Klon zwyczajny, klon pospolity (Acer platanoides L.) – gatunek rośliny z rodziny mydleńcowatych (Sapindaceae Juss.). Występuje naturalnie w Europie Środkowej i Wschodniej, na Bałkanach oraz Kaukazie. W Polsce jest najpospolitszy z krajowych gatunków swego rodzaju. Jest drzewem zrzucającym liście na zimę. Jest powszechnie sadzony jako drzewo ozdobne w parkach i ogrodach ze względu na jego pokrój oraz wysoką tolerancję na ubogie podłoże i zanieczyszczenia środowiska. Ponadto w uprawie znajdują się jego liczne kultywary. Drewno klonu zwyczajnego jest stosowane między innymi do produkcji mebli oraz w tokarstwie.
W Ameryce Północnej jest gatunkiem inwazyjnym. Odradza się tam sadzenia tego gatunku, a w niektórych stanach jego uprawa jest prawnie zakazana.
Rozmieszczenie geograficzne thumb|left|Klon zwyczajny jesienią (Karyntia, Austria)
Rośnie naturalnie w Europie Środkowej i Wschodniej, na Bałkanach oraz Kaukazie – jego zasięg występowania rozciąga się od Pirenejów na zachodzie po Kaukaz i europejską część Rosji na wschodzie oraz od południowej części Półwyspu Fennoskandzkiego na północy po Włochy i Grecję na południu. Został zaobserwowany w takich państwach jak Hiszpania, Francja, Włochy, Szwajcaria, Austria, Belgia, Luksemburg, Niemcy, Polska, Dania, Norwegia, Szwecja, Finlandia, Estonia, Łotwa, Litwa, Białoruś, Ukraina, Czechy, Słowacja, Węgry, kraje byłej Jugosławii, Albania, Rumunia, Bułgaria, Grecja, Rosja (jej europejska część, a także Kaukaz Północny i Dagestan), Gruzja, Armenia, Azerbejdżan, Iran, Afganistan, Kirgistan oraz Tadżykistan. Ponadto został rozprzestrzeniony przez człowieka poza naturalne granice swoje zasięgu – w XVII wieku został sprowadzony do Anglii, a stamtąd w XVIII wieku do Ameryki Północnej. Obecnie uważany jest tam za gatunek inwazyjny, a jego uprawa jest prawnie zakazana w stanach New Hampshire i Massachusetts.
W Polsce występuje powszechnie na całym niżu i w niższych położeniach górskich na terenie całego kraju. We Włoszech został zaobserwowany we wszystkich regionach z wyjątkiem Apulii i Sardynii. We Francji został odnotowany we wszystkich departamentach, z wyjątkiem Korsyki Południowej, Górnej Korsyki oraz Lot i Garonny, natomiast według innych źródeł w całej Francji oprócz departamentów Loara Atlantycka, Morbihan i Pireneje Wschodnie, ale jego występowanie ogranicza się głównie do wschodnich regionów kraju. W Szwajcarii występuje powszechnie w górach Jura i na Wyżynie Szwajcarskiej, natomiast rośnie sporadycznie w Alpach.
Morfologia Pokrój Drzewo zrzucające liście na zimę. Dorasta do około 18–27 (–30) m wysokości i 12 (–20) m szerokości. Najwyższy w Europie klon zwyczajny rośnie w Puszczy Białowieskiej – mierzy ponad 37 metrów. Pokrój jest rozłożysty, o okrągławej lub parasolowatej koronie. Pień jest regularny i dobrze wyrośnięty. Osiąga do 1,5 m średnicy. Kora jest cienka, u młodych roślin jest czerwonawo-brązowa, później ma czarną, a według innych źródeł szarą barwę, początkowo jest gładka, ale z wiekiem staje się pomarszczona i wzdłużnie popękana. Korzenie są często powierzchniowe, system korzeniowy jest duży i wytrzymały.
Pędy i pąki Gałęzie są grube i mają brązową barwę. Młodsze pędy są gładkie. Mają oliwkowozieloną barwę, z białymi plamkami. Pąki rozwijają się na szczytach pędów, są jajowate i okryte gładkimi, czerwonobrązowymi łuskami z zielonymi plamkami u podstawy, drobno orzęsionymi na brzegach. Boczne pąki przylegają do pędów.
Liście Naprzeciwległe, dłoniasto-klapowane, 5- lub rzadziej 7-klapowane, z ostrymi wierzchołkami. Blaszka liściowa jest ząbkowana na brzegu. Wcięcia między klapami są zaokrąglone. Mają ciemnozielony kolor, od spodu są nieco bledsze i błyszczące. Jesienią przebarwiają się na żółto, czasami na pomarańczowo lub czerwono. Są szersze między bokami niż od nasady do wierzchołka. Mierzą do 15 cm długości i 10–18 cm szerokości. Na spodniej powierzchni występują kępki włosków (domacja). Blaszka liścia osadzona jest na długim i cienkim ogonku liściowym, maczugowato zgrubiałym u nasady. Ogonek ma różowożółtą lub czerwonawą barwę. Po jego przerwaniu wycieka mleczny sok.
Kwiaty Niepozorne (do 12 mm średnicy), zebrane do 30 we wzniesionych baldachogronach. Działki kielicha są bezwłose, nietrwałe. Płatków jest 5, są nagie, mają żółtozieloną barwę. W kwiatach znajduje się 8 nagich pręcików, wyrastających z mięsistego dna kwiatowego. Kwiaty żeńskie rozwijają się w skrzydlate owoce.
Owoce Składają się z dwóch skrzydlaków (ulistnionych orzeszków), są szeroko rozwarte, do około 180°, są płaskie, gładkie i bezwłose. Początkowo mają żółtozielony kolor, często z różowym odcieniem, później przebarwiają się na beżowo kiedy dojrzeją. Osadzone są na szypułkach. Mierzą do 5 cm długości i 1,5 cm szerokości.
Gatunki podobne Roślina jest podobna do klonu jaworu (A. pseudoplatanus) oraz do klonu polnego (A. campestre). Różni się od nich kształtem liści – cienką blaszką liściową oraz bardziej szpiczastymi wierzchołkami klap (stąd jego niemiecka nazwa Spitzahorn). Różni się też indywidualnymi pąkami, które mają zieloną i czerwoną barwę oraz owocami – u jaworu skrzydlaki ustawione są pod mniejszym kątem. Klon zwyczajny spokrewniony jest też z klonem cukrowym (Acer saccharum), który zawiera sok z dużą zawartością cukru, wykorzystywany do wyrobu syropu klonowego.
Biologia i ekologia thumb|Klon zwyczajny jesienią (Polska) thumb|Siewka W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla Cl. Querco-Fagetea i gatunek wyróżniający dla Ass. Aceri platanoidis-Tilietum. W Polsce zazwyczaj rośnie w lasach mieszanych z bukiem i lipą, natomiast we Włoszech rośnie na polach, a w Apeninach w górskich lasach z bukiem, jodłą pospolitą oraz świerkiem pospolitym. W Danii zazwyczaj rośnie w lasach liściastych, pojawił się w tym kraju w sposób naturalny około 6000 lat temu. W polskich górach występuje do 1100 m n.p.m., we Włoszech do 1300 m n.p.m., a we Francji do 1600 m n.p.m. Najstarszy opisany w Polsce okaz rośnie we wsi Kamienica w powiecie limanowskim. Dorasta on do wysokości 28,5 m, ma obwód 459 cm, a jego pierśnica wynosi 118,5 cm.
Najlepiej rośnie w pełnym nasłonecznieniu lub półcieniu. Preferuje gleby dobrze przepuszczalne, piaszczyste, ilaste, gliniaste lub wapienne, o odczynie obojętnym (od 3,7 o 8,0 w skali pH). Jednak jest gatunkiem bardzo tolerancyjnym względem podłoża. Poza tym łatwo przystosowuje się do trudnych warunków środowiskowych, z tego też względu często jest sadzony w miastach oraz przy drogach. Jest bardzo mrozoodporny – występuje od 3 do 7 strefy mrozoodporności.
Fanerofit, mezofit. Średnio dożywa około 150 lat. Jest rośliną miododajną – kwiaty są zapylane przez owady, w zamian dając im relatywnie dużo nektaru. Jego wydajność miodowa sięga 100 kg/ha, ale kwitnie zbyt wcześnie, żeby pszczoły mogły uzyskać z niego miód towarowy. Kwitnie przed rozwojem liści na przełomie kwietnia i maja, a według innych źródeł w maju. Po raz pierwszy zakwita w wieku 5 lat, inne źródła podają zaś wiek około 25 lat. Owocami zaczyna obradzać zwykle w wieku 25–40 lat. Owoce dojrzewają na początku października. Nasiona rozsiewane są przez wiatr. Kiedy nasiono klonu oderwie się od rośliny zaczyna obracać się wokół swojej osi. Skrzydło generuje siłę nośną, na zasadzie zbliżonej do wiropłatów, dzięki czemu może opaść bardzo daleko od drzewa (anemochoria). Skrzydlaki opadają jesienią, co zapewnia wysokie prawdopodobieństwo ochrony przez pokrywę śnieżną podczas zimy. Nasiona kiełkują na wiosnę po okresie zimnej stratyfikacji w temperaturze 3–4 °C przez 90–120 dni. Przewrócenie gleby wzmaga kiełkowanie. Dorosły okaz wydaje około 2 tysięcy nasion na rok, z czego średnio 76% później kiełkuje. Drzewo szybko rosnące – osiąga w wieku 5 lat wysokość około 5 m i szerokość 4 m. Po dziesięciu latach odpowiednio 10 i 8 metrów, a po 20 latach – 20 i 16 m.
Liczba chromosomów: 2n = 26.
Drewno Drewno klonu pospolitego jest ciemniejsze od drewna jaworu i jaśniejsze od drewna klonu polnego. Jest twarde, sprężyste, o dobrych właściwościach na zginanie i odporne na ściskanie bardziej niż drewno jaworu. Ma kremową, nieco czerwonawą barwę. Nie ma twardzieli (drewno bielaste). Rdzeń pnia jest promienisty, mało wyraźny, przyrosty często mają przebieg falisty. Drewno jest wytrzymałe, lecz mniej trwałe niż u jaworu.
Gatunek inwazyjny w Ameryce Północnej Klon zwyczajny został sprowadzony do Ameryki Północnej jako roślina ozdobna krajobrazu. John Bartram z Filadelfii jako pierwszy sprowadził ten gatunek z Anglii w 1756 roku i wkrótce rozpoczął jego sprzedaż. Klon zwyczajny był obsadzany w gospodarstwach rolnych oraz miastach, aby dostarczać cienia, jako że jest odporny i szybko adaptuje się do niekorzystnych warunków. Gdy holenderska choroba wiązu zaatakowała powszechnie sadzony w alejach wiąz amerykański (Ulmus americana), został on zastąpiony przez relatywnie tani klon zwyczajny. Dopiero po pewnym czasie gatunek został zgłoszony jako inwazyjny w całej północno-wschodniej części Stanów Zjednoczonych od Maine po Wisconsin i na południe po Tennessee i Wirginię, na północnym wybrzeżu Pacyfiku. Z czasem ten klon dołączył do rodzimych gatunków drzew jako składnik ekosystemów leśnych w północno-wschodnich Stanach Zjednoczonych. Zaczęto również unikać tego gatunku w nasadzeniach miejskich.
Klon zwyczajny tworzy jednogatunkowe skupiska poprzez wyparcie rodzimych drzew, krzewów i roślin zielnych w podszycie. Następnie jego gęsty baldachim tworzy cień, który zapobiega odnowieniu sadzonek rodzimych gatunków. Stwierdzono, że w lasach z jego przewagą promieniowanie czynne fotosyntetycznie (PAR) zostało zmniejszone o 95% w podszycie. Rodzime gatunki nie potrafią się dostosować do zmniejszonego poziomu światła potrzebnego podczas ich kiełkowania i rozwoju. Badania w Stanach Zjednoczonych wykazały, że gatunki rodzime lepiej rosną w zbiorowiskach pozbawionych klonu zwyczajnego. Przeżywalność roślin jest dużo większa w siedliskach pozbawionych Acer platanoides. Ponadto w badaniu z 2006 roku średni przyrost wysokości klonu czerwonego (A. rubrum) wyniósł znacznie mniej w zbiorowiskach o wysokim udziale klonu zwyczajnego, w porównaniu do wzrostu przy braku w sąsiedztwie tego gatunku inwazyjnego. Z drugiej strony klon zwyczajny rośnie w podobnym tempie niezależnie od udziału gatunków konkurencyjnych. Pojawiają się przypuszczenia, że Acer platanoides uwalnia związki chemiczne, które mają utrudniać wzrost innych roślin. Jego liście miałyby uwalniać toksyny, które zmieniają skład mikrobiologiczny gleby. Inne badania dowiodły, że klon zwyczajny jest rzadziej atakowany przez roślinożerne owady niż klon cukrowy (A. saccharum), co pozwala na uzyskanie przewagi konkurencyjnej w stosunku do tego gatunku. Wykazano również, że klon zwyczajny odnosi mniejsze obrażenia w Ameryce Północnej niż w Europie, powodowane przez fitofagi i choroby grzybicze. Ponadto udowodniono naukowo, że A. platanoides bardziej efektywnie wykorzystuje światło, wodę i składniki odżywcze (między innymi węgiel, azot i fosfor) niż A. saccharum.
W wyniku tych cech klonu zwyczajnego uważa się za gatunek inwazyjny w 20 stanach północno-wschodniej części Stanów Zjednoczonych, a także w niektórych prowincjach Kanady. Odradza się sadzenie tego gatunku, natomiast mile widziane jest usuwanie jego sadzonek, a nawet starszych okazów. Jego uprawa jest prawnie zakazana w New Hampshire i Massachusetts. Status gatunku inwazyjnego posiada między innymi w stanach Connecticut, Rhode Island oraz Nowy Jork.
Zmienność thumb|A. platanoides 'Crimson King' thumb|A. platanoides 'Drummondii' thumb|A. platanoides 'Golden Globe' thumb|A. platanoides 'Schwedleri' thumb|A. platanoides 'Dissectum' W obrębie tego gatunku oprócz podgatunku nominatywnego wyróżniono jeden podgatunek: