Stanisław Jelitko z Mokrska herbu Jelita (zm. między 1371-18 stycznia 1375) – podczaszy krakowski, kasztelan żarnowski, kasztelan małogoski, starosta kaliski, dziedzic Mokrskasiedziba Mokrskich znajdowała się wówczas w Mokrsku Górnym oraz rozległego kompleksu dóbr na pograniczu ziemi krakowskiej i sandomierskiej.
Rodzina Należał do polskiego rodu rycerskiego zwanego Jelitczykami (Jelitami) lub NagodzicamiJan Długosz w Liber Beneficiorum wspomina, że Jelitczykowie mieli na ziemi krakowskiej dwadzieścia siedem wiosek, głównie nad górną Nidą i nad średnią Nidzicą. Nad Nidą między Chęcinami a Jędrzejowem leży Mokrsko. Najstarszą posiadłością w ręku Nagodziców była wieś Węgleszyn. Był synem Tomisława Mokrskiego, wojewody krakowskiego i sandomierskiego oraz Elżbiety, córki Stanisława Szyrzyka. Jego stryjem był kasztelan sandomierski Piotr z Mokrska zwany Jelito, a wujami byli Piotr z Fałkowa zwany Szyrzykiem – biskup krakowski i Jakub – kanonik krakowski. Jego rodzonym bratem był Tomisław z Mokrska, podkanclerzy dworu, zaś braćmi stryjecznymi byli: Florian Mokrski – kanclerz łęczycki i biskup krakowski; Dziwisz z Węgleszyna – starosta łęczycki i Klemens Mokrski – kasztelan radomski.
thumb|300px|left|Ruiny późnogotyckiego zamku w Mokrsku Górnym wzniesionego przez Piotra Kmitę
Kariera 1342–1352 – występuje jako podczaszy krakowskiPrawdopodobnie już wcześniej był podkonim krakowskim, pełniąc ten urząd jest w bliskim otoczeniu króla Kazimierza Wielkiego 1346 – otrzymuje w zarząd starostwo kaliskie, w Brześciu Kujawskim testuje dokument lokacyjny miasta BydgoszczyPrawa miejskie nadaje Bydgoszczy Kazimierz Wielki w dniu 19 kwietnia 1346, zasadźcami zostają Johann Kesselhuth i Konrad 1349–1353 – bierze udział wraz z braćmi w wyprawach na Ruś Halicką, uczestniczy w zawierania umowy lennej między królem Polski a książętami mazowieckimiUkład dotyczył ziem: płockiej, wiskiej i zakroczymskiej 1352 – w maju tego roku znalazł się w gronie dostojników, którzy poręczyli za króla pożyczkę od mieszczan krakowskich w wysokości 1 tys. kop groszy praskichW dokumencie tym nazwany został Stasco Gelitco subpincerna, do aktu przywiesił pieczęć swego ojca TomisławaPieczęć wojewody krakowskiego Tomisława Mokrskiego zachowała się, ma kształt trójkątnej tarczy z herbem, miesiąc później jest jednym ze świadków królewskiego dokumentu kończącego spór z Bodzętą, biskupem krakowskim o zasady poboru dziesięciny z nowizn. 3 kwietnia 1353 – na dokumencie transakcji między klasztorem Cystersów w Mogile a dziedzicem Zesławic występuje jako kasztelan żarnowski, uczestniczy w wyprawie przeciw Litwie 19 stycznia 1354 – na dokumencie nadania Rzeszowszczyzny Janowi Pakosławicowi występuje jako kasztelan małogoski, świadkuje na akcie ugody między królem a biskupem Bodzętą, 29 maja 1355 – wraz z braćmi, Klemensem i Florianem, podejmuje w Mokrsku monarchę, jest dostojnikiem królewskim, jako pełnomocnik królewski mediuje w sporze między Siemowitem mazowieckim a arcybiskupem gnieźnieńskim Jarosławem z Bogorii i Skotnik dotyczącym powinności na rzecz księcia ze strony poddanych arcybiskupa w dystrykcie łowickim 7 grudnia 1358 – jest jednym z testatorów wielkiego przywileju królewskiego dla Krakowawielki przywilej regulował zasady funkcjonowania instytucji miejskich, m.in. sądy krakowskie miały odtąd prawo sądzenia mieszkańców przedmieść 1360 – przebywa wraz z orszakiem królewskim w Sulejowie pełni kilkakrotnie funkcję asesora podczas wieców sądowych w Krakowie, Sandomierzu i Wiślicy otrzymuje od króla zapis na żupach solnych w postaci czynszu tygodniowego w wysokości 12 grzywienSyn Stanisław z Gozdnej sprzedał zapis Janowi Tęczyńskiemu, kasztelanowi krakowskiemu towarzyszy królowi w objazdach Małopolski, świadkuje na dokumentach królewskich, towarzyszy królowi w czasie jego ostatniej podróży 16 września 1370 – już po wypadku koło Przedborzawedług podania ludowego król Kazimierz Wielki chciał upolować jelenia z pięknym porożem, jednakże koń królewski potknął się i upadł. Wskutek tego upadku monarcha złamał sobie nogę. Na zamku w Przedborzu okazało się, że w ranę weszła gangrena, która stała się przyczyną rychłej śmierci króla (5 listopada 1370). Na pamiątkę tego zdarzenia wieś koło której zdarzył się ten wypadek nazwano Żelazne Nogi (obecnie Żeleźnica), a w miejscu upadku króla postawiono obeliskświadkuje na dokumencie królewskim wystawionym w Radoszycach dla arcybiskupa Jarosława z Bogorii i Skotnik zmarł między 137127 maja 1373 roku z godnością kasztelana małogoskiego pojawia się Piotr z Korytnicy-18 stycznia 1375na dokumencie klasztoru Cystersów w Mogile z dnia 18 stycznia 1375 r. został określony jako nieżyjący
Zobacz też Kazimierz III Wielki Florian Mokrski Piotr z Mokrska Kasztelani i starostowie małogoscy
Przypisy
Bibliografia Polski Słownik Biograficzny, t. 42, s. 58 - 59
Linki zewnętrzne
Kategoria:Kasztelanowie małogoscy (Zjednoczone Królestwo Polskie) Kategoria:Kasztelanowie żarnowscy (Zjednoczone Królestwo Polskie) Stanisław Jelitko z Mokrska Kategoria:Podczaszowie krakowscy (Zjednoczone Królestwo Polskie) Kategoria:Starostowie kaliscy (Zjednoczone Królestwo Polskie) Kategoria:Szlachta Korony Królestwa Polskiego