Kapucynka (Cebus) – rodzaj ssaków naczelnych z podrodziny kapucynek (Cebinae) w obrębie rodziny płaksowatych (Cebidae).
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Ameryce Południowej.
Morfologia Długość ciała 33–51 cm, ogona 35–55 cm; masa ciała 1,7–4,7 kg.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1777 roku niemiecki przyrodnik i weterynarz Johann Christian Polycarp Erxleben w książce własnego autorstwa poświęconej systematyce zwierząt. Erxleben wymienił kilka gatunków – Cebus lugubris Erxleben, 1777 (nomen dubium), Simia Capucina Linnaeus, 1758, Simia Apella Linnaeus, 1758, Simia FatuellusPodgatunek S. apella. Linnaeus, 1766, Simia Belzebul Linnaeus, 1766, Simia Seniculus Linnaeus, 1766, Simia Paniscus Linnaeus, 1758, Simia Trepida Linnaeus, 1766 (= Simia Apella Linnaeus, 1758) i Simia Sciurea Linnaeus, 1758 – z których gatunkiem typowym jest Simia Capucina Linnaeus, 1758 (kapucynka czarno-biała).
Etymologia Cebus: kēbos ‘długoogoniasta małpa’. Aegipan: w mitologii greckiej Aegipan (gr. Αιγιπαν Aigipan; αιξ aix, αιγος aigos ‘koza’; Παν Pan ‘Pan’) było inną nazwą Pana nadaną mu z powodu jego kozich kończyn, rogów i uszu. Calyptrocebus: gr. καλυπτρα kaluptra ‘welon’; κηβος kēbos ‘długoogoniasta małpa’. Gatunek typowy: Reichenbach wymienił 14 gatunków – Cebus albus É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1812 (nomen dubium), Cebus barbatus É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1812 (nomen dubium), Simia trepida Linnaeus, 1766 (= Simia Apella Linnaeus, 1758), Simia albifrons von Humboldt, 1811, Cebus chrysopus Lesson, 1827 (= Simia albifrons von Humboldt, 1811), Cebus gracilis Spix, 1823 (= Simia albifrons von Humboldt, 1811), Cebus versicolorPodgatunek C. albifrons. Pucheran, 1845, Simia Capucina Linnaeus, 1758, Simia hypoleuca von Humboldt, 1811 (= Simia Capucina Linnaeus, 1758), Cebus olivaceus Schomburgk, 1848, Cebus nigrivittatus J.A. Wagner, 1848 (= Cebus olivaceus Schomburgk, 1848), Cebus paraguayanus Reichenbach, 1862 (= Cebus olivaceus Schomburgk, 1848), Simia Apella Linnaeus, 1758 i Cebus libidinosus Spix, 1823 – nie określając gatunku typowego. Eucebus: gr. ευ eu ‘dobry, typowy’; κηβος kēbos ‘długoogoniasta małpa’. Gatunek typowy: Reichenbach wymienił 8 gatunków – Cebus (Eucebus) fistulator Reichenbach, 1862 (= Simia Apella Linnaeus, 1758), Cebus griseus Desmarest, 1821 (= Simia Apella Linnaeus, 1758), Monachus F. Cuvier, 1820, Cebus macrocephalusPodgatunek Sapajus apella. Spix, 1823, Cebus cucullatus Spix, 1823, Cebus robustus Kuhl, 1820, Simia variegata É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1811 (nomen dubium) i Cebus crassiceps Pucheran, 1857 (nomen dubium) – nie określając gatunku typowego. Otocebus: gr. ους ous, ωτος ōtos ‘ucho’; κηβος kēbos ‘długoogoniasta małpa’. Gatunek typowy: Reichenbach wymienił 10 gatunków – Simia cirrifera É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1812 (nomen dubium), Cebus cristatus F. Cuvier, 1829 (nomen dubium), Cebus frontatus Kuhl, 1820 (nomen dubium), Cebus hypomelas Pucheran, 1857 (nomen dubium), Cebus lunatus Kuhl, 1820 (nomen dubium), Cebus niger É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1812 (nomen dubium), Simia Fatuellus Linnaeus, 1766, Cebus elegans I. Geoffroy Saint-Hilaire, 1851 (= Cebus libidinosus Spix, 1823), Cebus azarae Rengger, 1830 (= Callithrix Cay Illiger, 1815) i Cebus vellerosusPodgatunek Sapajus nigritus. I. Geoffroy Saint-Hilaire, 1851 – nie określając gatunku typowego. Pseudocebus: gr. ψευδος pseudos ‘fałszywy’; κηβος kēbos ‘długoogoniasta małpa’. Gatunek typowy: Reichenbach wymienił 3 gatunki – Cebus unicolor Spix, 1823, Simia flavia von Schreber, 1799 i Saïmiris ochroleucus Reichenbach, 1862 (species inquirenda) – nie określając gatunku typowego.
Podział systematyczny W obrębie rodzaju wyróżnia się od czterech do piętnastu gatunków, zachodzi potrzeba gruntownej rewizji taksonomicznej rodzaju; tutaj klasyfikacja za Mammal Diversity Database: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNcentruj|80pxCebus albifrons(Humboldt, 1812)kapucynka białoczelnagatunek monotypowyWenezuela, Kolumbia, Brazylia, Ekwador, Peru i Boliwia; zakres wysokości: 0–2000 m n.p.m.DC: 35–51 cmDO: 39–50 cm cmMC: 1,2–4,7 kgcentruj|150pxCebus olivaceusSchomburgk, 1848kapucynka oliwkowagatunek monotypowyWenezuela, Trynidad i Tobago, region Gujana i Brazylia; zakres wysokości: 0–2000 m n.p.m.DC: 37–46 cmDO: 45–55 cmMC: 2,3–4,2 gcentruj|60pxCebus kaaporiQueiroz, 1992kapucynka reliktowagatunek monotypowyendemit Brazylii; zakres wysokości: poniżej 200 m n.p.m.DC: 37–46 cmDO: 40–55 cmMC: 2,4–3 gcentruj|150pxCebus capucinus(Linnaeus, 1758)kapucynka czarno-białagatunek monotypowyHonduras, Nikaragua, Kostaryka, Panama, Kolumbia i Ekwador; zakres wysokości: 0–2100 m n.p.m.DC: 33–45 cmDO: 35–55 cmMC:1,5–4 g Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunek narażony, – gatunek krytycznie zagrożony,
Uwagi
Przypisy Nazwy polskie za:
Bibliografia
Kategoria:Płaksowate