Królak, króliczek (Sylvilagus) – rodzaj ssaka z rodziny zającowatych (Leporidae).
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Kanadzie, Stanach Zjednoczonych, Meksyku, Belize, Gwatemali, Hondurasie, Salwadorze, Nikaragui, Kostaryce, Panamie, Kolumbii, Wenezueli, na Arubie, Curaçao, w Surinamie, Brazylii, Paragwaju, Argentynie, Boliwii, Peru i Ekwadorze.
Morfologia Długość ciała (bez ogona) 230–550 mm, długość ogona 10–74 mm, długość ucha 40–80 mm, długość tylnej stopy 67–113 mm; masa ciała 246–2700 g.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1867 roku angielski zoolog John Edward Gray w artykule zatytułowanym Notatki dotyczące czaszek zajęcy (Leporidae) i szczekuszek (Lagomyidae) w Muzeum Brytyjskim, opublikowanym w czasopiśmie „The Annals and magazine of natural history”. Gray wymienił trzy gatunki – Lepus nanus von Schreber, 1789 (= Lepus americanus Erxleben, 1777), Lepus Bachmani Waterhouse, 1839 i Lepus artemesia Bachman, 1839 (= Lepus Nuttallii Bachman, 1837); gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Lepus sylvaticus Bachman, 1837 (= Lepus sylvaticus floridanus J.A. Allen, 1890) (królak florydzki).
Etymologia Sylvilagus: ‘las’; lagos ‘zając’. Hydrolagus: gr. ὑδρο- hudro- ‘wodny-’, od ὑδωρ hudōr, ὑδατος hudatos ‘woda’; λαγoς lagos ‘zając’. Gatunek typowy: Gray wymienił dwa gatunki – Lepus aquaticus Bachman, 1837 i Lepus palustris Bachman, 1837 – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Lepus aquaticus . Tapeti: brazylijska nazwa tapeti dla królika. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Lepus brasiliensis . Praotherium: gr. πραος praos ‘łagodny, delikatny’; θηριον thērion ‘dzike zwierzę’, od θηρ thēr, θηρος thēros ‘zwierzę’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Praotherium palatinum (nomen dubium). Limnolagus: gr. λιμνη limnē ‘bagno’; λαγoς lagos ‘zając’. Microlagus: gr. μικρος mikros ‘mały’; λαγoς lagos ‘zając’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Lepus cinerascensPodgatunek S. bachmani. . Brachylagus: gr. βραχυς brakhus ‘krótki’; λαγoς lagos ‘zając’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Lepus idahoensis . Palaeotapeti: gr. παλαιος palaios ‘stary, antyczny’; rodzaj Tapeti . Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Palaeotapeti jordani (species inquirenda). Paludilagus: łac. palus, paludis ‘bagno’; λαγoς lagos ‘zając’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Lepus palustris .
Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNcentruj|150pxSylvilagus idahoensis(C.H. Merriam, 1891)króliczek karłowatygatunek monotypowyendemit Stanów Zjednoczonych: większość Wielkiek=j Kotliny i bliskie obszary międzygórskie; reintrodukowany do zachodnio-środkowej części stanu Waszyngton; zakres wysokości: 1370–2135 m n.p.m.DC: 23–31 cmDO: 1,5–2,4 cmMC: 246–458 gcentruj|110pxSylvilagus audubonii(S.F. Baird, 1858)królak pustynny12 podgatunkówzachodnie Stany Zjednoczone (na wschód aż do Wielkich Równin; zakres wysokości: do 1830 m n.p.m.DC: 37–40 cmDO: 3,9–6 cmMC: 511–915 gcentruj|150pxSylvilagus nuttallii(Bachman, 1837)królak górski3 podgatunkipołudniowo-zachodnia Kanada (południowa Kolumbia Brytyjska do południowego Saskatchewan) i zachodnie Stany Zjednoczone (na południe do Arizony i Nowego Meksyku; zakres wysokości: 1370–3540 m n.p.m.DC: 34–39 cmDO: 3–5,4 cmMC: 629–871 gcentruj|150pxSylvilagus transitionalis(Bangs, 1895)królak nowoangielskigatunek monotypowyendemit Stanów Zjednoczonych: przybrzeżne południowe Maine na południe do zachodniego i wschodniego ConnecticutDC: 39–43 cmDO: 2,2–6,5 cmMC: 0,8–1 kgcentruj|100pxSylvilagus obscurusJ.A. Chapman, Cramer, Deppenaar & T.J. Robinson, 1992królak appalachijskigatunek monotypowyendemit Stanów Zjednoczonych: rozłącznie w północnej Pensylwanii, na południe i zachód wzdłuż Appalachów do północnej Alabamy; zakres wysokości: 570–1300 m n.p.m.DC: 39–43 cmDO: 2,2–6,5 cmMC: 0,8–1 kgcentruj|150pxSylvilagus bachmani(Waterhouse, 1839)królak zaroślowy14 podgatunkówzachodnie Stany Zjednoczone (Oregon i Kalifornia) i północno-zachodni Meksyk (Półwysep Kalifornijski wraz z wyspami Cedros i San José; zakres wysokości: 0–2070 m n.p.m.DC: 30–37 cmDO: 1–4,4 cmMC: 511–915 gcentruj|120pxSylvilagus aquaticus(Bachman, 1837)królak bagienny2 podgatunkiendemit Stanów Zjednoczonych: wschodni Teksas na wschód do zachodniej Karoliny Północnej, na północ do południowo-wschodniego Kansas, południowej Missouri i południowego IllinoisDC: 45–55 cmDO: 5–7,4 cmMC: 1,6–2,7 kgcentruj|110pxSylvilagus palustris(Bachman, 1837)królak błotny3 podgatunkiendemit Stanów Zjednoczonych (południowo-wschodnia Wirginia do południowej Alabamy i półwyspu Floryda wraz z Florida Keys; zakres wysokości: 0–150 m n.p.m.DC: 43–44 cmDO: 3,3–3,9 cmMC: 1–1,6 kgcentruj|150pxSylvilagus cunicularius(H. Lichtenstein, 1830)królak króliczy3 podgatunkiendemit Meksyku: południowa Sinaloa i południowo-zachodnie Durango na południe i południowy wschód do południowo-wschodniego Hidalgo, zachodnio-środkowego Veracruz i Oaxacy; zakres wysokości: 0–3400 m n.p.m.DC: 49–52 cmDO: 5,4–6,8 cmMC: 1,8–2,3 kgcentruj|130pxSylvilagus graysoni(J.A. Allen, 1877)królak zatokowygatunek monotypowyendemit Meksyku: wyspa Marias u wybrzeży Nayarit; zakres wysokości: 0–350 m n.p.m.DC: 44–47 cmDO: 3,3–5 cmMC: brak danychcentruj|150pxSylvilagus holzneri(Mearns, 1896)3 podgatunkiStany Zjednoczone (Arizona, Nowy Meksyk i zachodni Teksas) na południe do Meksyku wzdłuż Sierra Madre Zachodniej w Sonorze, Chihuahuy, Sinaloi i Durango, a także Sierra Madre Wschodnia w północnej CoahuiliDC: 38–46 cmDO: 4,7–6,7 cmMC: 0,9–1,8 kgcentruj|150pxSylvilagus floridanus(J.A. Allen, 1890)królak florydzki15 gatunkówpołudniowa Kanada, południowo-zachodnie i wschodnie Stany Zjednoczone (głównie na wschód od Gór SKalistych), Meksyk, Gwatemala, Salwador, Kolumbia i Wenezuela (wraz z przybrzeżnymi wyspami)DC: 40–48 cmDO: 2,5–6,1 cmMC: 0,8–1,5 kgSylvilagus hondurensisE.A. Goldman, 1932gatunek monotypowypołudniowo-zachodni i południowy Honduras, północno-zachodnia i środkowa Nikaragua oraz północno-zachodnia KostarykaDC: około 39 cmDO: około 4,1 cmMC: brak danychSylvilagus yucatanicus(G.S. Miller, 1899)gatunek monotypowyendemit Meksyku: północno-zachodni półwysep JukatanDC: 36,7–39,6 cmDO: 3,3–3,4 cmMC: brak danychSylvilagus varynaensisDurant & M.A. Guevara, 2001królak wenezuelskigatunek monotypowyendemit Wenezueli: niziny Barians, Portuguesa i GuáricoDC: 42–45 cmDO: 2,1–2,7 cmMC: 1,5–1,8 kgSylvilagus insonus(E.W. Nelson, 1904)królak samotniczygatunek monotypowyendemit Meksyku: stanowy park ekologiczny Omiltemi, Sierra Madre Południowa, (środkowe Guerrero; zakres wysokości: 2135–5280 m n.p.m.DC: 43–50 cmDO: 4–4,5 cmMC: 800–950 gSylvilagus diceiW.P. Harris, 1932królak panamskigatunek monotypowyCordillera de Talamanca (południowo-środkowa Kostaryka i zachodnia Panama); zakres wysokości: 1220–3535 m n.p.m.DC: 39–45 cmDO: 1,5–2,9 cmMC: brak danychcentruj|110pxSylvilagus gabbi(J.A. Allen, 1877)2 podgatunkipołudniowy i południowo-wschodni Meksyk, południowe Belize, Gwatemala, północny i wschodni Honduras, północno i wschodnia Nikaragua, północno-wschodnia, wschodnia i południowa Kostaryka oraz Panama; zakres wysokości: 0–1525 m n.p.m.DC: 38–39 cmDO: około 2,1 cmMC: 500–950 gSylvilagus incitatus(Bangs, 1901)gatunek monotypowyendemit Panamy: Isla del Rey w Zatoce PanamskiejDC: około 42 cmDO: około 20 cmMC: brak danychcentruj|150pxSylvilagus brasiliensis(Linnaeus, 1758)królak brazylijski6 podgatunkówAmeryka Południowa w Kolumbii, Ekwadorze, Peru, Wenezueli, regionie Gujana, Brazylii, Boliwii, Paragwaju i północna Argentynie; zakres wysokości: 0–4500 m n.p.m.DC: 38–42 cmDO: 2–2,1 cmMC: 500–950 gcentruj|110pxSylvilagus andinus(J.A. Allen, 1912)gatunek monotypowyod południowej Wenezueli przez Kolumbię, Ekwador do Peru; zakres wysokości: 2500–4800 m n.p.m.DC: 33–44 cmDO: 1–2,1 cmMC: brak danychSylvilagus apollinarisO. Thomas, 1920gatunek monotypowyendemit Kolumbii: obszar Bogoty; zakres wysokości: 1263–3000 m n.p.m.DC: brak danychDO: brak danychMC: brak danychSylvilagus daulensisJ.A. Allen, 1914gatunek monotypowyendemit Ekwadoru: zachodnia częśćDC: około 35 cmDO: brak danychMC: brak danychSylvilagus fulvescensJ.A. Allen, 1912gatunek monotypowyendemit Kolumbii; Cauca; zakres wysokości: 1700–3500 m n.p.m.DC: około 32,8 cmDO: około 2 cmMC: brak danychSylvilagus niceforiO. Thomas, 1921gatunek monotypowyendemit Kolumbii: środkowe AndyDC: około 42 cmDO: około 5 cmMC: brak danychSylvilagus parentumRuedas, 2017gatunek monotypowyendemit Surinamu: niziny w zachodniej części; zakres wysokości: 100–120 m n.p.m.DC: około 39 cmDO: około 2,5 cmMC: około 1,4 kgSylvilagus salentusJ.A. Allen, 1913gatunek monotypowyendemit Kolumbii; w pobliżu SalentoDC: około 34 cmDO: około 1,2 cmMC: brak danychSylvilagus sanctaemartaeHershkovitz, 1950gatunek monotypowyendemit Kolumbii: północna częśćDC: 30,8–38,5 cmDO: 2,5–3,5 cmMC: brak danychSylvilagus surdasterO. Thomas, 1901gatunek monotypowyendemit Ekwadoru: EsmeraldasDC: około 38,8 cmDO: około 1,2 cmMC: brak danychSylvilagus tapetillusO. Thomas, 1897gatunek monotypowyendemit Brazylii: Rio de Jenairo i Rio Grande do Sul; zakres wysokości: 375–525 m n.p.m.DC: 31–39 cmDO: około 1,7 cmMC: brak danych Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunek bliski zagrożenia, – gatunek narażony, – gatunek zagrożony, – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia; – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.
Opisano również gatunki wymarłe: Sylvilagus coloradoensis (Stany Zjednoczone; plejstocen) Sylvilagus hibbardi (Stany Zjednoczone; pliocen) Sylvilagus leonensis (Meksyk; plejstocen) Sylvilagus palustrellus (Stany Zjednoczone; plejstocen) Sylvilagus webbi (Stany Zjednoczone; pliocen/plejstocen).
Uwagi
Przypisy Nazwy polskie za:
Bibliografia
Kategoria:Zającowate Kategoria:Taksony opisane przez Johna Edwarda Graya