,5 km na północny wschód od Mławy. Zadaniem I/20 pal było wsparcie ogniowe dla batalionu I/80 pp. Punkt obserwacyjny był na wzg. 184,7. III dywizjon haubic zajął stanowiska ogniowe przed lasem mławskim po obu stronach drogi Mława-Kuklin. Zadaniem III/20 pal było wsparcie batalionów II/80 pp i III/80 pp. Punkt obserwacyjny był na wzg. 163,0 pod lasem Uniszki Gumowskie. II dywizjon haubic i 78 dywizjon artylerii lekkiej (haubic) stanowiły grupę bezpośredniego wsparcia 78 pp pod dowództwem mjr. Teofila Chciuka. II/20 pal zajął stanowiska ogniowe, bateriami w pobliżu wsi Studzieniec, w pobliżu wsi Łomna i we wsi Stara Wólka. Punkty obserwacyjne umieszczono na północno-wschodnich i zachodnich zboczach wzg. 190,0, na wzgórzu w pobliżu młyna wodnego na rzece Mławce we wsi Ruda, na wzgórzach nad Mławką w odległości do 500 m od folwarku Zimnocha.

Działania bojowe Udział w bitwie pod Mławą W kampanii wrześniowej 1939 pułk walczył w składzie macierzystej 20 Dywizji Piechoty w składzie Armii „Modlin”. 1 września o godz. 4:40 niemiecka artyleria rozpoczęła ostrzał stanowisk obronnych na „pozycji mławskiej”. Od godz. 5:45 artyleria niemiecka rozpoczęła dwugodzinną nawałę ogniową na główną linię obrony 20 DP. W odpowiedzi ok. godz. 6:30 po opadnięciu porannej mgły, ogień otworzyły dywizjony grup artylerii 20 DP, ostrzeliwując rejony Kuklina i Białut. Ok. godz. 8:00 artyleria niemiecka zaczęła wstrzeliwać się w stanowiska polskiej artylerii. Jednocześnie rozpoczęło się natarcie niemieckiej piechoty. Silnym ostrzałem został obezwładniony punkt obserwacyjny 3 baterii, na którym ranny został ppor. rez. Seweryn Bilicki i trzech kanonierów; wszyscy dostali się do niewoli niemieckiej. Również na punkcie obserwacyjnym 1 baterii rany odniósł jeden z podchorążych. Poranne natarcie niemieckiej piechoty zostało załamane i odparte.