6 pułk artylerii ciężkiej Obrońców Lwowa (6 pac) – oddział artylerii ciężkiej Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

6 pułk artylerii ciężkiej został sformowany w 1921 we Lwowie z połączenia 5 i 12 dywizjonów artylerii ciężkiej. Do 1939 jednostka stacjonowała w garnizonie Lwów (Okręg Korpusu nr VI) i pod względem szkoleniowym podlegała dowódcy 6 Grupy Artylerii. W kampanii wrześniowej jego zmobilizowane dywizjony walczyły na różnych odcinkach frontu.

Geneza i walki przyszłych pododdziałów pułku 5 dywizjon artylerii ciężkiej Baterie późniejszego 5 dac formowały się samorzutnie we Lwowie w końcu listopada 1918. Przyjęły nazwy: „Basia”, „Iwan” i „Longinus”. W styczniu 1919 baterie utworzyły 4 pułk artylerii ciężkiej. Wkrótce pułk zmienił numer na 5 pac. Ostateczna jego nazwa to 5 dywizjon artylerii ciężkiej. W listopadzie 1921 stał się jednym z dywizjonów „pokojowego” 6 pac.

Baterie późniejszego 5 dac walczyły we Lwowie, a następnie wzięły udział w walkach na froncie ukraińskim do rzeki Seret. W Zbarażu pozostawały do 13 sierpnia 1919. W sierpniu przesunięto dywizjon na linię Zbrucza. Tu dywizjon wspierał działania 19 pułku piechoty. Po walkach odszedł do Tarnopola. Tam przezbrojono dywizjon.

Od maja 1920 dywizjon działał na kierunku Latyczów – Lityń – Winnica – Niemirów. 27 maja przerzucono go na front północny w rejon Głębokiego. Tam walczył do 3 lipca. Od 4 lipca prowadził działania opóźniające na kierunku Głębokie – Lida – Szczuczyn – Grodno – Białystok i dalej na Warszawę.

Pod Warszawą 5 dac (bez 1 ba) podporządkowano 5 DP i skierowano na front lwowski. Tu uczestniczył w pościgu na kierunku Złoczów – Brody – Radziwiłłów – Krasiłów. 1 bateria wspierała walki 14 DP pod Warszawą, a następnie dołączyła do macierzystego dywizjonu. W październiku 1920 dywizjon skierowano do Jarosławia, a następnie do Lwowa.

12 dywizjon artylerii ciężkiej 12 dac wywodzi swój rodowód z 3 pułku artylerii ciężkiej Błękitnej Armii. Po przybyciu do Polski wydzielono z pułku jeden dywizjon i przemianowano go na 12 dac. W 1921 wcielono go do nowo powstałego 6 pac.

12 dac do końca sierpnia 1919 pozostawał w okolicach Warszawy. We wrześniu przegrupowany został do Wilna. Tam do połowy marca 1920 prowadził działania organizacyjne i szkoleniowe. Od 15 marca dywizjon podporządkowano dowódcy 14 Dywizji Piechoty. W jej składzie wziął udział w walkach na froncie północnym. Potem prowadził działania odwrotowe wycofując się przez Słuck – Baranowicze – Kobryń aż pod Dęblin. Tam 12 sierpnia zajął stanowiska ogniowe i wspierał 14 DP w czasie bitwy warszawskiej. W jej składzie przeszedł też do pościgu. Walki zakończył w rejonie Mińska.

Obydwa dywizjony w bojach straciły: 2 oficerów i 18 szeregowych poległych, 2 oficerów i 18 szeregowych rannych oraz 3 oficerów i 44 szeregowych zmarłych z chorób.

Kawalerowie Virtuti Militari Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari zostało odznaczonych czterech żołnierzy pułku: 35px|left|Order Virtuti Militari kan. Ludwik Kornella, mjr Tadeusz Łodziński, por. Kazimierz Schirmer, pchor. Tadeusz Zdzisław Sklepiński. Ponadto 12 oficerów i 48 szeregowych zostało odznaczonych Krzyżem Walecznych.

Formowanie pułku Po zawieszeniu broni 5 dywizjon artylerii ciężkiej skierowany został do Jarosławia, gdzie stopniowo przeprowadzono demobilizację. W sierpniu 1921 skierowany został do Lwowa. 12 dywizjon artylerii ciężkiej, po krótkim postoju w Baranowiczach, skierowany został 15 listopada do Tarnopola i zajął kwatery w Chodaczkowie, Dragonowcach i Zabojkach. Tam przeprowadzono demobilizację, a 9 września 1921 dywizjon przetransportowano koleją do Lwowa. W tym czasie MSWojsk. rozwiązało 5 Lwowską Brygadę Artylerii, a na jej miejsce utworzyło 6 pułk artylerii ciężkiej, z dowódcą ppłk. Tadeuszem Łodzińskim. Trzonem nowo powstałej jednostki stały się wojenne 5 Lwowski i 12 Kresowy dywizjon artylerii ciężkiej.

6 pac we Lwowie thumb|Delegacja 6 pac na audiencji u prezydenta RP Ignacego Mościckiego; 10 kwietnia 1934 thumb|Zawody konne w 6 pac we Lwowie – przeszkodę pokonuje mjr Józef Trenkwald z 14 puł.; kwiecień 1936 Zakwaterowanie Początkowo dowództwo pułku mieściło się w koszarach gen. Bema przy ul. Grodzkiej, jednak już 27 października przeniesione zostało do koszar Czerwony Klasztor przy ul. Teatyńskiej 6. Od 24 listopada stacjonował tu także I dywizjon (wcześniej przez 2 miesiące kwaterował w Jaworowie). II dywizjon zakwaterowany został na Filipówce przy ul. Terasiewicza. W 1923 pułk otrzymał do dyspozycji magazyny w koszarach przy ul. Teatyńskiej 16 i przy ul. Kopcowej 7. Przy Kopcowej stacjonowała także kadra baterii zapasowej. Od 8 stycznia 1922 pułk posiadał własną kuźnię, a w marcu 1924 uruchomione zostały dodatkowo warsztaty „stelmacharskie”. W 1929 warsztaty pułkowe urządzono w wozowni na Wulce. Były tam warsztaty puszkarskie, rusznikarskie, kołodziejskie, kuźnia oraz pralnia. W 1929 pododdziały 6 pułku artylerii ciężkiej przeniosły się do koszar Sowińskiego zwalnianych przez 13 dywizjon artylerii konnej. W Czerwonym Klasztorze pozostał jedynie 6 samodzielny daplot.

Oświata i szkolenie Od grudnia 1921 pododdziały pułku przystąpiły do intensywnego szkolenia. Rozpoczęto prowadzenie kursów dokształcających dla oficerów z zakresu szkoły średniej oraz przymusową naukę analfabetów. Podczas szkoły ognia na OC „Leśna” w 1931 pułk uzyskał najlepsze wyniki strzelania spośród wszystkich jednostek artylerii. Na wysokim poziomie w pułku stało też wyszkolenie jeździeckie. Zauważył to między innymi inspektor armii, gen. Juliusz Rómmel, który to podczas inspekcji w 1932 osobiście wydał ćwiczącym oficerom–artylerzystom typowo kawaleryjskie komendy „szable w dłoń” i „do boju”. Pierwsze oficjalne zawody hippiczne odbyły się w 6 pac w dniach 20 i 23 lipca 1922 i składały się z siedmiu dyscyplin. Rozkazem dowódcy pułku nr 72 z 14 marca 1922 utworzono bibliotekę. Książki, przede wszystkim fachowe, kupowano ze składek kadry, natomiast część książek beletrystycznych pochodziła z darów samych żołnierzy, kadry, osób cywilnych, a także różnych instytucji.

Święta w 6 pac Rozkazem dowódcy pułku nr 278 z 3 grudnia 1925 święto pułkowe wyznaczone zostało na pierwszy dzień Świąt Wielkanocnych. W tym dniu, w 1919, I (5) dywizjon zapoczątkował swoim ogniem ostateczne oswobodzenie Lwowa. Także w tym dniu we Francji został utworzony został II (12) dywizjon. 19 maja 1927 minister spraw wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 21 kwietnia jako datę święta pułkowegoDz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 V 1927, poz. 174.. Z nieznanych przyczyn przez kilka lat nie obchodzono święta pułkowego. Po raz pierwszy dzień ten został zaakcentowany dopiero w roku 1931, a od 1932 dzień 21 kwietnia obchodzono już uroczyście. Organizowano pogadanki o historii pułku, zawody sportowe, zabawy, defilady, wspólne uroczyste obiady z udziałem zaproszonych gości.

Zmiany etatowe w pułku W pierwszym okresie swego istnienia 6 pac składał się z dowództwa pułku, I i II dyonu, kadry baterii zapasowej i kompanii gospodarczej. Wkrótce udało się utworzyć dowództwo III dyonu z 7. i 8. baterią. Jednocześnie rozwiązano 6 baterię. W ten sposób tylko „manewrowy” I dywizjon posiadał trzy baterie, a pozostałe po dwie. W 1927 ujednolicono strukturę dywizjonów likwidując 3 baterię. Ponadto dowódcy 6 pac od 1922 była podporządkowana 6 samodzielna bateria OPL, która to z dniem 17 maja 1926 została przeorganizowana na 7 samodzielny dywizjon artylerii przeciwlotniczej, przemianowany następnie na 6 sdaplot. W 1931 dywizjon przeciwlotniczy usamodzielnił się i wyszedł ze struktur pułku.

30 listopada 1938 minister spraw wojskowych generał dywizji Tadeusz Kasprzycki nadał 6 pułkowi artylerii ciężkiej nazwę „6 pułk artylerii ciężkiej Obrońców Lwowa”Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 14 z 30 XI 1938, poz. 163..

Struktura organizacyjna i obsada personalna w marcu 1939Obsada personalna pułku w 1928dowódca pułkupłk SG dr Wojciech Pietraszastępca dowódcyppłk Antoni Glanzkwatermistrzmjr inż. Tadeusz Marian Kruszyńskipłatnikpor. Karol Adolf Laturskidowódca I dywizjonutyt. ppłk Borys Kędzirałowdowódca II dywizjonumjr Gwido Arnold Reichenbergdowódca III dywizjonumjr Bohdan Stanisław Jakubowskidowódca dywizjonu artylerii przeciwlotniczej nr 6mjr Franciszek Ksawery MołodyńskiObsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939dowódca pułkupłk mgr Jan Antoni FilipowiczI zastępca dowódcyppłk Tadeusz Feliks Frączekadiutantkpt. Zenon Sylwiusz Sameklekarz medycynymjr dr Władysław II Wolińskilekarz weterynariimjr Rudolf Franciszek Henśloficer zwiadowczykpt. Tadeusz Marian Janickiw dyspozycji dowódcykpt. Arseni MielniczukII zastępca dowódcy (kwatermistrz)mjr Stanisław Domiczekoficer mobilizacyjnykpt. adm. (art.) Adam Ranieckizastępca oficera mobilizacyjnegopor. Wacław Zawadzkioficer administracyjno-materiałowypor. Józef Brzezińskioficer gospodarczykpt. int. Władysław Szybaoficer żywnościowychor. Grzegorz Kaczorowskidowódca plutonu łącznościpor. Józef Kordylewskioficer plutonuppor. Henryk Czesław Czerniewskioficer plutonuppor. Jerzy Bojarskidowódca I dywizjonumjr Edward Reguładowódca 1 bateriikpt. Jerzy Paulin Stępkowskidowódca plutonuppor. Raul Sergiusz Madeładowódca 2 bateriipor. Bogumił Michał Walcuchdowódca plutonuppor. Alfred Wasilewskidowódca II dywizjonumjr Zygmunt IV Dobrowolskidowódca 4 bateriipor. Józef Kornatdowódca plutonuppor. Alojzy Klimekdowódca 5 bateriikpt. Józef Brodadowódca plutonupor. Franciszek Zyśkodowódca III dywizjonumjr dypl. Kazimierz Szpądrowskidowódca 7 bateriipor. Antoni Lucjan Bonarskidowódca plutonuppor. Zbigniew Marian Latourdowódca 8 bateriikpt. Bronisław Grzybowskidowódca plutonuppor. Jerzy Chmielewskina kursiepor. Stanisław Maźppor. Stanisław Rozwadowski

6 pac w kampanii wrześniowej thumb|Artyleria ciężka w 1939 przed wybuchem II wojny światowej Mobilizacja Pułk był jednostką mobilizującą. W 1939 zgodnie z planem mobilizacyjnym „W” sformował:w dniach 24–26 sierpnia, w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem "czerwonym": 12 dywizjon artylerii ciężkiej typ II dla 12 DP pluton taborowy nr 12 dla 12 DP od dnia 31 sierpnia 1939, w I rzucie mobilizacji powszechnej: 5 dywizjon artylerii ciężkiej typ II dla 5 DP w 5 dniu mobilizacji pluton taborowy nr 5 dla 5 DP 11 dywizjon artylerii ciężkiej typ II dla 11 DP w 4 dniu mobilizacji pluton taborowy nr 11 dla 11 DP dowództwo 6 pułku artylerii ciężkiej dla Armii „Łódź” w 7 dniu mobilizacji I dywizjon 6 pułku artylerii ciężkiej typ I dla Armii „Łódź" w 6 dniu mobilizacji II dywizjon 6 pułku artylerii ciężkiej typ I dla Armii „Łódź" w 6 i 7 dniu mobilizacji polowy szpital weterynaryjny nr 61 w 6 dniu mobilizacji polowy szpital weterynaryjny nr 62 w 7 dniu mobilizacji.

Działania bojowe W momencie rozpoczęcia mobilizacji dokonano rozśrodkowania mobilizowanych pododdziałów z 6 pac w Sokolnikach i Zubrzy poza Lwowem, prowadzono pobór koni i wozów w rejonie Sokala.

I dywizjon armat 105 mm