(ur. 13 grudnia 1932 w Tokio, zm. 8 listopada 2025 tamże) – japoński aktor filmowy.
Zyskał uznanie jako odtwórca postaci samurajów i rōninów. Często występował w takich rolach obok Toshirō Mifune, m.in. w filmach jak: Straż przyboczna, Sanjūrō: samuraj znikąd, Bunt. Spór pomiędzy Akirą Kurosawą a Mifune, powstały podczas kręcenia „Rudobrodego”, doprowadził do zerwania ich współpracy. Od tamtego momentu nasiliła się współpraca Nakadai i Kurosawy.
W swojej ponad 50-letniej karierze aktorskiej Tatsuya Nakadai wystąpił łącznie w ponad 120 filmach fabularnych. Współpracował z niemal wszystkimi reżyserami japońskimi (poniższa lista reżyserów ułożona jest w porządku alfabetycznym, w nawiasach podana jest liczba filmów, jaką z każdym z nich zrealizował):
Hideo Gosha (11) Kon Ichikawa (6) Masaki Kobayashi (11) Akira Kurosawa (6) Mikio Naruse (5) Kihachi Okamoto (12) Masahiro Shinoda (1) Hiroshi Teshigahara (2)
Początki kariery aktorskiej Nakadaia Jak głosi fama, Nakadai został odkryty przypadkowo przez reżysera Masakiego Kobayashi w 1953 r., podczas wizyty reżysera w sklepie, w którym pracował 23-letni wówczas Nakadai. Młody człowiek skorzystał ze złożonej mu propozycji i po wstępnym przeszkoleniu scenicznym w stylu shingeki (Nowy Japoński Ruch Teatralny, który odrzucał tradycje teatrów nō i kabuki na rzecz zachodniego realizmu), w rok później zadebiutował w filmie The Thick-Walled Room u tegoż właśnie reżysera.
Do 1960 r. Nakadai zagrał ponad 20 ról w różnych filmach wytwórni Shōchiku, szybko zdobywając uznanie i popularność, w czym pomogła mu również osobista aparycja. Był młodym, przystojnym aktorem, o wyrazistych oczach, przenikliwym spojrzeniu i bardzo szczególnym głosie (stentorowy baryton).
Największą jego rolą w początkowym okresie jego kariery filmowej była postać Kajiego, młodego żołnierza, bohatera 9-godzinnego, trzyczęściowego dzieła Masakiego Kobayashi pt. „The Human Condition” („Dola człowiecza”), przedstawiającego piekło wojny w Mandżurii, a na jej tle los młodego człowieka, który w okopach traci wszystkie swoje wcześniejsze przekonania oraz resztki sumienia.
Szczyty sławy (lata 60. XX w.) Po upływie dziesięciu lat od swego debiutu Tatsuya Nakadai zyskał opinię najbardziej wszechstronnego i prężnego młodego talentu aktorskiego – a wkrótce po tym, jednego z największych aktorów filmu samurajskiego oraz nieśmiertelną sławę supergwiazdora filmowego.
Współpraca z Mikio Naruse W okresie 1957–1963 Nakadai wystąpił w 5 filmach reżysera Mikio Naruse, seniora wśród twórców pracujących dla wytwórni Shōchiku. Najgłośniejszym z tych filmów był obraz z roku 1960, pt. „When a Woman Ascends the Stairs”, w którym Nakadai zagrał postać menedżera baru.
Dalsza współpraca Nakadaia z Masakim Kobayashim Na przestrzeni lat 1954–1985 ta para artystów, aktor i reżyser, zrealizowała wspólnie 11 filmów. Ich bliska współpraca porównywana była często do współpracy innego japońskiego tandemu filmowego, Mifune – Kurosawa.
Niektóre role: 1962 – w filmie Harakiri Nakadai zagrał pamiętną rolę Tsugomo Hanshiro, rōnina, który w sposób szczególny mści okrutną śmierć swego zięcia – poświęca własne życie (zamierza popełnić seppuku), z tym, że przeprowadza to w taki sposób, aby skompromitować klan oraz stosunki feudalne, które stały się tego przyczyną; 1964 – w filmie Kwaidan, składającym się z 4 epizodów (są to opowiadania o duchach, sfilmowane według opowiadań Lafcadio Hearna) Nakadai zagrał postać drwala Monokichi, jedną z głównych ról w tym filmie; 1967 – w filmie Bunt Nakadai partneruje Toshirō Mifune, grając postać Tatewaki Asano, dowódcy straży granicznej. Są oni początkowo przyjaciółmi, jednak pod koniec filmu dochodzi między nimi do śmiertelnego pojedynku; 1971 – w filmie Inn of Evil Nakadai zagrał rolę główną, kreując postać rōnina Sadahichi; 1985 – film Empty Table był ostatnim wspólnym dziełem Nakadai'a i Kobayashiego.
Współpraca z Akirą Kurosawą W latach 1954–1985 Nakadai zagrał w 6 filmach Kurosawy. Pierwsza jego rola była drobna, ale symboliczna – w filmie Siedmiu samurajów (1954) Nakadai pojawia się na krótko, jako samuraj przechodzący ulicą miasteczka, w którym chłopi werbują rōninów do obrony ich wsi przed rozbójnikami. Ponieważ odrzucił ich propozycję, nie stał się jednym z bohaterów historii opowiedzianej w tym filmie. I chociaż ta pierwsza rola Nakadaia jako samuraja była jedynie epizodyczna, można ją potraktować jako zwiastun późniejszych jego wielkich ról filmowych w filmach samurajskich.
Następne role Nakadaia w filmach Kurosawy były już o wiele bardziej znaczące: 1961 – w Straży przybocznej Nakadai występuje jako Unosuke – rewolwerowiec, jest głównym oponentem wobec tytułowego bohatera, Kuwatakabe Sanjuro(w tej roli występuje Toshirō Mifune) [imię rōnina de facto nic nie oznacza, jest to taki przybrany na szybko pseudonim, bohater nie ujawnia nigdy swoich prawdziwych personaliów; postać była prekursorem bezimiennego odtwarzanego przez Clinta Eastwooda; 1962 – w Sanjūrō: samuraj znikąd Nakadai zagrał postać dowódcy gwardii klanowej, Hanbeia Muruto, będącego w opozycji wobec tytułowego bohatera filmu, Kuwatakabe Sanjuro (w roli Sanjuro ponownieToshirō Mifune) 1963 – w jeszcze innym filmie Kurosawy, Niebo i piekło, Nakadai zagrał postać inspektora Tokuro, partnerując Toshirō Mifune.
Po zerwaniu wieloletniej współpracy Kurosawy z Mifune, co nastąpiło w 1965 r. (w wyniku sporu osobistego, jaki pojawił się w trakcie realizacji filmu Rudobrody), Akira Kurosawa przez 18 lat nie zdobył się na reżyserowanie filmów o tematyce samurajskiej. Kiedy jednak ponownie na to się zdecydował uznał, że jedynym aktorem, który może zastąpić Mifune, jest właśnie Nakadai. W wyniku jego decyzji powstały 2 wybitne filmy: 1980 – Sobowtór, w którym Kurosawa obsadził Nakadaia w podwójnej roli. Zagrał on postać wybitnego dowódcy Shingena Takedy oraz jego sobowtóra; 1985 – Ran, gdzie Nakadai wystąpił w niezwykle udramatyzowanej roli lorda Hidetory Ichimonji.
Współpraca z Hideo Gosha Z Hideo Gosha, reżyserem wielu głośnych filmów samurajskich, Nakadai współpracował w latach 1966–1991, co zaowocowało 11 filmami. Najważniejsze tytuły ich wspólnych dzieł są to (w nawiasach podane są imiona postaci filmowych granych przez Nakadaia): 1969 – Honor samuraja (Magobei Wakizaka); 1969 – Tenchu (Hanpeita Takechi); 1978 – Bandit vs Samurai Squad (Kumokiri Nuzaemon); 1979 – Hunter in the Dark (Gomyo no Kiyoemon); 1982 – Tange Sazen: Ken fu! Hyakuman ryo no tsubo (Tange Sazen).
Współpraca z Kihachim Okamoto Na przestrzeni lat 1958–2002 Nakadai wystąpił w 12 filmach tego reżysera. Kihachi Okamoto był jednym z czołowych reżyserów japońskich, a międzynarodową sławę przyniosły mu filmy o tematyce samurajskiej, zwłaszcza te z Tetsuyą Nakadai w roli głównej (imiona postaci filmowych granych przez Nakadaia podane są w nawiasach): 1966 – The Sword of Doom (Ryunosuke Tsukue); 1968 – Kill! (Genta); 1995 – East Meets West (Rintaro Katsu); 2001 – Vengeance for Sale (Katakura).
Ostatnie lata pracy twórczej Nakadaia Tragiczna postać lorda Hidetory Ichimonji w filmie Ran Kurosawy była ostatnią wielką rolą Nakadaia. Po zagraniu w tym wybitnym filmie aktor usunął się w cień, grając później raczej role drugoplanowe w filmach przeznaczonych wyłącznie dla widowni japońskiej. Pojawiał się również w japońskiej telewizji, m.in. w filmach biograficznych o odchodzących stopniowo wielkich twórcach powojennego kina japońskiego, z którymi przecież był tak długo i blisko.
Skoncentrował się na rozwijaniu działalności Mumeijuku (Studio dla Nieznanych Aktorów), które założył już w roku 1978, wspólnie z żoną, Yasuko Miyazaki (również aktorką – pseudonim artystyczny: Tomoe Ryo).
W 1995 r. wziął udział w filmie „East Meets West”, w międzynarodowej obsadzie, w reżyserii Kihachi Okamoto. Jednakże w 1996 r., po śmierci żony, z którą pozostawał w harmonijnym związku przez 39 lat, Nakadai ponownie pogrążył się w głębokie odosobnienie. Dopiero ostatnie lata przyniosły częściowy powrót aktora do filmu: 1999 – w filmie Ame Agaru (Po deszczu), pośmiertnym epitafium Akiry Kurosawy, zrealizowanym przez Takashiego Koizumi według scenariusza Kurosawy, Nakadai zagrał krótką, ale symboliczną rolę Tsujiego Gettana, mistrza szkoły szermierczej w Edo; 2001 – Vengeance for Sale to jeszcze jeden film samurajski w reżyserii Kihachi Okamoto. Nakadai zagrał w nim postać Umetaro Katakury. Po roku 2000 Nakadai zagrał jeszcze kilka ról w filmach i serialach telewizyjnych, raczej nieznanych widowni zachodniej; 2002 – w filmie To Dance with the White Dog – postać Eisuke Nakamoto; 2002 – w filmie Hi wa mata noboru; 2003 – w filmie Like Asura / Ashura no gotoku; 2004 – w filmie Otoko-tachi no Yamato; 2004 – w serialu telewizyjnym Sekai no chushin de, ai wo sakebu; 2006 – w serialu telewizyjnym Shin ningen kosaten; 2006 – w filmie Inugamis / Inugamike no ichizoku – reż. Kon Ichikawa.
Filmografia (tytuł angielski lub polski / tytuł japoński 1953: The Thick-Walled Room /Kabe atsuki heya – reż. Masaki Kobayashi 1954: – reż. Akira Kurosawa 1956: Hi no tori – reż. Umeji Inoue 1956: Fukuaki no seishun – reż. Senkichi Taniguchi 1956: Sazae-san – reż. Nobuo Aoyagi 1956: Oshidori no mon – reż. Keigo Kimura 1957: Black River (1957)|Black River / Kuroi kawa – reż. Masaki Kobayashi 1957: Oban – reż. Yasuki Chiba 1957: Untamed / Arakure – reż. Mikio Naruse 1957: Hikage no musume – reż. Shuei Matsubayashi 1957: Zoku Oban: Fuun hen – reż. Yasuki Chiba 1957: A Dangerous Hero / Kiken na eiyu – reż. Hideo Suzuki 1957: Zokuzoku Oban: Doto uhen – reż. Yasuki Chiba 1957: Sazae's Youth / Sazae-san no seishun – reż. Nobuo Aoyagi 1958: A Boy and Three Mothers / Haha sannin – reż. Seiji Hisamatsu 1958: All About Marriage / Kekkon no subete – reż. Kihachi Okamoto 1958: Go and Get It / Buttuke honban – reż. Kozo Saeki 1958: Enjo – reż. Kon Ichikawa 1958: The Naked Sun / Hadaka no taiyo – reż. Miyoji Ieki 1958: The Human Condition I / Ningen no joken I – reż. Masaki Kobayashi 1959: Yaju shisubeshi – reż. Eizo Sugawa 1959: Odd Obsession / Kagi – reż. Kon Ichikawa 1959: Three Dolls in Ginza / Ginza no onéchan – reż. Toshio Sugie 1959: Anyakoro – reż. Shiro Toyoda 1959: The Human Condition II / Ningen no joken II – reż. Masaki Kobayashi 1960: When a Woman Ascends the Stairs / Onna ga kaidan wo agaru toki – reż. Mikio Naruse 1960: Love Under the Crucifix / Oginsama – reż. Kinuyo Tanaka 1960: Daughters, Wives, and a Mother / Musume tsuma haha – reż. Mikio Naruse 1960: The Blue Beast / Aoi yaju – reż. Hiromichi Horikawa 1960: Get 'em All / „Minagoroshi no uta yori kenju-yo saraba!" – reż. Eizo Sugawa 1961: The Other Woman / Tsuma to shite onna to shite – reż. Mikio Naruse 1961: Immortal Love / Eien no hito – reż. Keisuke Kinoshita 1961: The Human Condition III / Ningen no joken III – reż. Masaki Kobayashi 1961: – reż. Akira Kurosawa 1961: Kumo ga chigieru toki – reż. Heinosuke Gosho 1962: – reż. Akira Kurosawa 1962: The Inheritance / Karami-ai – reż. Masaki Kobayashi 1962: – reż. Masaki Kobayashi 1962: Madame Aki / Yushu heiya – reż. Shiro Toyoda 1963: – reż. Akira Kurosawa 1963: Pressure of Guilt / Shiro to kuro – reż. Hiromichi Horikawa 1963: The Legacy of the 500,000 / Gojuman-nin no isan – reż. Toshiro Mifune 1963: Miren – reż. Yasuki Chiba 1963: A Woman’s Life / Onna no rekishi – reż. Mikio Naruse 1964: Jigoku sakusen – reż. Takashi Tsuboshima 1964: – reż. Masaki Kobayashi 1965: Saigo no shinpan – reż. Hiromichi Horikawa 1965: Fort Graveyard / Chi to suna – reż. Kihachi Okamoto 1966: Illusion of Blood / Yotsuya kaidan – reż. Shiro Toyoda 1966: Cash Calls Hell / Gohiki no shinshi – reż. Hideo Gosha 1966: The Sword of Doom / Dai-bosatsu toge – reż. Kihachi Okamoto 1966: The Face of Another / Tanin no kao – reż. Hiroshi Teshigahara 1966: The Daphne / Jinchoge – reż. Yasuki Chiba 1967: The Age of Assassins / Satsujin kyo jidai – reż. Kihachi Okamoto 1967: Kojiro – reż. Hiroshi Inagaki