Morska Brygada Obrony Narodowej – brygada Obrony Narodowej Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej.
Historia brygady Morska Brygada Obrony Narodowej została sformowana na podstawie rozkazu szefa Kierownictwa Marynarki Wojennej z dnia 30 czerwca 1937 roku. Organizatorem i pierwszym dowódcą brygady został podpułkownik Edmund Śmidowicz. Latem tego roku zostało utworzone dowództwo brygady, a jesienią cztery bataliony ON wchodzące w jej skład. Od 8 września 1937 roku dowódca brygady łączył swoje obowiązki z funkcją zastępcy dowódcy Obrony Wybrzeża Morskiego do spraw lądowych. W tym samym miesiącu nastąpiła zmiana na stanowisku dowódcy brygady. Nowym dowódcą Morskiej Brygady ON został pułkownik dyplomowany Józef Sas-Hoszowski. Brygada została bezpośrednio podporządkowana dowódcy Floty, a pod względem wyszkolenia taktycznego, dowódcy 16 Pomorskiej Dywizji Piechoty w Grudziądzu. Z kolei dowódca brygady był, pod względem wyszkolenia taktycznego, przełożonym wszystkich oddziałów wojska wchodzących w skład Marynarki Wojennej włącznie z morskimi batalionami strzelców i załogą Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte.
Pokojowa organizacja Morskiej Brygady ON w latach 1937-1938 dowództwo Morskiej Brygady Obrony Narodowej w Gdyni I Gdyński batalion ON w Gdyni – mjr Stanisław Zaucha II Gdyński batalion ON w Gdyni – mjr Władysław Sikorski Kartuski batalion ON w Kartuzach – kpt. Marian Mordawski Kaszubski batalion ON w Pucku - mjr Jan Zagłoba-Smoleński
19 marca 1938 roku, w Gdyni, została przeprowadzona koncentracja Morskiej Brygady ON, w której wzięło udział 1200 żołnierzy. W maju 1938 roku brygada została podporządkowana, pod względem inspekcji, generałowi do prac przy GISZ, generałowi brygady Władysławowi Bortnowskiemu.
W maju 1939 roku Dowództwo Morskiej Brygady ON zostało przeformowane na etat dowództwa brygady typu I, a bataliony ON: I Gdyński i Kartuski na etat batalionu ON typu IV .
W lipcu 1939 roku dotychczasowe Dowództwo Morskiej Brygady ON zostało przeformowane w Dowództwo Lądowej Obrony Wybrzeża. Dotychczasowy dowódca brygady został przeniesiony na stanowisko dowódcy Warszawskiej Brygady ON. Na stanowisko dowódcy Lądowej Obrony Wybrzeża został wyznaczony pułkownik Stanisław Dąbek.
Równocześnie, w węższym składzie osobowym, zostało utworzone nowe Dowództwo Morskiej Brygady ON. Dowódcą brygady został podpułkownik Stanisław Brodowski, dotychczasowy zastępca pułkownika Sas-Hoszowskiego. Stanowisko szefa sztabu brygady zachował major Jan Szymonowicz .
28 lipca 1939 roku wydano rozkazy w sprawie utworzenia III Gdyńskiego Batalionu ON oraz reorganizacji II Gdyńskiego Batalionu ON i Kaszubskiego Batalionu ON na bataliony typu IV. Do 31 sierpnia 1939 roku organizacja III Gdyńskiego Batalionu ON nie została zakończona.
Organizacja i obsada personalna Morskiej Brygady ON w sierpniu 1939 roku dowództwo Morskiej Brygady ON oddział zwiadowców I Gdyński batalion Obrony Narodowej II Gdyński batalion Obrony Narodowej III Gdyński batalion Obrony Narodowej Kartuski batalion Obrony Narodowej Kaszubski batalion Obrony Narodowej
Zgodnie z planem mobilizacyjnym „W” na bazie Dowództwa Morskiej Brygady ON, 2 Morski batalion strzelców w Gdyni mobilizował Dowództwo Lądowej Obrony Wybrzeża. Ten sam batalion strzelców był jednostką mobilizującą dla dwóch nowych jednostek, a mianowicie: 3 i 4 Morskiego batalionu strzelców. Dowództwo Lądowej Obrony Wybrzeża oraz 3 i 4 morskie bataliony strzelców były formowane w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem zielonym. Zawiązkami dla 3 i 4 morskich batalionów strzelców stanowiły I Gdyński batalion ON i Kartuski batalion ON. Ponadto 2 Morski batalion strzelców odpowiadał za mobilizację materiałową II Gdyńskiego batalionu ON, który pozostawał na etacie pokojowym. Podobnie było w przypadku Kaszubskiego batalionu ON, który pozostawał na etacie pokojowym, a za jego mobilizację materiałową odpowiadał 1 Morski batalion strzelców w Wejherowie. Dla III Gdyńskiego batalionu ON nie zdążono wydać tabel mobilizacyjnych.
Morska Brygada ON w kampanii wrześniowej Po mobilizacji bataliony ON weszły w skład taktycznych zgrupowań bojowych w postaci Oddziałów Wydzielonych. V Kaszubski batalion ON wszedł w skład OW „Wejherowo” wraz z 1 morskim pułkiem strzelców, gdzie obsadził wyznaczone stanowiska obronne, od Jeziora Żarnowieckiego do rzeczki Redy, w rejonie Warszkowa liczące 8 km. Liczył on około 350 żołnierzy z 3 ckm. II Gdyński batalion ON wszedł w skład OW „Kartuzy” i obsadził stanowiska na zachód od miasta. III Gdyński batalion ON formował się w Babich Dołach, potem w rejonie Kosakowa. Napotkał on trudności z brakiem uzbrojenia i wyposażenia materiałowego.
1 września 1939 około godz. 13 batalion został podporządkowany dowódcy GO „Czersk” i w jej składzie rozpoczął kampanię wrześniową. Po otrzymaniu tego rozkazu batalion około godz. 16 podjął marsz z Kartuz do Kościerzyny, gdzie miał wejść w skład Oddziału Wydzielonego „Kościerzyna“ pod dowództwem ppłk. Jerzego Staniszewskiego. W godzinach nocnych 2 września batalion ON Gdynia II dotarł do Kościerzyny. Następnie zgodnie z rozkazem podjął dalszy marsz trasą na Stawiska i Starą Kiszawę. Batalion samotnie dalej maszerował zachodnim skrajem Borów Tucholskich. Marsz kontynuowano bez łączności z GO „Czersk” i OW „Kościerzyna”. 3 września około godz. 16 (po dwóch dobach marszu) dotarł w okolice miejscowości Osie. W trakcie domarszu patrol polskich saperów wysadził na rzece Wda most w miejscowości Czarna Woda. Podczas przeprawy w bród na jej brzegu pozostawił cały tabor. Na lewym brzegu napotkano patrol 4 czołgów niemieckich. Z uwagi na brak broni przeciwpancernej, II Gdyński batalion ON wycofał się do lasu i obszedł wieś Osie, ze względu na obecność w niej niemieckich jednostek. 4 września rano batalion pomaszerował w kierunku wschodnim. 5 września z uwagi na okrążenie batalionu, niemożliwe stało się wyjście batalionu na otwarty teren. W rejonie leśniczówki Kwiatki mjr Władysław Sikorski rozwiązał II Gdyński batalion ON, żołnierzom nakazał w grupach przedzierać się do Gdyni lub na południe w kierunku Bydgoszczy.
V Kaszubski batalion ON atakowany był przez 42 pułk Grenzwache, 7 września w nocy odparł z powodzeniem natarcie 42 pułku. 8 września w uporczywych walkach V Kaszubski batalion został po godz.15.00 zepchnięty do Redy. W zaciętych walkach wspólnie z 1 mps bronił okolic Redy i Ciechocina od 8 do 10 września. 11 września kompania kolarzy Morskiej BON z powodzeniem osłaniała odwrót 4 morskiego batalionu strzelców na Dęptowo. Następnie już od 11 września resztki V Kaszubskiego batalionu ON liczące około 100 żołnierzy z 3 ckm odtwarzały swoje siły i wypoczywały w okolicach Suchego Dworu. 13 września Odtworzony V Kaszubski batalion w składzie kompanii z pozostałości własnego batalionu i kompanii marynarzy por. mar. Edwarda Zeltenreicha wykonał wypad z Kępy Oksywskiej na na Rumię, to nieskoordynowane z innymi natarcie na oddziały niemieckie nie przyniosło powodzenia, a dalsze krwawe straty. 12 września III Gdyński batalion ON obsadził północno-zachodni skraj Kępy Oksywskiej, uzyskał też pełnowartościową bron strzelecką. 13 września pododdziały III Gdyńskiego batalionu ON po zmroku miały zadanie wykonać kontratak na wdzierające się na Kępę Oksywską oddziały niemieckie, kontratak nie przyniósł sukcesu. 14 września do batalionu dołączono kompanię ochotników z plutonem kosynierów, którzy mieli broń zdobyć na wrogu. Batalion prowadził walki obronne, jednak stopień zdemoralizowania jego żołnierzy nie pozwolił wziąć udziału w kolejnych kontratakach na wdzierające się na Kępę Oksywską niemieckie jednostki. W następnych dniach batalion prowadził aktywną obronę dokonując nocnych wypadów na stanowiska nieprzyjaciela. 18 i 19 września oba bataliony ON (V Kaszubski i III Gdyński) wzięły udział w ciężkich i krwawych walkach na Kępie Oksywskiej. Obsada personalna Dowództwa Dowódcy brygady: ppłk Edmund Śmidowicz (1937) płk dypl. Józef Sas-Hoszowski (IX 1937 - VII 1939) ppłk piech. Stanisław Brodowski (VII - IX 1939)
Zastępca dowódcy brygady: ppłk piech. Stanisław Brodowski Przypisy
Bibliografia
Gdynia 1939. Relacje uczestników walk lądowych, wstęp, wybór i komentarze Wacław Tym i Andrzej Rzepniewski, Gdańsk 1979, . Tadeusz Jurga: Wojsko Polskie : krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 7, Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939 : organizacja, działania bojowe, uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad. Warszawa : Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1975.
Władysław Steblik, Armia „Kraków” 1939, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1989, wyd. II, .
Kategoria:Brygady Obrony Narodowej Kategoria:Wojsko Polskie II Rzeczypospolitej w Gdyni Kategoria:Polskie jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1937 Kategoria:Polskie jednostki obrony narodowej rozwiązane w 1939