5 Saska Dywizja Piechoty

5 Saska Dywizja Piechoty – związek taktyczny piechoty ludowego Wojska Polskiego.

Sformowana 1944 w rejonie Łukowa. Przysięgę złożyła 22 października w Łukowie. Walczyła w składzie 2 Armii WP w operacji łużyckiej i praskiej. Rozkazem NDWP Nr 180 z 19 sierpnia 1945 5 Dywizji Piechoty nadano nazwę wyróżniającą „Saska”Rozkaz Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego nr 180 z 19.08.1945 → ..

Po zakończeniu działań wojennych dywizja ochraniała granicę zachodnią. Wchodziła w skład OW Poznań (OW IV). Sztab dywizji stacjonował w Międzyrzeczu. 30 września 1950 przeniesiony został do Sulęcina. W 1949 roku dywizja weszła w skład 2 Korpusu Piechoty, a następnie w 1952 do 2 Korpusu Armijnego.

Wiosną 1957, w ramach kolejnej redukcji, rozformowano dywizję. Jednocześnie 19 Dywizję Pancerną przemianowano na 5 Saską Dywizję Pancerną. Przejęła ona tradycje bojowe 5 Saskiej Dywizji Piechoty.

Formowanie i szkolenie

Formowanie 5 Dywizji Piechoty pod dowództwem płk. Aleksandra Waszkiewicza rozpoczęło się 5 lipca 1944 początkowo w rejonie 20 km na wschód Żytomierza, a następnie Łukowa.

Oddziały i pododdziały dywizji formowały się w następujących miejscowościachW pierwszej kolejności podano miejsca formowania w okolicach Żytomierza, a w drugiej w okolicach Łukowa.:

Dowództwo 5 Dywizji Piechoty – Nowa Berezowka – Trzebieszów(38233)W nawiasach podano numer poczty polowej. 13 pułk piechoty(65510) – Małe Koszaryszcze (k. Żytomierza) – Kurów, Wierzejki, Szczepanki, Jakusze (65510) 14 pułk piechoty – Małe Koszaryszcze 15 pułk piechoty(38242) – Charytanówka – Leszczanki (38242) 17 pułk piechoty (02037) – Strzakły, Dębowierzchy (02037) 22 pułk artylerii lekkiej – Korczunok – Pościsze (70855) samodzielny szkolny batalion piechoty – Trzebieszów 6 samodzielny dywizjon artylerii samochodowej – Popławy (65528) 5 samodzielna kompania zwiadowcza – Nowa Berezowka – Trzebieszów 14 samodzielny batalion saperów – Nowa Berezowka – Karwów k. Łukowa (70894) 12 samodzielna kompania łączności – Nowa Berezowka – Rogale 5 samodzielna kompania obrony chemicznej – Nowa Berezowka – Rogale 7 samodzielna kompania transportu samochodowego – Nowa Berezowka – Nurzno 8 piekarnia polowa – Trzebieszów 5 samodzielny batalion sanitarny – Nowa Berezowka – Trzebieszów (83621) 7 ambulans (szpital) weterynaryjny – Nowa Berezowka – Trzebieszów pluton Dowództwa Artylerii – Trzebieszów Ruchome Warsztaty Mundurowe – Trzebieszów 3043 poczta polowa (02004) 1864 bank polowy – Nowa Berezowka – Trzebieszów Oddział Informacji Dywizji – Trzebieszów

W dywizji brakowało instruktorów i instrukcji w języki polskim. Zmuszało to do organizowania pododdziałów szkolnych w pułkach oraz specjalistycznych kursów. W drugiej połowie września odbyły się pokazowe strzelania z broni przeciwpancernej, haubic i moździerzy. 21 października przeprowadzono ćwiczenia dywizyjne. W listopadzie i grudniu realizowano bojowe szkolenie doskonalące. W styczniu 1945 zmniejszono liczbę zajęć szkoleniowych do 10 dziennie i 8 w soboty. W ocenie kontrolujących 5 Dywizja została uznana została za najlepiej przygotowaną do walki w 2 Armii WP. Prowadzono też na dużą skalę indoktrynację polityczną. Zastępca dowódcy dywizji mjr Marian Naszkowski tak oceniał jej skutki: Do PKWN żołnierze odnoszą się z rezerwą, są przekonani o konieczności porozumienia się z Londynem (...) Pojawiły się negatywne i wrogie hasła i wypowiedzi. Przykładowo: „Teraźniejsza polityka to tylko mydlenie oczu” (...). Zawieszono napis: Nie wyznajemy bolszewickiego rządu w Lublinie. Niech żyje rząd londyński. Precz z komunizmem!”.

Dyscyplina w jednostkach dywizji oceniana była negatywnie. Dezercje były na porządku dziennym. Do 20 października zdezerterowało 538 żołnierzy. Największa zbiorowa dezercja z bronią w ręku nastąpiła w nocy z 27/28 września. Żołnierze Armii Krajowej wprowadzili do lasu kompanię fizylierów 13 pp liczącą 66 żołnierzy. Do pułku nie wróciło 20 fizylierów. Uciekinierów często stawiano przed sądem. 19 października z wyroku sądu rozstrzelano dwóch dezerterów. 27 listopada powołano do życia nieetatowy pluton karny.

22 października w Łukowie odbyła się przysięga wojskowa. Na uroczystość przybył dowódca 2 Armii gen. Stanisław Popławski. Dowódcą uroczystości był zastępca dowódcy 5 Dywizji Piechoty do spraw liniowych ppłk Aleksander Struc. Po nabożeństwie gen. Popławski zaprzysiągł dowództwo dywizji, a płk Waszkiewicz przyjął rotę przysięgi od żołnierzy dywizji. Po wystąpieniach gości odśpiewano „Rotę” i pododdziały przedefilowały przed dowództwem. Przysięga przyczyniła się do poprawy dyscypliny oraz bardziej pozytywnego nastawienia ludności cywilnej do żołnierzy dywizji.

Działania zbrojne thumb

Marsz w kierunku frontu 19 stycznia 1945 dywizja otrzymała rozkaz marszu na zachód. Tym samym dywizja zakończyła ponad pięciomiesięczny okres formowania i szkolenia na Ziemi Łukowskiej. Przegrupowanie operacyjne wykorzystano do demonstrowania siły nowej władzy wobec mieszkańców centralnych i zachodnich ziem Polski. Pierwszym etapem była Warszawa. Tam dywizja miała objąć służbę garnizonową. O 12:00 z Trzebieszowa wyruszył 13 pp z 3/22 pal oraz 14 bsap, a o 13:00 główne siły dywizji: 15 pp z 2/ 22 pal i 17 pp z 1/22 pal oraz tyły dywizji i jednostki dywizyjne. Osobną kolumną stanowiła kolumna sanitarna. Pułki maszerowały przez Łuków, Stoczek Łukowski, Siennicę, Kołbiel i Starą Miłosnę.

W Warszawie i Łodzi Rozkazem dowódcy armii gen. Karola Świerczewskiego, 23 stycznia 5 Dywizja Piechoty przejęła od 2 Dywizji Piechoty służbę garnizonową w Warszawie. Dywizję podporządkowano naczelnemu dowódcy WP, a gen. Aleksander Waszkiewicz został dowódcą garnizonu Warszawa. 15 pp ochraniał Pragę, 13 pp patrolował północną część Warszawy, a 17 pp południową. 1 lutego działania ochronne w Warszawie przejęła 8 Dywizja Piechoty, a 5 DP skierowana została do Łodzi. Marsze wykorzystywane były do doskonalenia działań bojowych. Również w Łodzi kontynuowano szkolenie doskonalące. Specjalne zadanie otrzymał 15 pp, który miał ochraniać obozy dla niemieckich jeńców wojennych. Do wykonania tego zadania 15 pułk piechoty wyruszył 8 lutego. Jego 1 bp ochraniał obóz w Kaliszu, 2 bp w Ozorkowie, a 3 batalion w Sikawie. W centralnej Polsce wojska dywizji prowadziły kampanię propagandową na rzecz Rządu Tymczasowego i realizowania programu lewicy.

27 lutego 5 Dywizja Piechoty rozpoczęła marsz w rejon koncentracji wojsk polskich. Przegrupowała się po trasie: Aleksandrów Łódzki – Turek – Poznań7 marca dywizja defilowała w Poznaniu. – Oborniki – Czarnków, a 13 marca ześrodkowała się w rejonie Wojcieszyc, Różanek i ZdroiskaSztab 15 pułku piechoty pozostał w Łodzi, a jego bataliony w: Kutnie, Kaliszu i Sikawie Dopiero 11 kwietnia 15 pułk piechoty bez 1 i 2 bp wyładował się w Bolesławcu, a dzień później dołączył do dywizji. Pozostałe bataliony dołączyły po dwóch tygodniach..

W rejonie Gorzowa i Wrocławia Po ześrodkowaniu dywizja otrzymała zadanie zorganizować obronę od Mironic, poprzez Gorzów Wlkp. i Santok do Górek. Główny wysiłek miała skupić na drogach prowadzące do Gorzowa. Stanowisko dowodzenia dywizji rozbudowano w Różankach. Ugrupowana była w jednym rzucie. Na prawym skrzydle 17 pułk piechoty z 1 i 2/22 pal bronił pasa od Mironic, poprzez Gorzów Wielkopolski, do punktu około 5 km na zachód wzdłuż Warty. Na lewym skrzydle, do Górek, bronił się 13 pułk piechoty z 3/ 22 pal. W odwodzie pozostał 5 batalion szkolny i 6 dywizjon dział pancernych. Działania miały charakter szkoleniowy. Odległość od linii frontu w owym czasie przekraczała 100 km.

20 marca oddziały dywizji rozpoczęły marsz w rejon Wrocławia. Żołnierze przegrupowali się trasą Leszno-Rawicz. Dwa dni odpoczywali w Oporowie. Po dojściu w rejon Wrocławia 5 Dywizja rozbudowała obronę w pierwszym rzucie na prawym skrzydle armii, na rubieży od Brzegu Dolnego do Pęgowa. Sztab dywizji stacjonował w Rościsławicach. Jednostki rozpoczęły przygotowanie do zluzowania jednostek sowieckich blokujących Wrocław. 4 kwietnia zmieniono rozkazy i 5 Dywizja Piechoty pomaszerowała nad Nysę Łużycką. Skończyło się ponad 1000 kilometrowe przegrupowanie dywizji na front.

Walki w Łużycach thumb Natarcie 16 kwietnia o godz. 6:15 2 AWP przystąpiła do operacji łużyckiej. W początkowej fazie w artyleryjskim przygotowaniu natarcia uczestniczyła artyleria dywizji. Wykonywały one ognie na rzecz 8 Dywizji Piechoty. Będąca w II rzucie 5 Dywizja Piechoty o 16:00 przeprawiła się przez Nysę Łużycką po moście drewnianym zbudowanym w rejonie na północ od Nieder Neundorf i ześrodkowała się w lesie na północy miejscowości. W drugim dniu operacji wzmocniona 16 Brygadą Pancerną i 28 pułkiem dział pancernych weszła do działań zza prawego skrzydła 9 Dywizja Piechoty w kierunku Petershein, Klitten. Do bitwy miała wejść po wschodniej stronie Weißer Schöps, pomiędzy miejscowościami Trebus, na Ober Spreehammer. 17 kwietnia po południu 5 DP odpoczywała pomiędzy Rothenburgiem a wsią Nieder Neundorf. Gen. Świerczewski postanowił wprowadzić dywizje w lukę między 9 a 7 Dywizją Piechoty. Wieczorem o 21:00 wojska otrzymały rozkaz o wejściu do działań wzdłuż rzeki Weißer Schöps. Pułki piechoty trzeba było przegrupować przez rzekę po jednym moście. 13 pułk piechoty miał uderzyć na północ w kierunku Rietschen, a 17 pułk piechoty na zachód. 15 pułk piechoty (bez dwóch batalionów), miał działać na styku 13 i 17 pp. Piechotę silnie wzmocniono czołgami i artylerią.

Ostatecznie dywizja przeszła do działań rano 18 kwietnia. Miała ona prowadzić działania samodzielnie, bez styczności z sąsiadami. Nacierający na północ 13 pp około 10:00, podszedł w rejon wsi Trebus. Do wieczora przeszedł około 11 km. Jego natarcie zostało załamane 2 km przed Rietschen. 17 pułk piechoty nacierał w kierunku zachodnim. Około 10:00 natknął się na silny opór w Sandschunke. Po dwóch godzinach zdobył miejscowość. Późnym wieczorem doszedł do rzeki Schwarzer Schöps i sforsował ją. Około godz. 15, w lukę między 13. a 17 pułkiem piechoty, gen. Waszkiewicz wprowadził 15 pp (bez dwóch batalionów). Do wieczora pułk osiągnął rzekę Schwarzer Schöps. Wieczorem 18 kwietnia między 13 a 15 pp istniała luka o szerokości ok. 9 km. Dywizja pozostawała w rozproszeniu. Każdy pułk walczył samodzielnie. Dowództwo, sztab i pododdziały dywizyjne pozostawały z tyłu za siłami głównymi, osiągając Sandschanke.

19 i 20 kwietnia dywizja miała opanować Rietschen, a następnie wyjść na rubież Konigswartha, Krinitz nad rzeką Schwarzer Schöps. Dywizja nadal walczyła na dwóch oddzielnych kierunkach. 17 pułk piechoty współdziałając z 3/16 BPanc sforsował Szprewę i opanował przyczółek na zachodnim brzegu pod Halbendorf. W tym samym czasie 13 pułk piechoty z 2/16 BPanc, wsparty pięcioma bateriami 22 pal nacierał w kierunku Rietschen. Rano, 20 kwietnia, dowództwo i sztab 5 dywizji znajdowało się w Sandschanke, około 18–20 km od głównych sił nacierających na Drezno.

W pościgu 20 kwietnia 2 Armia WP przeszła do pościgu w kierunku Drezna.

5 dywizja nie wykonała zadania dnia wczorajszego. 20 kwietnia miała opanować rubież Konigswartha, Krinitz. 15 pułk piechoty z baterią 2/22 pal i 1/16 BPanc uderzył w kierunku zachodnim. 17 pułk piechoty, wsparty 1/22 pal, 1/6 dapanc i 3/16 BPanc osiągnął rubież Konigswartha. Na pomocniczym kierunku koło Rietschen 13 pułk piechoty, podporządkowany dowódcy 7 Dywizji Piechoty płk. Mikołaja Prus-Więckowskiego, wsparty pięcioma bateriami artylerii i 2 batalionem czołgów, kończył obejście Rietschen.

21 kwietnia 5 Dywizja Piechoty z 3 pm i 28 bsap otrzymała zadanie wyjść w końcu dnia na rubież: Schmorkau, Neues LagerZwany również Baracken Lager., Konigsbruck, Grafenhein. Tempo natarcia przewidywało pokonanie około 30 km w ciągu doby. Warunki pościgu był niekorzystne. 16 BPanc odeszła do dyspozycji dowódcy armii, a 3 pułk moździerzy nie był jednostką tak mobilną.