Oleg Zakirowicz Zakirow (ros. Олег Закирович Закиров, ur. 29 października 1952 w Andiżanie w Uzbeckiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej, zm. 18 kwietnia 2017 w ŁodziŻegnamy Olega Zakirova – przyjaciela Polski, majora KGB, który badał zbrodnię katyńską.) – Rosjanin pochodzenia uzbeckiego, funkcjonariusz KGB ZSRR w stopniu majora (awans w 1985 r.), publicysta, autor publikacji popularnonaukowych, od 2002 posiadał obywatelstwo polskie.

Życiorys thumb|Grób majora Olega Zakirowa w części ewangelickiej Starego Cmentarza w Łodzi W latach 1970–1975 studiował prawo na Taszkienckim Uniwersytecie Państwowym. W latach 1975–1991 służył w KGB, w Urgenczu, Frunze (obecnie Biszkek), Ałma-Acie, a od 1983 r. w Smoleńsku. W latach 1984–1986 uczestniczył w wojnie w Afganistanie, po czym powrócił do służby w Smoleńsku, z której zwolniono go w 1991 roku.

Prywatne śledztwo w sprawie zbrodni katyńskiej W 1989 r., w okresie pieriestrojki, Oleg Zakirow znalazł się w specjalnej grupie funkcjonariuszy smoleńskiego KGB zajmującej się rehabilitacją ofiar stalinizmu. Dzięki determinacji, mimo nacisków politycznych, wyszedł poza zaplanowany przez władze radzieckie zakres badań nad zbrodniami stalinowskimi. Dotarł do bezpośrednich świadków i wykonawców zbrodni katyńskiej dokonanej na Polakach przez NKWD w 1940 roku, spisywał i przechowywał ich zeznania, dotarł również do dokumentacji mordów dokonywanych na Polakach w okresie wielkiego terroru w latach 30 XX wieku. Rozpoczął współpracę z rozgłośnią radiową w Smoleńsku i z Giennadijem Żaworonkowem, dziennikarzem tygodnika „Moskowskije nowosti” publikującym materiały na temat zbrodni katyńskiejГеннадий Жаворонков: О чем молчал Катынский лес, когда говорил академик Андрей Сахаров, Москва 2006. .. Nawiązał również kontakt z polskim reżyserem Marcelem Łozińskim, kręcącym film dokumentalny Las Katyński, z polską dziennikarką Krystyną Kurczab-Redlich oraz z Aleksiejem Pamiatnychem, działaczem rosyjskiego Stowarzyszenia „Memoriał” poszukującym informacji o zagładzie polskich oficerów. Kiedy władze zorientowały się, jaki jest zakres badań Olega Zakirowa, zakazały mu dalszych prac; był wielokrotnie zastraszany, grożono mu sądem oficerskim. W 1990 r. wystąpił z Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego, a w 1991 r. został usunięty ze służby w KGB ZSRR pod pretekstem „schizofrenii o spowolnionym działaniu”. Część zgromadzonych przez niego dowodów udało się przekazać stronie polskiej.

W 1998 r. Oleg Zakirow skrycie wyjechał do Polski wraz z żoną i córką, gdyż w Rosji grożono mu śmiercią. W 2002 r. Prezydent RP Aleksander Kwaśniewski nadał mu obywatelstwo polskie. Po przybyciu do Polski znalazł się wraz z rodziną w trudnych warunkach materialnych i przez długie lata żył w biedzie w Łodzihttps://polskatimes.pl/przyjaciel-polski-zyje-w-biedzie-i-bez-pracy/ar/163018..

Oleg Zakirow został pochowany 27 kwietnia 2017 r. na cmentarzu ewangelicko-augsburskim przy ulicy Ogrodowej w ŁodziPożegnanie Olega Zakirowa – Łódź, 27 kwietnia 2017. Pożegnaliśmy przyjaciela Polski, byłego majora KGB, który badał zbrodnię katyńską. (kwatera 12B1).

Publikacje W 2010 r. w Polsce opublikowano książkę Olega Zakirowa „Obcy element”, zawierającą jego wspomnienia. W listopadzie 2010 zdobyła ona nagrodę w kategorii książek popularnonaukowych w konkursie na Książkę Historyczną Roku, organizowanym wspólnie przez Polskie Radio, Instytut Pamięci Narodowej i Telewizję Polską. Teksty autorstwa Olega Zakirowa ukazywały się m.in. w miesięczniku „Nowaja Polsza”Олег Закиров, Свидетели эпохи, Новая Польша (nr 9/2004) oraz Из материалов частного расследования, Новая Польша (nr 12/2004)., „Zeszytach Katyńskich”Oleg Zakirow, Świadkowie i uczestnicy zbrodni katyńskiej (notatki z prywatnego śledztwa), [w:] Zeszyty Katyńskie (nr 21), Warszawa 2006, s. 108–140. i „Rzeczpospolitej”Oleg Zakirow, Uczta ludobójców, w dodatku PlusMinus do dziennika Rzeczpospolita, nr 60, 11 marca 2006, s. 10–11 ..

Odznaczenia i wyróżnienia W 1985 r. otrzymał Medal „Za zasługi bojowe”, przyznany za udział w wojnie w Afganistanie. W 1990 r. otrzymał Złoty Medal Opiekuna Miejsc Pamięci Narodowej przyznany przez Radę Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, wręczony przez Stanisława Cioska, Ambasadora RP w Moskwie. 30 listopada 1990 r. otrzymał honorowe wyróżnienie Niezależnego Komitetu Historycznego Badania Zbrodni Katyńskiej za poszukiwanie i odnalezienie świadectw bezpośrednich świadków zbrodniWyróżnienia honorowe Niezależnego Komitetu Historycznego Badania Zbrodni Katyńskiej, [w:] Zeszyty Katyńskie (nr 22), Warszawa 2007, s. 221.. 3 kwietnia 2003 r. Prezydent RP Aleksander Kwaśniewski odznaczył go Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski za wybitne zasługi w ujawnianiu i udokumentowaniu prawdy o zbrodni katyńskiej – pkt 2.. W marcu 2010 r. Oleg Zakirow otrzymał Odznakę honorową „Za Zasługi dla Ochrony Praw Człowieka” przyznaną przez Rzecznika Praw Obywatelskich doktora n. praw. Janusza Kochanowskiego. 19 października 2010 roku Prezydent RP Bronisław Komorowski odznaczył go Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski za wybitne zasługi w odkrywaniu i upowszechnianiu prawdy historycznej o zbrodni katyńskiej.. W 2014 r. Instytut Pamięci Narodowej przyznał mu nagrodę Kustosza Pamięci Narodowej.

Filmy o Olegu Zakirowie W grudniu 2007 r. w telewizyjnym kanale tematycznym Discovery Historia wyemitowano film dokumentalny poświęcony Olegowi Zakirowowi autorstwa Pauliny Maciejowskiej, należący do cyklu filmów dokumentalnych Cudzoziemcy, zatytułowany Oleg Zakirow.

W listopadzie 2009 r. powstał film dokumentalny Prywatne śledztwo majora Zakirowa w reżyserii Jarosława Mańki, wyprodukowany przez TVP Kraków, którego premiera telewizyjna odbyła się w maju 2010 r. W czerwcu 2010 twórca filmu otrzymał nagrodę Rady Programowej TVP Kraków za najlepszy program publicystyczno-informacyjny w 2009, a w grudniu 2010 roku honorowe wyróżnienie Głównej Nagrody Wolności Słowa w konkursie o Nagrody Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich za „przybliżenie postaci człowieka, którego za uchylenie części prawdy katyńskiej prześladowano w ojczyźnie, a nie doceniono w Polsce”.

Życie prywatne Ojcem Olega Zakirowa był Zakir Chałhodżajew (1926–1981), syn Chałhodży Madaminhodżajewa (1896–1931), z rodziny Uzbeków z Kotliny Fergańskiej. Chałhodża Madaminhodżajew został rozstrzelany przez władze sowieckie w 1931 r. jako „wróg ludu” i zrehabilitowany w 1991 roku. Matką Olega Zakirowa była Lidia Pietrowna Wiergulewa (z d. Prosina) (1924–2005), z pochodzenia Rosjanka. Pradziadek Olega Zakirowa po stronie ojca, noszący nazwisko Madaminhodża, był wyznawcą islamu, lecz sam Oleg Zakirow został po urodzeniu potajemnie ochrzczony jako prawosławny w cerkwi.

Oleg Zakirow miał żonę, Galinę, i córkę, Łarisę (ur. 1974).

Przypisy

Bibliografia Biografia Olega Zakirowa na stronie Rzecznika Praw Obywatelskich rpo.gov.pl [dostęp 2011-09-15] Oleg Zakirow, Obcy element, Rebis, Poznań 2010. .

Linki zewnętrzne Fotografia Olega Zakirowa rp.pl [dostęp 2011-09-15] Prywatne śledztwo majora Zakirowa – film dokumentalny tvp.pl [dostęp 2011-09-15]

Kategoria:Polacy pochodzenia rosyjskiego Kategoria:Kustosz Pamięci Narodowej Kategoria:Autorzy pamiętników i dzienników Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Za Zasługi dla Ochrony Praw Człowieka” Kategoria:Odznaczeni Medalem „Opiekun Miejsc Pamięci Narodowej” Kategoria:Polscy publicyści Kategoria:Absolwenci uczelni w Uzbekistanie Kategoria:Członkowie Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego Kategoria:Funkcjonariusze KGB Kategoria:Ludzie związani ze zbrodnią katyńską Kategoria:Odznaczeni Medalem „Za zasługi bojowe” Kategoria:Pochowani w części ewangelicko-augsburskiej Starego Cmentarza w Łodzi Kategoria:Ludzie związani z Łodzią Kategoria:Ludzie związani ze Smoleńskiem Kategoria:Urodzeni w 1952 Kategoria:Zmarli w 2017 Kategoria:Ludzie urodzeni w Andiżanie