Załoźce (, Zalizci) – osiedle typu miejskiego na Ukrainie, w obwodzie tarnopolskim, w rejonie tarnopolskim, nad Seretem, siedziba hromady. Do 2020 w rejonie zborowskim.
Nazwa, geografia Do 1919 roku również w zapisach jako Załośce, Załośce Stare i Nowe. Leżą nad Seretem, który rozdziela miejscowość na Załoźce Stare i Załoźce Nowe.
Historia Pierwsza wzmianka o Załoźcach pochodzi z 1441 roku, wymieniane jako miasto w 1511 roku lub 1516Jerzy Lileyko: Sztuka ziem wschodnich Rzeczypospolitej: XVI – XVIII w. Lublin: TNKUL, 2000, s. 175.. W tym czasie Marcin Kamieniecki rozpoczął budowę lub zbudował tu zamek, który pod koniec XVI wieku był własnością Konstantego WiśniowieckiegoLileyko, s. 186.. Parafia rzymskokatolicka w mieście przez pewny czas wchodziła w skład diecezji łuckiejMichał Kurzej: Jerzy Kowalczyk. Świątynie późnobarokowe na Kresach. Kościoły i klasztory na Rusi Koronnej. „Biuletyn Historii Sztuki”, 70 (3-4), s. 562, 2008., chociaż kanonik katedry lwowskiej ks. Tomasz Pirawski w swym dziele „Relatio status almae Archidioecesis Leopoliensis”Relatio... „napisanym w latach 1614 i 1615 twierdził, że kościoły w Olesku, Załoźcach i Brodach należeć powinny do dziekanii złoczowskiej archidiecezji lwowskiejAntoni Schneider: Encyklopedii Krajoznawstwa Galicji. Lwów: Drukarnia Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, 1871, s. 244..
Przy końcu XVIII wieku hrabia Ignacy Miączyński ufundował w mieście klasztor i szpital Sióstr Miłosierdzia (Szarytek).
W wyniku I rozbioru Polski Załoźce znalazły się pod władzą Austrii. W tym czasie utraciły prawa miejskie.
W czasie I wojny światowej w okolicy miasta toczyły się ciężkie boje oddziałów austriackich z wojskami rosyjskimi, w jednych i drugich licznie służyli Polacy. Wojskami rosyjskimi – 13 Dywizją Piechoty dowodził gen. Eugeniusz de Henning-Michaelis, a austriacką 43 Dywizją Piechoty gen. Tadeusz RozwadowskiGenerał broni Tadeusz Jordan Rozwadowski, Wspomnienia Wielkiej Wojny, Warszawa 2015.. Walki doprowadziły do zrujnowania zamku.
W 1939 r. miasto liczyło ok. 6000 mieszkańców, z których połowę stanowili Ukraińcy. Pozostali to Polacy i Żydzi.
Do 1945Ustawa z dnia 31 grudnia 1945 r. o ratyfikacji podpisanej w Moskwie dnia 16 sierpnia 1945 r. umowy między Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o polsko-radzieckiej granicy państwowej (). miasto w Polsce, w województwie tarnopolskim, w powiecie zborowskim, siedziba gminy Załoźce. W 1932 roku komisarzem rządowym miasta był emerytowany major taborów Adolf Drwota.
We wrześniu 1939 roku zajęte przez Armię Czerwoną, do 1963 roku były stolicą rejonu; później włączone do rejonu zborowskiego.
Zajęte przez Wehrmacht 9 lipca 1941 roku; tego samego dnia zabito w Załoźcach 20 Żydów. Podczas okupacji niemieckiej miejscowość została włączona do powiatu (Landkreis) Tarnopol, była siedzibą gminyAmtliches Gemeinde- und Dorfverzeichnis fuer das GG, s.23.. W październiku 1942 roku Niemcy przesiedlili około 1 tys. załozieckich Żydów do Zborowa. W miejscowości pozostał obóz pracy, zlikwidowany w 1943 rokuХолокост на территории СССР: Энциклопедия, Red. I. A. Altman, Moskwa 2009, s. 324. . .. Pomoc Żydom w Załoźcach nieśli Polacy - Maria Szawłowska i Jakub Pyzik, których po wojnie Instytut Jad Waszem uhonorował tytułami Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.
W latach 1944–1945 nacjonaliści ukraińscy z OUN-UPA zamordowali w różnych okolicznościach 30 Polaków.
Do 1944 roku w Załoźcach działała konspiracyjna polska samoobrona, składający się z harcerzy Szarych Szeregów„[...] harcerze szczepu w Załoźcach, wraz z przybyłymi już wówczas do tego miasta harcerzami wileńskimi, utworzyli – według wersji prof. dr hab. Edwarda Prusa – tzw. Batalion Szturmowy (należący do Istriebitielnych Bataljonów), w celach samoobrony ludności polskiej przed Ukraińcami.”, [w:] Jerzy Jabrzemski. Harcerze z Szarych Szeregów. PWN. 1997. . s. 195.. Podczas drugiej okupacji sowieckiej władze sformowały w Załoźcach batalion niszczycielski, w którym służyli Polacy. Batalion ochraniał uchodźców z okolicznych wiosek, którzy ewakuowali się do miasteczka w obawie przed eksterminacją przez OUN-UPA oraz zwalczał ukraińskie podziemie. Po wojnie większość Polaków została ekspatriowana.
Do 1944 roku miejska parafia łacińska, należała do dekanatu brodzkiego, archidiecezji lwowskiej. Parafię założył w roku 1547 Jan Kamieniecki.
Od 1961 roku osiedle typu miejskiego.
W 1989 liczyło 2730 mieszkańcówВсесоюзная перепись населения 1989 г. Численность городского населения союзных республик, их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу..
W 2013 liczyło 2735 mieszkańców.
Zabytki zamek – w 1516 roku Marcin Kamieniecki, hetman polny koronny wybudował w mieście zamek. Od połowy XVI w. własność Wiśniowieckich, był główną siedzibą rodu. Po Wiśniowieckich dobra załozieckie stały się własnością Sobieskich, a następnie Potockich. Zamek jest obecnie w całkowitej ruinie.
cerkiew pw. Opieki Matki Bożej z 1740 roku (dawny kościół augustianów pw. św. Warzyńca, przekazany w 1801 r. przez władze austriackie grekokatolikomGrzegorz Rąkowski: Podole. Przewodnik po Ukrainie Zachodniej. Część II, s. 125–126.. kościół parafialny pw. Niepokalanego Poczęcia NMP – murowany z XVII wieku, poświęcony w 1639 r., ufundowany przez rodzinę Wiśniowieckich, która urządziła w nim rodzinną kryptę grobową. Zrujnowany podczas I wojny światowej, odbudowany według projektu Wawrzyńca Dayczaka w 20. latach XX w., zamknięty w 1945 r., obecnie bez dachu, w stanie ruiny. Działalność duszpasterska przeniesiona do kaplicy sióstr szarytek. kościół pw. Niepokalanego Poczęcia NMP z XIX w. – wzniesiony przez siostry szarytki, konsekrowany w 1888 r., zamknięty po II wojnie światowej, zwrócony katolikom i wyremontowany w 1994 r., obsługiwany przez księży diecezjalnych z Tarnopola
Urodzeni w Załoźcach Jonah ben Jacob Ashkenazi (zm. 1745) – żydowski drukarz i giser, działający w Turcji Bolesław Bujalski (21 marca 18 - 12 marca 1945) – polski geolog, specjalista w zakresie kartografii geologicznej, tektoniki i geologii naftowej, znawca geologii Karpat, major piechoty Wojska Polskiego II RP. Wiesław Fuglewicz (1934–1982) – polski pisarz i rysownik lotniczy Wołodymyr Jakubowski (1915–1947) – lokalny dowódca UPA, w Załoźcach znajduje się jego pomnik Maria Kazecka (1880–1938) – poetka, działaczka niepodległościowa, kulturalna i społeczna Marian Kułakowski (1893–1980) – podpułkownik dyplomowany artylerii Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari (brat Mieczysława) Mieczysław Ludwik Kułakowski (1896–1942) – major artylerii Wojska Polskiego Marian Michalski (1936-2018) – polski polityk, nauczyciel, poseł na Sejm II kadencji Edward Prus (1931–2007) – polski historyk, politolog, działacz i aktywista narodowy, doktor habilitowany Bolesław Sąsiadek (1923–2009) – polski żołnierz 1. Dywizji Piechoty im. T. Kościuszki, porucznik WP, działacz społeczny Stanisław Mieczysław Sąsiadek (1922–2008) – podporucznik 3. Dywizji Piechoty Eugeniusz Spittal (1885–1957) – nauczyciel, działacz ruchu ludowego, poseł na Sejm RP z listy Polskiego Stronnictwa Ludowego „Piast”. Stanisław Spittal (1891–1964) – major lekarz Wojska Polskiego, autor pracy pt. Lecznictwo ludowe w Załoźcach i okolicy
Pobliskie miejscowości Milno Olejów Reniów Zborów Czystopady Ratyszcze
Zobacz też Linia Delwiga
Uwagi
Przypisy
Bibliografia Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XIV, Warszawa, 1880–1902, s. 354.
Linki zewnętrzne
Zamek w Załoźcach Sadok Barącz, Założce, Poznań, 1889. Załoźce, Poznań, 1889 Archiwalne widoki i publikacje o miejscowości w bibliotece Polona
Kategoria:Osiedla typu miejskiego w obwodzie tarnopolskim