Nagrody Księżniczki Asturii (, w okresie 1981–2014 Nagrody Księcia Asturii, hiszp. ) – nagrody przyznawane w Hiszpanii dorocznie od 1981 roku przez Fundację Księżniczki Asturii osobom i organizacjom z całego świata za znaczące osiągnięcia w dziedzinie nauk ścisłych, humanistycznych i spraw publicznych.
Historia Fundacja Księcia Asturii została założona 24 września 1980 w ceremonii z udziałem króla Hiszpanii Jana Karola I, królowej Zofii oraz ówczesnego księcia Asturii Filipa. Zgodnie ze swoim Statutem, Fundacja ma na celu utrwalanie więzi między Koroną a Księstwem Asturii i przyznaje nagrody osobom, instytucjom bądź grupom osób lub instytucji z całego świata, zwłaszcza z kręgu państw iberoamerykańskich. Pierwsze rozdanie nagród miało miejsce 3 października 1981.
Wraz z abdykacją Jana Karola I i przejęciem tytułów królewskich przez Filipa VI w 2014, nazwa nagrody uległa zmianie, natomiast patronat nad nagrodą przejęła Eleonora, księżniczka Asturii i następczyni tronu. 18 października 2019 Eleonora, w wieku 13 lat, po raz pierwszy osobiście wręczyła nagrody i wygłosiła przemówienie na cześć laureatów i Fundacji. Do osiągnięcia przez następczynię tronu pełnoletności 31 października 2023, ceremonii przewodniczył w jej imieniu Filip VI. W 2004 nagrody zyskały uznanie za swoje zaangażowanie w kulturalne dziedzictwo ludzkości ze strony UNESCO. W mediach nazywane „hiszpańskim Noblem”. Najwięcej nagrodzonych osób i instytucji pochodzi z Hiszpanii.
Nagroda mały|267x267px|Eleonora, księżniczka Asturii
Dziedziny
Sztuka – w uznaniu wspierania, kultywowania i pracy na rzecz architektury, tańca, kinematografii, muzyki, malarstwa, fotografii, rzeźby, teatru lub innej formy ekspresji twórczej, Komunikacja i działania na rzecz ludzkości – w uznaniu wspierania, kultywowania i pracy na polu działalności humanistycznej lub tej związanej z komunikacją w każdej formie, Współpraca międzynarodowa – w uznaniu pracy na rzecz rozwoju i promocji zdrowia publicznego, dostępu do powszechnej edukacji, ochrony środowiska, a także rozwoju gospodarczego, kulturalnego i społecznego wszystkich narodów, Literatura – w uznaniu pracy literackiej we wszystkich gatunkach, Nauki społeczne – w uznaniu odkryć naukowych bądź kreatywności w dziedzinie antropologii, demografii, ekonomii, etyki, geografii, historii, prawa, filologii, filozofii, nauk politycznych, psychologii, socjologii lub nauczania, Sport – w uznaniu sportowców, których kariera stała się przykładem korzyści płynących z uprawiania sportu, poprzez promocję aktywności fizycznej, poczucia solidarności i zaangażowania, Badania Naukowe i Technika – w uznaniu badań naukowych na polu astronomii, astrofizyki, chemii, wiedzy o świecie i kosmosie, nauk o życiu, matematyki, medycyny, fizyki lub techniki, Zgoda między Narodami – w uznaniu obrony i pracy na rzecz szacunku do godności ludzkiej i praw człowieka, a także promowaniu i ochrony wolności, pokoju, solidarności, dziedzictwa światowego i postępu ludzkości.
Zasady mały|Scena wykorzystywana do wręczenia nagród Laureatów w każdej dziedzinie wybiera osobne jury. W każdej dziedzinie nagroda przyznawana jest jednej osobie, instytucji bądź grupie osób lub instytucji.
Nominacje zgłaszać mogą laureaci z poprzednich lat, członkowie jury, hiszpańskie misje dyplomatyczne, obce misje dyplomatyczne w Hiszpanii, uznane osoby publiczne i instytucje, a także inne podmioty zaproszone przez Fundację Księżniczki Asturii. Nie jest możliwa nominacja osoby zmarłej, głowy państwa lub rządu, polityków hiszpańskich sprawujących wysokie funkcje państwowe lub hiszpańskich instytucji rządowych, członków jury lub zarządu Fundacji (karencja 3 lat). Nie są również przyjmowane nominacje własnej osoby lub instytucji. Pośmiertne nagrodzenie jest możliwe tylko wtedy, gdy nagrodzona osoba zmarła po ogłoszeniu listy laureatów a przed jej wręczeniem.
Ceremonia i nagroda Nagrody wręczane są każdego roku w październiku w Oviedo, stolicy Księstwa Asturii, podczas ceremonii w Teatrze Campoamor przez księżniczkę Asturii Eleonorę. Wcześniej wręczane przez księcia, obecnie króla Filipa VI. W ceremonii biorą udział m.in. członkowie hiszpańskiej rodziny królewskiej, laureaci, przedstawiciele władz lokalnych i zarządu Fundacji. Ceremonię poprzedza królewska audiencja dla laureatów.
Nagrodą w każdej dziedzinie jest rzeźba stworzona specjalnie na ten cel przez hiszpańskiego artystę Joana Miró, 50 tys. euro, dyplom oraz przypinka Fundacji Księżniczki Asturii. W przypadku przyznania nagrody grupie osób lub instytucji, nagroda pieniężna dzielona jest równo między laureatów.
Laureaci są zobowiązani wziąć udział w ceremonii; w przypadku ich nieobecności, otrzymują jedynie dyplom. Udziału w ceremonii nie wziął m.in. Bob Dylan.
Laureaci Sztuka 1981: Jesús López Cobos 1982: Pablo Serrano 1983: Eusebio Sempere 1984: Orfeón Donostiarra 1985: Antonio López García 1986: Luis García Berlanga 1987: Eduardo Chillida 1988: Jorge Oteiza 1989: Oscar Niemeyer 1990: Antonio Tàpies 1991: Alfredo Kraus, José Carreras, Teresa Berganza, Pilar Lorengar, Plácido Domingo, Montserrat Caballé i Victoria de los Angeles 1992: Roberto Matta 1993: Francisco Javier Sáenz de Oiza 1994: Alicia de Larrocha 1995: Fernando Fernán-Gómez 1996: Joaquín Rodrigo 1997: Vittorio Gassman 1998: Sebastião Salgado 1999: Santiago Calatrava 2000: Barbara Hendricks 2001: Krzysztof Penderecki 2002: Woody Allen 2003: Miquel Barceló 2004: Paco de Lucía 2005: Maja Plisiecka i Tamara Rojo 2006: Pedro Almodóvar 2007: Bob Dylan 2008: FESNOJIV (Państwowa Fundacja na rzecz Narodowego Systemu Orkiestr Młodzieżowych i Dziecięcych w Wenezueli) 2009: Norman Foster 2010: Richard Serra 2011: Riccardo Muti 2012: Rafael Moneo 2013: Michael Haneke 2014: Frank Gehry 2015: Francis Ford Coppola 2016: Núria Espert 2017: William Kentridge 2018: Martin Scorsese 2019: Peter Brook 2020: Ennio Morricone i John Williams 2021: Marina Abramović 2022: Carmen Linares i María Pagés 2023: Meryl Streep 2024: Joan Manuel Serrat 2025: Graciela Iturbide
Komunikacja i Działania na rzecz Ludzkości 1981: María Zambrano 1982: Mario Bunge 1983: czasopismo „El País” 1984: Claudio Sánchez Albornoz 1985: José Ferrater Mora 1986: „O Globo” 1987: czasopisma „El Espectador” i „El Tiempo” 1988: Horacio Sáenz Guerrero 1989: Fondo de Cultura Económica i Pedro Laín Entralgo 1990: José Simeón Cañas University 1991: Luis María Anson 1992: Emilio García Gómez 1993: czasopismo „Vuelta”, zał. Octavio Paz 1994: hiszpańskie misje w Rwandzie i Burundi 1995: José Luis López Aranguren i Agencja EFE 1996: Indro Montanelli i Julián Marías Aguilera 1997: CNN i Václav Havel 1998: Reinhard Mohn 1999: Instituto Caro y Cuervo 2000: Umberto Eco 2001: George Steiner 2002: Hans Magnus Enzensberger 2003: Ryszard Kapuściński i Gustavo Gutiérrez Merino 2004: Jean Daniel 2005: Alliance française, Stowarzyszenie Dantego Alighieri, British Council, Instytut Goethego, Instytut Cervantesa i Instytut Camõesa 2006: National Geographic Society 2007: czasopisma „Nature” i „Science” 2008: Google 2009: Narodowy Uniwersytet Meksykański 2010: Alain Touraine i Zygmunt Bauman 2011: Royal Society 2012: Shigeru Miyamoto 2013: Annie Leibovitz 2014: Quino 2015: Emilio Lledó 2016: James Nachtwey 2017: Les Luthiers 2018: Alma Guillermoprieto 2019: Prado 2020: Międzynarodowe Targi Książki w Guadalajarze i Hay Festival 2021: Gloria Steinem 2022: Adam Michnik 2023: Nuccio Ordine 2024: Marjane Satrapi 2025: Byung-Chul Han
Współpraca międzynarodowa 1981: José López Portillo 1982: Enrique V. Iglesias 1983: Belisario Betancur 1984: Grupa z Contradory 1985: Raúl Alfonsín 1986: Uniwersytet w Salamance i Uniwersytet w Coimbrze 1987: Javier Pérez de Cuéllar 1988: Óscar Arias 1989: Jacques Delors i Michaił Gorbaczow 1990: Hans Dietrich Genscher 1991: UNHCR 1992: Nelson Mandela i Frederik Willem de Klerk 1993: UNPROFOR 1994: Jasir Arafat i Icchak Rabin 1995: Mario Soares 1996: Helmut Kohl 1997: rząd Gwatemali i Gwatemalska Jedność Narodowo-Rewolucyjna 1998: Fatiha Boudiaf, Olayinka Koso-Thomas, Graça Machel, Rigoberta Menchú, Fatana Ishaq Gailani, Emma Bonino i Somaly Mam 1999: Pedro Duque, John Glenn, Chiaki Mukai i Walerij Polakow 2000: Fernando Henrique Cardoso 2001: Międzynarodowa Stacja Kosmiczna 2002: Komitet Naukowy Badań Antarktycznych 2003: Luiz Inácio Lula da Silva 2004: program Erasmus 2005: Simone Veil 2006: Bill & Melinda Gates Foundation 2007: Al Gore 2008: Ifakara Health Research and Development Centre, Malaria Research and Training Centre, Kintampo Health Research Centre i Centro de Investigação em Saúde de Manhiça 2009: Światowa Organizacja Zdrowia 2010: The Transplantation Society i Organización Nacional de Transplantes 2011: Bill Drayton 2012: Międzynarodowy Ruch Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca 2013: Towarzystwo Maxa Plancka 2014: Fundacja Fulbrighta 2015: Wikipedia 2016: Ramowa konwencja Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu i paryskie porozumienie 2017: Hispanic Society of America 2018: Amref Health Africa 2019: Salman Khan i Khan Academy 2020: GAVI (Globalny Sojusz na rzecz Szczepionek i Szczepień) 2021: Camfed 2022: Ellen MacArthur 2023: DNDi (inicjatywa na rzecz leków przeciwko chorobom zaniedbanym) 2024: Organizacja Państw Iberoamerykańskich 2025: Mario Draghi
Literatura 1981: José Hierro 1982: Miguel Delibes i Gonzalo Torrente Ballester 1983: Juan Rulfo 1984: Pablo García Baena 1985: Angel González 1986: Mario Vargas Llosa i Rafael Lapesa 1987: Camilo José Cela 1988: José Angel Valente i Carmen Martín Gaite 1989: Ricardo Gullón 1990: Arturo Uslar Pietri 1991: mieszkańcy Portoryko 1992: Francisco Morales Nieva 1993: Claudio Rodríguez 1994: Carlos Fuentes 1995: Carlos Bousoño 1996: Francisco Umbral 1997: Álvaro Mutis 1998: Francisco Ayala 1999: Günter Grass 2000: Augusto Monterroso 2001: Doris Lessing 2002: Arthur Miller 2003: Fatema Mernissi i Susan Sontag 2004: Claudio Magris 2005: Nélida Piñon 2006: Paul Auster 2007: Amos Oz 2008: Margaret Atwood 2009: Ismail Kadare 2010: Amin Maalouf 2011: Leonard Cohen 2012: Philip Roth 2013: Antonio Muñoz Molina 2014: John Banville 2015: Leonardo Padura 2016: Richard Ford 2017: Adam Zagajewski 2018: Fred Vargas 2019: Siri Hustvedt 2020: Anne Carson 2021: Emmanuel Carrère 2022: Juan Mayorga 2023: Haruki Murakami 2024: Ana Blandiana 2025: Eduardo Mendoza
Nauki społeczne 1981: Román Perpiñá 1982: Antonio Domínguez Ortiz 1983: Julio Caro Baroja 1984: Eduardo García de Enterría 1985: Ramón Carande Thovar 1986: José Luis Pinillos 1987: Juan José Linz 1988: Luis Díez del Corral i Luis Sánchez Agesta 1989: Enrique Fuentes Quintana 1990: Rodrigo Uría González 1991: Miguel Artola Gallego 1992: Juan Velarde Fuertes 1993: Silvio Zavala 1994: Aurelio Menéndez Menéndez 1995: Joaquim Veríssimio Serrão 1996: John Huxtable Elliott 1997: Martín de Riquer Morera 1998: Jacques Santer i Pierre Werner 1999: Raymond Carr 2000: Carlo Maria Martini 2001: Colegio de México i Juan Iglesias Santos 2002: Anthony Giddens 2003: Jürgen Habermas 2004: Paul Krugman 2005: Giovanni Sartori 2006: Mary Robinson 2007: Ralf Dahrendorf 2008: Tzvetan Todorov 2009: David Attenborough 2010: zespół archeologów pracujący przy Terakotowej Armii 2011: Howard Gardner 2012: Martha Nussbaum 2013: Saskia Sassen 2014: Joseph Pérez 2015: Esther Duflo 2016: Mary Beard 2017: Karen Armstrong 2018: Michael J. Sandel 2019: Alejandro Portes 2020: Dani Rodrik 2021: Amartya Sen 2022: Eduardo Matos Moctezuma 2023: Hélène Carrère d’Encausse 2024: Michael Ignatieff 2025: Douglass Massey
Sport 1987: Sebastian Coe 1988: Juan Antonio Samaranch 1989: Seve Ballesteros 1990: Sito Pons 1991: Siergiej Bubka 1992: Miguel Indurain 1993: Javier Sotomayor 1994: Martina Navrátilová 1995: Hassiba Boulmerka 1996: Carl Lewis