Lee Strasberg, właśc. Israel Strassberg (ur. 17 listopada 1901 w Budzanowie, zm. 17 lutego 1982 w Nowym Jorku) – amerykański aktor, reżyser i producent oraz wykładowca sztuki aktorskiej żydowskiego pochodzenia. Zasłynął tym, że przeniósł na grunt amerykańskiego aktorstwa teorię tzw. realizmu psychologicznego Konstantina Stanisławskiego, w wyniku czego jest on postrzegany jako jeden z ojców nowoczesnego, amerykańskiego stylu gry aktorskiej. Aktorstwo oparte na tej metodzie polega na dogłębnym wniknięciu aktora w psychikę odgrywanej postaci.
Życiorys Urodził się na zachodzie Ukrainy w biednej, żydowskiej rodzinie Idy i Barucha Meyera Strassbergów. Jako siedmioletnie dziecko wyemigrował z rodzicami do Nowego Jorku, gdzie wychował się na Lower East Side. W 1936 został naturalizowany, stając się obywatelem amerykańskim.
Już w młodości ujawniła się jego pasja do teatru. Jako nastolatek występował na deskach teatralnych, grając w języku jidysz. Duży wpływ na jego dalszą drogę artystyczną odegrała tzw. metoda Stanisławskiego, polegająca na wniknięciu w psychologię odgrywanej postaci.
W 1931 został jednym ze współzałożycieli kolektywu artystycznego Group Theatre, z którym związani byli m.in.: Elia Kazan, John Garfield, Stella Adler, Sanford Meisner, Franchot Tone i Robert Lewis. W 1949 rozpoczął karierę wykładowcy w nowojorskiej szkole „Actors Studio”. W ciągu dwóch lat, gdy był tam dyrektorem artystycznym, zbudował od podstaw jej reputację i renomę. Wśród aktorów pobierających nauki w „Actors Studio” byli m.in.: Marlon Brando, Geraldine Page, Paul Newman, Al Pacino, Kim Stanley, Marilyn Monroe, Jane Fonda, James Dean, Dustin Hoffman, Eli Wallach, Eva Marie Saint, Robert De Niro, Jill Clayburgh, Burt Young, Ellen Burstyn, Gene Wilder, Steve McQueen i Dennis Hopper.
W 1966 utworzył „Actors Studio West” w Los Angeles. W 1969 powstał „Lee Strasberg Theatre and Film Institute” w Nowym Jorku i Los Angeles.
Sam rzadko występował jako aktor (pojawił się jedynie w kilku filmach). Jego najbardziej znana rola to Hyman Roth w filmie Ojciec chrzestny II (1974) Francisa Forda Coppoli. Strasberg za tę kreację był nominowany do Oscara dla najlepszego aktora drugoplanowego. Ostatecznie nagrodę otrzymał wówczas Robert De Niro, czyli jeden z jego uczniów. Później zagrał jeszcze m.in. jednego z trzech bandytów rabujących bank w filmie W starym, dobrym stylu (1979) Martina Bresta.
Zmarł na zawał serca w Nowym Jorku w wieku 80 lat. Jest pochowany na cmentarzu Westchester Hills w Hastings-on-Hudson.
Życie prywatne Był trzykrotnie żonaty, a jego żonami były: Nora Krecaun (1926–1929) do jej śmierci Paula Miller (16 marca 1934 – 29 kwietnia 1966) do jej śmierci na raka. Dzieci: Susan (ur. 22 maja 1938, zm. 21 stycznia 1999) oraz John (ur. 20 maja 1941) Anna Mizrahi, sefardyjska Żydówka (ur. 16 kwietnia 1939, zm. 6 stycznia 2024) do jego śmierci, dyrektor „Lee Strasberg Theatre and Film Institute”. Dzieci: Adam (ur. 29 lipca 1969) oraz David (ur. 30 stycznia 1971)
Dorobek artystyczny Teatry na Broadwayu 1927: Four Walls – aktor 1929: The Vegetable – reżyser 1929: Red Rust – aktor 1931: Green Grow the Lilacs – aktor 1931: The House of Connelly – współreżyser 1931: 1931 – reżyser 1932: Success Story – reżyser 1933: Men in White – reżyser 1934: Gentlewoman – reżyser 1934: Gold Eagle Guy – reżyser 1935: Paradise Lost – producent, z Group Theatre 1936: Case of Clyde Griffiths – reżyser i producent z Group Theatre 1936: Johnny Johnson – reżyser i producent z Group Theatre 1937: Many Mansions – reżyser 1937: Golden Boy – producent z Group Theatre 1938: Roosty – reżyser 1938: Casey Jones – producent z Group Theatre 1938: All the Living – reżyser 1938: Dance Night – reżyser 1938: Rocket to the Moon – producent z Group Theatre 1939: The Gentle People – producent z Group Theatre 1939: Awake and Sing!, revival – producent z Group Theatre 1939: Summer Night – reżyser 1940: Night Music – producent z Group Theatre 1940: The Fifth Column – reżyser 1941: Clash by Night – reżyser 1942: A Kiss for Cinderella, revival – reżyser 1942: R.U.R. (Rossum's Universal Robots), revival – reżyser 1943: Apology – reżyser i producent 1943: South Pacific – reżyser 1948: Skipper Next to God – reżyser 1949: The Big Knife – reżyser 1949: The Closing Door – reżyser 1950: The Country Girl – współproducent 1951: Peer Gynt (revival) – reżyser 1963: Strange Interlude (revival) – producent z The Actors Studio – Nagroda Tony, nominacja jako najlepszy producent 1963: Marathon '33 – kierownik produkcji 1964: The Three Sisters (revival) – reżyser, producent z The Actors Studio
Filmografia 1974: Ojciec chrzestny II (The Godfather: Part II) jako Hyman Roth 1976: Skrzyżowanie Kassandra (The Cassandra Crossing) jako Herman Kaplan 1978: The Last Tenant jako Frank 1979: ...i sprawiedliwość dla wszystkich (…And Justice for All) jako dziadek Sam Kirkland 1979: Promenada (Boardwalk) jako David Rosen 1979: W starym, dobrym stylu (Going in Style) jako Willie 1981 Skokie jako Morton Weisman
Przypisy
Linki zewnętrzne
The Lee Strasberg Theatre and Film Institute John Strasberg Studios
Kategoria:Amerykańscy aktorzy filmowi Kategoria:Amerykańscy aktorzy teatralni Kategoria:Amerykańscy reżyserzy teatralni Kategoria:Amerykańscy pedagodzy Kategoria:Amerykanie pochodzenia żydowskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Budzanowie Kategoria:Urodzeni w 1901 Kategoria:Zmarli w 1982