thumb|Powiat wilejski mały|Powiat w woj. nowogródzkim przed przyłączeniem Litwy Środkowej do Polski Powiat wilejski – powiat w województwie wileńskim II Rzeczypospolitej. Jego siedzibą było miasto Wilejka. 7 listopada 1920 r. pod Zarządem Terenów Przyfrontowych i Etapowych z powiatu wyłączono gminy: Łuczaj, Norzyca, Porpliszcze, Parafianowo, Wołkołata, Duniłowicze, Mańkowicze, Miadzioł, Zaśno i Budsław do nowo utworzonego powiatu duniłowickiegoDz. Urz. ZTPiE z 1920 r. Nr 3, poz. 24.. W skład powiatu wchodziło 13 gmin, 1 miasto i 10 miasteczek. Początkowo powiat znajdował się w województwie nowogródzkim, 13 kwietnia 1922 r. został przyłączony do Ziemi Wileńskiej. przemianowanej 20 stycznia 1926 r. na województwo wileńskie..
Wcześniej powiat guberni wileńskiej, utworzony w 1795. Częściowo pokrywa się z dzisiejszym rejonem wilejskim na Białorusi.
Demografia Według tezy Alfonsa Krysińskiego i Wiktora Ormickiego, terytorium powiatu wchodziło w skład tzw. zwartego obszaru białorusko-polskiego, to znaczy prawosławna ludność białoruska zamieszkiwała jedynie tereny wiejskie, zaś w większych miejscowościach dominowali Polacy.
W grudniu 1919 roku powiat wilejski okręgu wileńskiego ZCZW zamieszkiwały 213 424 osoby. Na jego terytorium znajdowało się 2161 miejscowości, z których 5 miało 1–5 tys. mieszkańców, a jedna ponad 5 tys. mieszkańców. Była nią Wilejka z 5893 mieszkańcami.
Oświata W powiecie wilejskim okręgu wileńskiego ZCZW w roku szkolnym 1919/1920 działały 92 szkoły powszechne, 1 szkoła średnia i 1 kurs. Ogółem uczyło się w nich 5187 dzieci i pracowało 128 nauczycieli.
Miasta i gminy Gminy Wilejka (miejska) Budsław (wiejska)Przyłączona 1 stycznia 1926 r. z powiatu postawskiego (). Chocieńczyce (wiejska) Dołhinów (wiejska) Ilia (wiejska) Kłowicze (wiejska) Kościeniewicze (wiejska, siedziba Kościeniewicze Wilejskie) Krzywicze (wiejska) Kurzeniec (wiejska) Wiazyń (wiejska) Wiszniew (wiejska, siedziba Wiszniew Świrski)Przyłączona 1 stycznia 1926 r. z powiatu święciańskiego (). Wojstom (wiejska) Żodziszki (wiejska) Mołodeczno1 stycznia 1926 r. wyłączona z powiatu wilejskiego i przyłączona do powiatu mołodeczańskiego (). Krasne Radoszkowicze Lebiedziew Gródek
Miasta Wilejka
Miasteczka Budsław Dołhinów Ilia Kościeniewicze Krzywicze Kurzeniec Wiazyń Wiszniew Świrski Wojstom Żodziszki
Podział administracyjny na przestrzeni lat Lp. Gmina wiejska Ludność Siedziba gminy Okręg sądowyNazwa rosyjskaNazwa polska18691874188018851890przed 1880po 1880 1 БудславскаяBudsław 3260 2958 2828 3795 3940BudsławBudsław (IV)II 2 ВилейскаяWilejka 4008 4021 4030 4929 6176KołowiczeWilejka (III)I 3 ВолколатскаяWołkołata 3902 3588 3535 5149 6144WołkołataBudsław (IV)II 4 ВязынскаяWiazyń 5375 4694 4957 6458 6603WiazyńWilejka (III)I 5 ГабскаяHaby 1663 – – – –HabyBudsław (IV) – 6 ГерманишскаяHermaniszki 2213 2131 2442 2758 2931Hermaniszki, JarszewiczeMołodeczno (II)I 7 ГородокскаяGródek 2674 2697 2764 3415 3565GródekMołodeczno (II)I 8 ГруздовскаяHruzdowo 3687 – – – –HruzdowoKraśniany (I)II 9 ДолгиновскаяDołhinów 2463 2472 4380 5311 5917DołhinówBudsław (IV)II 10 ДуниловичскаяDuniłowicze 1944 2048 2589 2590 3050DuniłowiczeKraśniany (I)II 11 ЗарѣжскаяZareże 2395 – – – –ZareżeKraśniany (I) – 12 ЖоснянскаяŻośno – 2541 2689 3884 4476Żośno, SłobodaBudsław (IV)II 13 ИжскаяIża 2034 2015 2549 2180 3063IżaWilejka (III)I 14 КнягининскаяKniahinin 2458 2568 4276 4270 5686Wasiluki, KniahininBudsław (IV)II 15 КрасносельскаяKraśne 3691 3696 4883 5393 6380KraśneMołodeczno (II)I 16 КрайскаяKrajsk 3927 4150 4240 6172 5681KrajskWilejka (III)I 17 КривичскаяKrzywicze 3278 3160 3229 3304 4760KrzywiczeBudsław (IV)II 18 КуренецкаяKurzeniec 2667 2744 3387 3912 4173KurzeniecWilejka (III)I 19 ЛебедзскаяLebiedziewo 3014 3196 3236 4356 4471LebiedziewoMołodeczno (II)I 20 ЛучайскаяŁuczaj 4415 3522 3567 3629 4878ŁuczajKraśniany (I)II 21 МаньковичскаяMańkowicze 2892 5242 5258 7274 8248MańkowiczeKraśniany (I)II 22 МолодечненскаяMołodeczno 3344 3375 4069 4594 4855MołodecznoMołodeczno (II)I 23 МядельскаяMiadzioł 7195 8183 10597 10762 11109Niekasieck, Nowy MiadziołKraśniany (I)II 24 НорицкаяNorzyca 1534 1782 3613 4012 3807ŁasicaKraśniany (I)II 25 ПарафьяновскаяParafianowo 2524 2541 2860 3274 6442ParafianowoBudsław (IV)II 26 ПорплишскаяPorpliszcze 1242 1261 2627 2657 2886Szantary, PorpliszczeBudsław (IV)II 27 РабунскаяRabuń 2876 2886 2969 4231 4168RabuńWilejka (III)I 28 РадошковичскаяRadoszkowicze 4240 4410 5019 5438 5632RadoszkowiczeMołodeczno (II)I 29 СервичскаяSerwecz 2871 2933 – – –SerweczWilejka (III) – 30 СитскаяSitce 2971 3109 – – –SitceBudsław (IV) – 31 ХотенчицкаяChocieńczyce 4200 4626 5856 6131 6353ChocieńczyceMołodeczno (II)I
Podział administracyjny (1919) +Podział administracyjny i ludność powiatu wilejskiego (1919 rok)Spis ludności na terenach administrowanych przez Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich z mapą, Eugenjusz Romer, Lwów-Warszawa, 1919Lp.Wg źródłaGmina(M) = gmina miejskaLudn.Wyznanie w %Narodowość w %Dawna przyn. adm.KSPJPBRŻGub.Ujezd158Budsław6,43481,5–14,53,457,136,7–1,1WLwilejski159Chocieńczyce8,28214,3r.82,11,017,121,660,80,5WLwilejski160Dołhinów9,48261,3–20,018,561,520,1–18,3WLwilejski161Duniłowicze5,12871,3–13,714,171,414,2–14,1WLwilejski162Gródek12,07915,3–75,69,014,876,0–9,0WLwilejski163Ilia4,85016,6–71,810,410,478,01,310,3WLwilejski164Iża3,23212,3–87,7–9,98,481,6–WLwilejski165Kościeniewicze6,25068,0–30,11,866,628,22,91,8WLwilejski166Kraśne9,13911,0–85,43,43,993,9–2,0WLwilejski167Krajsk11,32445,5–49,83,813,283,6–3,2WLwilejski168Krzywicze9,66049,6–46,03,843,446,85,43,8WLwilejski169Kurzeniec6,8927,2–75,317,26,269,37,417,2WLwilejski170Lebiedziewo8,26116,7–75,37,714,883,5––WLwilejski171Żośna5,76439,9–57,70,138,857,6––WLwilejski172Łuczaj8,46585,0r.10,90,254,442,12,70,2WLwilejski173Mańkowicze7,11043,9r.53,70,225,244,2––WLwilejski174Miadzioł15,17025,7–72,21,324,663,8–1,3WLwilejski175Mołodeczno8,62016,7–75,37,714,883,5––WLwilejski176Norzyca5,47870,6–28,90,261,236,60,1–WLwilejski177Parafianowo9,84852,0–45,72,255,434,68,8–WLwilejski178Porpliszcze5,87737,1–61,80,732,165,41,10,5WLwilejski179Radoszkowice12,01017,8–70,911,116,572,10,111,1WLwilejski180Rzeczki6,08110,6–86,82,623,262,111,92,6WLwilejski181Wiazyń8,3823,3–94,72,03,294,7–2,0WLwilejski182Wilejka7,7764,5–95,50,13,796,2––WLwilejski183Wilejka (M)5,89314,6–62,123,016,269,51,212,9WLwilejski184Wołkołata5,93699,2––0,799,2––0,7WLwilejski
Zobacz też podział administracyjny II RP województwo wileńskie (II Rzeczpospolita) województwo nowogródzkie (II Rzeczpospolita)
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Powiat wilejski (gubernia wileńska). Mapa administracyjna.
Kategoria:Powiat wilejski Kategoria:Podział administracyjny województwa wileńskiego (II Rzeczpospolita) Kategoria:Powiaty guberni wileńskiej Powiat wilejski