Władysław Natanson (ur. 18 czerwca 1864 w Warszawie, zm. 26 lutego 1937 w Krakowie) – polski fizykNa XXXV. Zjeździe Fizyków Polskich w Białymstoku prof. Andrzej Kajetan Wróblewski (Instytut Fizyki Doświadczalnej UW) przedstawił referat nt. „Fizyka w Polsce wczoraj, dziś i jutro” – krótką charakterystykę fizyki w Polsce XX w. Zaprezentował wskaźniki bibliometryczne, liczby dotyczące stopni i tytułów naukowych oraz liczby studentów fizyki. W podsumowaniu ocenił wkład Polaków do światowej fizyki XX w., wyodrębniając przede wszystkim – poza Marią Skłodowską-Curie (która w światowych zestawieniach jest wymieniana jako obywatelka francuska) – czterech fizyków, którzy dokonali odkryć na miarę Nagrody Nobla: Mariana Smoluchowskigo, Mariana Danysza, Jerzego Pniewskiego i Karola Olszewskiego. Wśród osiemnastu mniej zasłużonych, którzy jednak wnieśli bardzo poważny wkład do rozwoju fizyki i w pewnym okresie należeli do liderów światowej fizyki (których nazwiska są wymieniane w syntetycznych obcojęzycznych historycznych opracowaniach) znalazł się Władysław Natanson. W tej samej grupie prof. Andrzej Kajetan Wróblewski wymienił nazwiska: Czesław Białobrzeski, Tadeusz Godlewski, Leopold Infeld, Aleksander Jabłoński, Mieczysław Jeżewski, Marian Mięsowicz, Henryk Niewodniczański, Arkadiusz Piekara, Stefan Pieńkowski, Wojciech Rubinowicz, Andrzej Sołtan, Leonard Sosnowski, Zdzisław Szymański, Ludwik Wertenstein, August Witkowski, Mieczysław Wolfke, Konstanty Zakrzewski..
Życiorys Pochodził z żydowskiej rodziny bankierów, będąc wnukiem Samuela Natansona (1795–1879), synem Ludwika Natansona (1821–1896), lekarza, i Natalii z Epsteinów. Jego bratem był przemysłowiec Edward Natanson (1861–1940), ojciec fizyka Ludwika Karola Natansona (1905–1992).
Ukończył studia na uniwersytetach w Warszawie, Petersburgu, Dorpacie i w Cambridge, w 1891 habilitował się w Krakowie, od 1894 profesor nadzwyczajny, a od 1902 profesor zwyczajny Uniwersytetu Jagiellońskiego (w latach 1922–1923 rektor). Profesor fizyki matematycznej na Uniwersytecie Jagiellońskim, 1893 członek korespondent, 1900 członek zwyczajny Polskiej Akademii Umiejętności, członek wielu zagranicznych Towarzystw Naukowych.
W 1930 został uhonorowany godnością doktora honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego.
W nocy z 20 na 21 kwietnia 1923 pod domem prof. Natansona, wówczas rektora UJ, przy ul. Studenckiej eksplodowała bomba. Wybuch znacznie zniszczył elewację budynku, bramę wjazdową i sień, ale nie było ofiar. Sprawców nie udało się ująć. Opinia publiczna łączyła zamach ze sprzeciwem profesora wobec zainicjowanego przez Młodzież Wszechpolską, a dyskutowanego wówczas w Sejmie projektu ograniczenia liczby studentów żydowskich poprzez numerus claususMarek Żukow-Karczewski, Zamachy w Krakowie, „Gazeta Krakowska”, 19–20 II 1994 r., nr 42 (13953).. Dziewięć z 42 konsultowanych w tej sprawie wydziałów uczelni odrzuciło projekt, w tym Wydział Filozoficzny UJ. Rektor Natanson należał obok profesorów UJ Stanisława Estreichera i Fryderyka Zolla do przeciwników numerus clausus. Następnego dnia głosowanie nad projektem zostało na wniosek PSL „Piast” odroczone. Organ PPS „Naprzód” przypisał zamach endeckiej koalicji znanej potocznie jako Chjena i oskarżanej o inspirację zabójstwa prezydenta Narutowicza cztery miesiące wcześniej. Prasa narodowa ogłosiła zamach prowokacją „terrorystów żydowsko-komunistycznych”. Trzej przywódcy Młodzieży Wszechpolskiej zatrzymani na wniosek premiera Sikorskiego zostali zwolnieni wobec braku dowodów. Zamach zapoczątkował serię wybuchów bombowych, w tym w Krakowie w hotelu Kellera na Kazimierzu, gdzie mieściła się siedziba żydowskiej partii Bund, oraz w budynku redakcji „Nowego Dziennika” przy ul. Orzeszkowej.
Przedmiotem badań Natansona były: teoria kinetyczna gazów, termodynamika procesów nieodwracalnych i jej zastosowania do hydrodynamiki płynów lepkich, teoria elektronów, teoria promieniowania i optyka.
W fachowych pismach zagranicznych oraz w sprawozdaniach Polskiej Akademii Umiejętności ogłosił szereg prac z optyki i innych działów fizyki teoretycznej. Wydał: „Wstęp do fizyki teoretycznej” (1890), „Promieniowanie” (1913), „Pierwsze zasady mechaniki undulacyjnej” (1930). Głębokie myśli fizyki współczesnej udostępnił szerszym kołom czytelników w „Odczytach i Szkicach” (1908), w „Życiorysie Newtona” (1927) oraz w dziełach pt. „Oblicze natury” i „Porządek Natury”.
Od 11 kwietnia 1911 żonaty z Elżbietą Teklą z Baranowskich. Jego synem był Wojciech Natanson (1904–1996), a zięciami Zygmunt Grodziński i Bogdan Kamieński.
Zmarł 26 lutego 1937 w Krakowie. Został pochowany na cmentarzu Rakowickim w Krakowie (kwatera 26-płd-grobowiec Natansonów). mały|Grób prof. Władysława Natansona i prof. Zygmunta Grodzińskiego
Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (27 listopada 1929)M.P. z 1929 r. nr 274, poz. 630 „za zasługi na polu naukowem”. Złoty Krzyż Zasługi (11 listopada 1936) „za wybitne zasługi na polu nauki i wychowywania młodzieży w duchu patriotycznym położone w latach 1905–1918”. Złoty Wawrzyn Akademicki (7 listopada 1936) „za wybitną twórczość naukową, związaną z literaturą piękną”.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Władysław Natanson, „Autobiografia” Działalność naukowa profesora W. Natansona (1864–1937) Prace Władysława Natansona dostępne w Sieci (Katalog HINT) Publikacje Władysława Natansona w serwisie Polona.pl
Władysław Kategoria:Absolwenci Petersburskiego Uniwersytetu Państwowego Kategoria:Absolwenci i studenci Cesarskiego Uniwersytetu Dorpackiego Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Polscy fizycy XIX wieku Kategoria:Polscy fizycy XX wieku Kategoria:Polscy twórcy podręczników fizyki Kategoria:Prezesi Polskiego Towarzystwa Fizycznego Kategoria:Rektorzy Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego we Lwowie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Polscy Żydzi Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Urodzeni w 1864 Kategoria:Zmarli w 1937