thumb|250px|Cmentarz Cmentarz KalwaryjskiPolski egzonim przyjęty na 125. posiedzeniu KSNG. (biał. Кальварыйскія могілкі ў Менску lub Кальварыя) – zabytkowy, najstarszy zachowany cmentarz rzymskokatolicki w Mińsku. Znajduje się w zachodniej części miasta.
Historia Został założony w XVII wieku, na ówczesnym przedmieściu rakowskim, w pobliżu traktu do Rakowa, rozrósł się wokół drewnianego kościoła postawionego tu w 1673. Najstarszy nagrobek pochodzi z 1808.
Obecnie cmentarz ma kształt nieforemnego pięcioboku otoczonego ulicami: od północy – Prytyckiego, od wschodu – Wereszczagina, od południa, w pewnej odległości – Odojewskiego, od zachodu – Beruta. Cmentarz dzielą cztery główne aleje: biegnące ze wschodu na zachód Aleja Główna (dawniej Aleja Kościelna) od najstarszej bramy cmentarnej do kościoła i Aleja Centralna od nowej bramy do ulicy Beruta oraz biegnące z północy na południe Aleja Wschodnia i Aleja Zachodnia.
Do nekropolii prowadzi bogato zdobiona brama z okresu klasycyzmu zbudowana w 1830 przez Jerzego Kobylińskiego (na pamiątkę zmarłej żony Józefy), uszkodzona w czasie II wojny światowej, odnowiona. Na cmentarzu znajduje się neogotycki kościół Podwyższenia Krzyża Świętego (1839–1841). W kryptach we wnętrzu świątyni pochowano m.in. Jana Krzysztofa Damela – polskiego malarza i grafika, wykładowcę Uniwersytetu Wileńskiego, oraz biskupa Mateusza Lipskiego. Na cmentarzu zachowały się ponadto cztery murowane kaplice grobowe oraz dawna kostnica (obecnie magazyn), składzik, wspomniana brama i fragmenty muru od wschodu i północy.
Część pierwotna obejmuje 21 kwater o numerach I – XVIII, XXI – XXII i VIIA, w XIX w. została powiększona o dalsze 4 kwatery o numerach XA, XIA, XXIA i XXIIA. W 1945 obszar cmentarza ponownie w znacznym stopniu powiększono – osiągnął wówczas wielkość 14 ha. Najstarsze nagrobki z lat 20. XIX w. zachowały się wokół kościoła i przy Alei Kościelnej. Na zewnętrznych ścianach kościoła wmurowano epitafia z lat 30. i 40. XIX w. Większość pochówków w najstarszej części nekropolii pochodzi z lat 1860–1914, inskrypcje na nagrobkach z tego czasu w większości są w języku polskim, niekiedy rosyjskim, pojedyncze w niemieckim i francuskim. Po 1920 większość napisów jest w języku rosyjskim, a w latach okupacji niemieckiej 1941–1943 i ponownie po 1990 pojawiały się napisy polskie. Wśród wykonawców nagrobków powtarza się nazwisko rzeźbiarza Henryka Żydoka, właściciela warsztatu kamieniarskiego działającego też na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.
Na cmentarzu chowano ofiary terroru sowieckiego.
W 1967 cmentarz zamknięto dla nowych pochówków.
Pochowani Siarhiej Astapczuk – hokeista Jan Krzysztof Damel – polski malarz, grafik, wykładowca Uniwersytetu Wileńskiego (pochowany w krypcie kościoła), Wacław Iwanowski – białoruski polityk, profesor Politechniki Warszawskiej, burmistrz Mińska w 1943, Mateusz Lipski – polski duchowny rzymskokatolicki, biskup miński, Paweł Rawa – polski duchowny rzymskokatolicki, administrator diecezji mińskiej, Jan Niesłuchowski, ps. „Łuczyna” – poeta białoruski, Jan Bolesław Łuckiewicz (1831–1895) – rosyjski wojskowy, ojciec Iwana i Antona Łuckiewiczów oraz Marii Plewako h. Pogonia, pochowanej obok córki z pierwszego małżeństwa, Wiaczasłau Adamczyk – białoruski pisarz, Nił Hilewicz – białoruski poeta, działacz kulturalny i polityk związany z Białoruskim Frontem Ludowym Aleś Trajanouski – białoruski pisarz, tłumacz i publicysta
Zobacz też Cmentarz Wojskowy w Mińsku
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Cmentarz Kalwaryjski w serwisie radzima.org Historia i fotografie Cmentarza Kalwaryjskiego
Kalwaria Mińsku, Cmentarz Kalwaryjski w