thumb|Gasidło w użyciu Gasidłogasidło – Słownik języka polskiego PWN [dostęp 2019-07-09], także gaśnikgaśnik – M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego (1916) – przyrząd służący do gaszenia lub zapalania świec. W innym znaczeniu ociosany kamienny blok do gaszenia pochodni.
Opis Gasidła mogą mieć różną konstrukcję i kształt. Przeważnie mają postać albo długiego ramienia, na którego szczycie znajduje się metalowy, stożkowy kołpak (kapturek), albo stożkowatego kołpaka bez ramienia, jedynie z uchwytem. Po nakryciu kołpakiem płomienia świecy gaśnie on wskutek braku tlenuKonik J., 2025: Zgasić świecę po angielsku, czyli brytyjski patent nad Wisłą. Mówią Wieki, nr 8/2025, str. 61-63. Zdarzało się, że element gaszący świecę miał kształt nie stożka, a figurki zwierzęcej lub antropomorficznej. Produkowano też gasidła w formie nożyc, odcinających palącą się końcówkę knota. Urządzenie to zaopatrzone było na jednym z ostrzy w metalowe pudełko, a na drugim w wieczko dopasowane do pudełka - ucięty knot automatycznie wpadał do pudełka, a po całkowitym zamknięciu nożyc wieczko odcinało dopływ powietrza i gasiło płonący kawałek uciętego knota. Odmienną formą gasidła był metalowy pierścień zaopatrzony w górnej części w odchylający się ruchomy element/elementy w kształcie np. kapturka albo muszli, które były mocowane do pierścienia zawiasami. Celem tego typu urządzenia było samoczynne gaszenie świecy nie od razu, a dopiero po jej wypaleniu się do określonej wysokości, czyli po upływie pewnego czasu. Pierścień zakładano na trzon świecy, umieszczając jego górną krawędź w miejscu, w którym wypalająca się świeca miała zgasnąć. W trakcie zakładania pierścienia ruchome elementy rozchylały się i nie mogły się zamknąć, gdyż opierały się na trzonie świecy. Kiedy świeca wytapiała się do miejsca, na którym opierały się rozchylone elementy, przestawała je podpierać i elementy te samoczynnie zamykały się nad palącym się knotem, gasząc goKonik 2025, s. 61, 63. Różne modele gasideł obejmowane były ochroną patentowąKonik 2025, s. 62, 63.
Gasidła wykonywano przeważnie z metali, zwłaszcza miedzi i jej stopu z cynkiem (mosiądz), a także z cyny. Znane są jednak gasidła z innych materiałów, w tym z porcelanyKonik 2025, s. 61-63 i srebra, również złoconegoOpis gasidła z kolekcji Metropolitan Museum (nr eksponatu: 68.141.54a–c) . W modelach z długą rączką mogła być ona wykonana z drewnaCytryńska H., 2021: Farmaceutyczny imperatyw ognia. Farmacja Wielkopolska, nr 2 (15), strona 91 . Gasidła często były bogato zdobione, np. grawerunkiemKonik 2025, s. 61-63.
Pod kołpakiem może znajdować się knot, po zapaleniu którego podnosi się gaśnik tak, by dotknąć płomieniem knota zapalanej świecyStrona "Sprzęty kościelne" na stronie Muzeum Mikołaja Kopernika we Fromborku .
Gaśniki były dawniej używane w kościołach do zapalania lub gaszenia świecStrona "Sprzęty kościelne" na stronie Muzeum Mikołaja Kopernika we Fromborku , w tym tych wysoko umieszczonych bez konieczności ich zdejmowania. Bywają w użyciu do dziś.
Inne znaczenia Gaśnikami lub gasidłami nazywane są również ociosane bryły kamienne z otworami, w przeszłości ustawiane zwykle przed wejściem do budynków i służące do gaszenia pochodni. W Polsce zachowały się m.in. przed wejściem do pałacu Raczyńskich w Warszawie i krakowskich SukiennicNazar A., 2013: Gasidła do pochodni, „Spotkania z Zabytkami“, 37, nr 5/6, s. 65, 66.
W kulturze Gaśniki przedstawiane były w sztuce, zarówno jako sprzęt, jak i w znaczeniu alegorii, symbolu, np. śmierć używająca gasidła wobec umierającego człowiekaKonik 2025, s. 62, 63. W powieści Opowieść wigilijna Dickensa główny bohater Ebenezer Scrooge stara się zgasić aureolę wokół głowy Ducha minionych Świąt Bożego Narodzenia czapką w kształcie gasidła, by stłumić krytykę dokonywaną przez duchaKula A., 2020: Historia, widma i dekonstrukcja. HISTORYKA. Studia Metodologiczne T. 50, strona 165 . We Francji okresu restauracji prasa liberalna przedstawiała w karykaturach zwolenników monarchii, duchownych i ogólnie konserwatystów jako gasidła, oprócz tego liberalny dziennik Le Nain Jaune przyznawał krytykowanym przez siebie konserwatystom 'Ordre de l'Eteignoir (order gasidła)Opis karykatury na stronie Paris Musées .
Galeria
Przypisy
Kategoria:Narzędzia Kategoria:Oświetlenie