Kapuściska

thumb|Mapa osiedla w podziale na sektory thumb|Zespół Szkół Chemicznych przy ul. Łukasiewicza thumb|Szkoła podstawowa na tzw. Starych Kapuściskach thumb|Kościół św. Józefa (1906) thumb|Kwatera żołnierska na cmentarzu św. Józefa thumb|Dawna ochronka dla dzieci przy ul. Władysława Bełzy (1906) thumb|Wielospecjalistyczny Szpital Miejski im. Emila Warmińskiego w Bydgoszczy thumb|Brda na Kapuściskach thumb|Most Kazimierza Wielkiego thumb|Aleja Prezydenta Lecha Kaczyńskiego (dawniej Aleja Planu Sześcioletniego) thumb|Kapuściska I thumb|Kapuściska II thumb|Kapuściska III thumb|Kapuściska V thumb|Przychodnia oraz ośrodek zdrowia przy al. Wojska Polskiego thumb|Aleja spacerowa wzdłuż Zbocza Bydgoskiego thumb|Górka saneczkowa na Kapuściskach thumb|Osiedle Sześciu Planet thumb|Hipermarket Tesco z galerią handlową Kapuściska (niem. Kapuciske – 1789 Schönhagen – 1860; Małe Kapuściska – niem. Hohenholm; Wielkie Kapuściska – niem. Karlsdorf) – jednostka urbanistyczna (osiedle) w Bydgoszczy, położona w jego południowej części, piąta w Bydgoszczy pod względem liczby mieszkańców.

Położenie Kapuściska usytuowane są w południowej części miasta i zaliczane do osiedli tzw. Górnego Tarasu Bydgoszczy. Sąsiadują od zachodu z Wyżynami, Babią Wsią i na krótkim odcinku z Glinkami, od wschodu z Zimnymi Wodami i Czerskiem Polskim, od południa z Łęgnowem, zaś od północy z Bartodziejami i Bydgoszcz Wschód.

Pod względem fizyczno-geograficznym osiedle leży w obrębie makroregionu Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka, w mezoregionie Kotlina Toruńska i mikroregionach Miasto Bydgoszcz Południowe (terasy wysokie IX i X ok. 67–68 m n.p.m.) i Miasto Bydgoszcz Północne (tarasy niskie I, II i III przylegające do Brdy ok. 33–42 m n.p.m.)Środowisko przyrodnicze Bydgoszczy. Praca zbiorowa pod red. Józefa Banaszaka, Wydawnictwo Tanan. Bydgoszcz 1996. Oba poziomy oddziela Zbocze Bydgoskie o wysokości względnej ok. 25 m z systemem dolinek erozyjnych. Wyróżniają się: jar ul. Bełzy, jar al. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego oraz zalesiony „wilczy kanion” na wschodnim obrzeżu osiedla, dawnej odwadniany ciekiem wodnym.

Historycznie w skład obecnej jednostki urbanistycznej wchodzi zachodnia część wcielonej w 1920 r. gminy Kapuściska Wielkie (Zimne Wody), jak również północny skrawek gminy Bartodzieje Małe. Południowo-wschodnie obrzeża osiedla pochodzą z wcielonego w 1954 r. obszaru Łęgnowo IAlfons Licznerski: Rozwój terytorialny Bydgoszczy. [w:] Kronika Bydgoska II.

Charakterystyka Osiedle Kapuściska jest jednym z najliczniej zamieszkałych terenów w Bydgoszczy, charakteryzujący się stosunkowo dużym odsetkiem ludności w wieku przedprodukcyjnym (ok 17%)Tereny wypoczynku i rekreacji w Bydgoszczy – diagnoza stanu istniejącego i kierunku rozwoju. Miejska Pracownia Urbanistyczna w Bydgoszczy. Załącznik do Uchwały nr XXXV/731/12 Rady Miasta Bydgoszczy z dnia 28 listopada 2012 roku.

Zurbanizowana część Kapuścisk podzielona jest na sektory I (Stare Kapuściska), II, III oraz osiedle domów jednorodzinnych Łuczniczka. Dużą część Kapuścisk zajmują osiedla bloków wielorodzinnych wzniesione w latach 1951–1960 (Kapuściska Stare) oraz 1968-1978 (Kapuściska Nowe). Przeważają bloki 5-kondygnacyjne, tylko w pobliżu skarpy górnego tarasu Bydgoszczy pobudowano „punktowce” 11-kondygnacyjne. Zabudowa jednorodzinna rozproszona występuje w dwóch rejonach: wzdłuż ul. Bełzy oraz wzdłuż ul. ToruńskiejJerzy Jaśkowiak: Kapuściska. [w:] Kalendarz Bydgoski 1979. Przy ul. Chemicznej znajduje się kompleks ogrodów działkowych „Kapuściska”, zaś nad Brdą – ogrody działkowe „Kolejarz” i ROD im. Tadeusza Kościuszki.

Osiedla mieszkaniowe Kapuścisk w większości znajdują się na wysokim tarasie pradoliny Wisły. Dolny taras Kapuścisk jest mniej zurbanizowany, znajdują się tam tereny zielone oraz strefy składowo-przemysłowe. Wzdłuż strefy krawędziowej biegnie aleja spacerowa. Na zboczu w latach 50. XX wieku zasadzono bór sosnowy. Na wschodzie osiedla znajduje się jeden z największych w Bydgoszczy wąwozów Skarpy Południowej, na mapach pruskich zwany „wilczym kanionem”, niewykorzystany dotychczas na arterię drogową. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu płynął w nim strumień uchodzący do Brdy. Zbocza dochodzą do 25 m wysokości względnej, a długość jaru wynosi ok. 1,2 km.

W lesie w pobliżu Szpitala Miejskiego oraz przy ul. Solnej znajdują się relikty dawnej zabudowy dla pracowników DAG Fabrik Bromberg, m.in. baraki oraz schrony przeciwlotnicze.

Z planu zagospodarowania przestrzennego miasta wynika, że centralna część jednostki przeznaczona jest na mieszkalnictwo, zaś pod aktywność gospodarczą – tereny nad Brdą oraz w części południowej. Zieleń ochronna i rekreacyjna występuje wzdłuż Brdy, na Zboczu Bydgoskim oraz wzdłuż tzw. „wilczego kanionu”.

Osiedle przecinają drogi powiatowe – ul. Wojska Polskiego, będąca fragmentem arterii średnicowej górnego tarasu Bydgoszczy, al. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego, Szpitalna, Toruńska i Nowotoruńska.

Wśród infrastruktury osiedla znajdują się m.in.: pięć przedszkoli, 5 szkół podstawowych, 3 gimnazja, 6 szkół średnich, budynki dydaktyczne Collegium Medicum Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Wielospecjalistyczny Szpital Miejski im. Emila Warmińskiego, Młodzieżowy Dom Kultury nr 1, Osiedlowy Dom Kultury „Odnowa”Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Bydgoszczy. Miejska Pracownia Urbanistyczna w Bydgoszczy – załącznik nr 1 do uchwały nr L/756/09 Rady Miasta Bydgoszczy z dnia 15 lipca 2009 r.. Na terenie Kapuścisk znajdują się kościoły parafialne: św. Józefa i Opatrzności Bożej, lecz mieszkańcy osiedla należą do trzech parafii rzymskokatolickich, także do parafii Świętych Polskich Braci Męczenników.

Do przedsięwzięć ujętych w „Planie Rozwoju Bydgoszczy na lata 2009-2014”, a dotyczących Kapuścisk należą m.in.: rozbudowa trasy Łęczycka-Kazimierza Wielkiego wraz z obiektami mostowymi, rozbudowa i termomodernizacja szkół oraz budowa ul. NowochemicznejPlan Rozwoju Bydgoszczy na lata 2009-2015. Miejski Plan Operacyjny. Załącznik do Uchwały XLV/632/09 Rady Miasta Bydgoszczy z dnia 1 kwietnia 2009 roku.. Plany rozwojowe określone na podstawie innych dokumentów strategicznych obejmują m.in. rewaloryzację istniejącej zabudowy mieszkaniowej oraz wzbogacenie jej o funkcje uzupełniające, realizację parkingów kubaturowych, przekształcenie terenów przemysłowych nad Brdą na obszar o funkcji mieszkaniowej, rozwój usług przy al. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego i Toruńskiej, rozwój stref rekreacjiStudium transportowe miasta Bydgoszczy wraz z oceną stanu bezpieczeństwa ruchu drogowego. Tom III. Koncepcje rozwoju systemów transportowych Bydgoszczy. Fundacja „Rozwój UTP”. Uniwersytet Technologiczno-Przyrodniczy im. Jana i Jędrzeja Śniadeckich – Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska – Katedra Budownictwa Drogowego. Bydgoszcz 2011–2012..

Granice Północną granicą osiedla jest Brda, wschodnią – fragment ul. Toruńskiej i al. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego, jar wiodący do ul. Chemicznej, a następnie teren leśny do ul. Glinki. Granicą zachodnią jest ul. Szpitalna, ul. Bełzy oraz fragment alei Jana Pawła II. Granice Kapuścisk pokrywają się w dużej części z naturalnymi tworami przyrody: rzeką na północy oraz jarami na wschodzie i zachodzie.

Nazwa Nazwa podbydgoskiej osady „Kapuściska” pochodzi jeszcze z czasów staropolskich i związana jest prawdopodobnie z uprawą kapusty. W XIX i pierwszej połowie XX wieku istniały trzy gminy o nazwie Kapuściska, włączone do terytorium miasta Bydgoszczy 1 kwietnia 1920 roku: Kapuściska Wielkie (Zimne Wody, 536 ha) – na południe od Brdy, między ul. Bełzy a Kielecką Kapuściska Małe (później Bydgoszcz Wschód, 286 ha) – na północ od Brdy, między ul. Łęczycką a Harcerską Kapuściska Dolne (Siernieczek, 309 ha) – na północ od Brdy, między ul. Harcerską a torem regatowym

Obecna jednostka urbanistyczna Kapuściska obejmuje jedynie fragment dawnej gminy Kapuściska Wielkie.

Ludność W 1970 r. Kapuściska zamieszkiwało 20,5 tys. osób, 20 lat później – 31 tys.Bogumił Rogalski: Charakterystyka i niektóre uwagi do miejscowego planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego miasta Bydgoszczy. [w:] Kronika Bydgoska XVI Wzrost liczby ludności związany był z urbanizacją terenu, budową nowych osiedli mieszkaniowych. W kolejnych latach liczba mieszkańców spadała: w 1998 r. wynosiła 27,1 tys. osób, w 2007 – 24,5 tys.Lokalny Program Rewitalizacji dla miasta Bydgoszczy na lata 2007-2015, a w 2012 roku – 24,1 tys. osób

Rekreacja Na terenie Kapuścisk znajduje się 11,4 ha terenów zieleni urządzonej i 64 ha zieleni nieurządzonej. Zaplecze wypoczynku i rekreacji oprócz skwerów, terenu przy ul. Szarych Szeregów i parku leśnego przy ul. Szpitalnej uzupełnia Puszcza Bydgoska na południu, zadrzewiona skarpa w części północnej oraz tereny nadbrzeżne Brdy.

Rozwój terenów zieleni zawarty w planach urbanistycznych Bydgoszczy zmierza do powołania dwóch parków osiedlowych. Rolę tę dla części północnej spełnia teren zieleni urządzonej przy ul. Przodowników Pracy i Szarych Szeregów, zaś dla części południowej istniejący park leśny oraz sąsiadujący teren rekreacji osiedlowej, m.in. z największą w mieście (pomijając Myślęcinek i Zbocze Fordońskie) górą saneczkową. Duży potencjał rekreacyjny prezentuje nabrzeże Brdy, docelowo przeznaczone pod bulwar nadrzeczny wraz ze strefą aktywności sportowej.

Historia Okres staropolski Nazwa „Kapuściska” pojawiła się po raz pierwszy w źródłach pisanych w 1435 roku. Była to wówczas osada podmiejska zamieszkała przez kilka rodzin, które miały obowiązek opłacać podatki pieniężne oraz w naturze. Osadę wspomniano również w opisach starostwa bydgoskiego z drugiej połowy XVII wieku. Było tu wówczas 2 gospodarzy na 80 morgachAneks nr 2. Zarys dziejów osad miejskich oraz miejscowości przyłączonych do Bydgoszczy do 1939 roku. [w:] Historia Bydgoszczy. Tom II. Część pierwsza 1920-1939: red. Marian Biskup: Bydgoszcz: Bydgoskie Towarzystwo Naukowe 1999. , str. 852-873. W 1660 r. Kapuściska Wielkie otrzymały kontrakt olęderski z rąk starosty bydgoskiegoKrzysztof Bartowski: Udział starostwa i wójtostwa bydgoskiego w kolonizacji holenderskiej. [w:] Materiały do dziejów kultury i sztuki Bydgoszczy i regionu. zeszyt 1. Mieszkało tu pięć rodzin osadników olęderskich w osadzie nad BrdąFranciszek Żmidziński: Przemiany w gospodarce wiejskiej starostwa bydgoskiego w latach 1661-1772. [w:] Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Prace Wydziału Nauk Humanistycznych. Seria C. Nr 13. Prace Komisji Historii IX. Warszawa-Poznań 1973. Po wojnie północnej w 1712 r. zapisano, że wieś „funditus zrujnowana i chałup nie masz i żadnego mieszkańca”. W 1721 r. Stanisław Poniatowski (ojciec późniejszego króla Stanisława Augusta Poniatowskiego), posesor wójtostwa bydgoskiego, nadał na okres 50 lat grunta puste Kapuściska i grunt Winterowski Lewandowiczom. W 1744 r. były już dwie wsie o nazwie Kapuściska po obu stronach Brdy – „od Sierska” (Kapuściska Wielkie) i ” na drugiej stronie rzeki” (Kapuściska Małe). W pierwszej z przywileju królewskiego osiadł Ernest de Grellen Prell, a w drugiej było trzech gospodarzy. W 1753 r. posesorem Kapuścisk Wielkich był konsyliarz królewski Prell, a Kapuścisk Małych – kapitan Linkelman. W inwentarzu starostwa bydgoskiego z 1766 roku określono granice wsi Kapuściska Wielkie: „od rzeki Brda wzdłuż aż do Gór Leśnych przez drogi sierskie ku miastu Bydgoszczy, a wszerz od granic sierskich aż do Zimny-wody ku tejże samej rzece Brda”Ryszard Kabaciński: Inwentarze starostwa i wójtostwa bydgoskiego z lat 1753-1766 roku. [w:] Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Źródła do dziejów Bydgoszczy. Nr 9. Warszawa-Poznań 1977.