Parafia Ewangelicko-Augsburska – parafia Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP w Kluczborku. Parafia należy do diecezji katowickiej.

Historia

O przebiegu reformacji w Kluczborku wiadomo tyle, że w 1527 r. kościół parafialny został przejęty przez ewangelików, a rok później (1528) zaczęły się regularne nabożeństwa ewangelickie. Jednak dopiero w 1536 r., gdy Kluczbork znalazł się we władaniu Piastów śląskich – książąt brzeskich, którzy byli ewangelikami (luteranami), mógł nastąpić swobodny rozwój wyznania ewangelickiego w tym mieście. Ostatecznie w 1556 r. wszystkie okoliczne wioski, oprócz Kuniowa, Kujakowic Górnych i Dolnych oraz Łowkowic, przeszły na luteranizm.

Pierwszym stałym proboszczem parafii ewangelickiej w Kluczborku przy kościele Zbawiciela był w latach 1558–1588 ks. Georg von Stosch. Jednak najbardziej znanym duchownym ewangelickim w Kluczborku był w latach 1646–1688 ks. Adam Gdacjusz – jeden z najwybitniejszych pisarzy śląskich XVII wieku, zarazem pełniący funkcję seniora (odpowiednik dziekana). Za jego czasów wielki pożar w 1654 r. zniszczył prawie całe miasto, w tym również kościół. Nabożeństwa odprawiano wówczas w kaplicy cmentarnej, zaś lekcje religii odbywały się w ratuszu. Wkrótce jednak z patron parafii – jeden z książąt brzeskich – ofiarował fundusze na odbudowę kościoła, którą ukończono w 1660 r.

Po śmierci ostatniego z Piastów śląskich, Jerzego Wilhelma, w 1675 r. całe księstwo brzeskie, w tym i Kluczbork, przeszedł we władanie katolickiej dynastii Habsburgów. Kościół wówczas na siedem lat (1700–1707) przeszedł w ręce katolików, lecz w 1708 r. odzyskali oni swój kościół w wyniku ugody altransztadzkiej z 1707 r., w wyniku której sytuacja ewangelików na Śląsku poprawiła się.

Następny pożar w 1737 r. znowu poczynił duże zniszczenia – prawie całkowicie została zniszczona wieża kościoła, której odbudowa trwała do 1754 r. W zachodniej części kościoła dobudowano drugą nawę, Drewniany sufit zmieniono na ceglany. Ponadto w latach 1743–1745 dokonano gruntownej przebudowy wnętrza kościoła, które do 1760 r. przybrało obecny wygląd – powstał ołtarz, ambona, chrzcielnica i prospekt organowy. Kościół utrzymany jest w białym i złotym kolorze, zdobiony rzeźbami i płaskorzeźbami. W latach 1795–1797 nadbudowano górną kondygnację wieży, a w 1806 r. zamontowano na niej zegar. Około 1820 r. zmieniono pokrycie dachu gontowe na dachówkę. W południowej części kościoła w 1824 r. dobudowano zakrystię, przebudowaną w 1854 r.

Zmarłych grzebano początkowo wokół kościoła. Później z powodu braku miejsca utworzono w zachodniej części miasta nowy cmentarz, tzw. szpitalny. Od 1815 r. ewangelicy korzystali z cmentarza, obecnie będącego komunalnym. W 1815 r. poświęcono trzeci już cmentarz, który później kilkakrotnie powiększano, w międzyczasie zaś zlikwidowano cmentarz przyszpitalny. W 1830 r. postawiono na cmentarzu drewnianą kapliczkę, w 1886 r. zmienioną na murowaną. W 1737 r. obok kościoła wybudowano dom parafialny stanowiący plebanię.

W 1833 r. zbudowano nowy dom parafialny oraz szkołę. W 1888 r. rozpoczął działalność szpital ewangelicki „Betania”, w którym pracowały diakonise. W latach 1911 i 1926 r. szpital rozbudowano i powstał przy nim mały kościołek. Diakonise prowadziły też: Dom Starców „Sarepta” (1891), „Przytułek Marii” dla nerwowo chorych kobiet (1910), Dom Dziecka „Bersaba” z przedszkolem (1911, przebudowany później na plebanię), oraz nowy Dom Dziecka „Salem” (1918).

Parafia rozwijała się, także liczebnie. W 1850 r. parafia liczyła 6 tys. wiernych, w 1933 r. już ponad 9 tys. W związku z tym od 1896 r. ustanowiono urząd trzeciego duchownego w parafii. Dawny powiat Kreuzburg (Kluczbork) był jedyny na Górnym Śląsku z większością protestancką. W 1861 mieszkało tu 27.783 Ewangelików (72,8% mieszkańców), 9.617 Katolików i 763 ludzi żydowskiego wyznania.

W okresie powojennym jednym z ważniejszych przejawów aktywności parafii są Kluczborskie Wieczory Muzyczne, które odbywają się od 1985 r., przede wszystkim propagując muzykę organową dzięki wyremontowanym organom Kościoła Zbawiciela, pochodzącym z 1898 r.

Duszpasterze Proboszczowie ks. Nicolaus Zeidler (1532–1549), ks. Michael Schulz (1549–1556), ks. Peter Schwartz (1556–1561), ks. Georg von Stosch (1558–1588), ks. Venceslaus Smolius (1588–1631), ks. Samuel Regius (1631–1646), ks. Adam Gdacjusz (1646–1654), ks. Ludwik Conradi (1688–1700), ks. Adam Thuler (1707–1739), ks. Jan S. Lehman (1739–1752), ks. Wilhelm A. Stoeckel (1753–1791), ks. Jerzy S. Guernth (1792–1803), ks. Georg S. Neugebaur (1803–1848), ks. Emnauel Henryk Kern (1848–1865), ks. Juliusz Th. Kindler (1865–1895), ks. Roman Müller (1895–1908), ks. Georg Hartnik (1909–1917), ks. Herman R. Müller (1918–1933), ks. Johannes Herman (1933–1943), ks. Alfred Schliebitz (1943–1945), ks. Karol Klus (1945–1975), ks. Henryk Schröder (1976–2007), ks. Paweł Szwedo (2007–2016)Dzieło łaski Boga. Diecezja Katowicka Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP (historia i współczesność), Wyd. Głos Życia, Katowice 2003, s. 81–87. ks. Mateusz Łaciak (2016-nadal)

Filiały Bąków Parafia ewangelicka w Bąkowie istniała już w XVII wieku. W 1690 r. połączono ją z parafią w Biadaczu i tak jest do dziś. W latach 1845–1846 zbudowano obecny budynek plebanii. W 1913 r. poddano renowacji drewniany kościół pochodzący prawdopodobnie z czasów sprzed Reformacji. Natomiast kościół w Biadaczu zbudowano w 1842 r. w miejscu drewnianego kościołka z 1541 r.

Po 1945 Bąków stanowi filiał parafii ewangelickiej w Kluczborku. Obydwa kościoły zostały przejęte przez parafię katolicką. Obecnie nabożeństwa ewangelickie odbywają się w dawnej organistówce przebudowanej na kaplicę. W 2004 r. kaplica została gruntownie odnowiona. Kościół ewangelicko-augsburski w Grabiach

Gorzów Śląski W Gorzowie Śląskim regularne nabożeństwa ewangelickie odbywały się od 1834 r. w sali szkoły ewangelickiej wybudowanej w 1802 r. Parafia formalnie powstała w 1852 r., a rok później otrzymała stałego duszpasterza. W 1857 r. poświęcono ewangelicki kościół Krzyża Jezusowego.

Po 1945 r. Gorzów Śląski stanowi filiał parafii ewangelickiej w Kluczborku. W 1994 r. kościół przeszedł gruntowny remont.

Grabie Kościół ewangelicki w Grabiach poświęcono w 1924 r., a w 1925 r. powołano tu samodzielną parafię, do której należały Jełowa, Kały, Kobylno, Rzędów i Turawa. Po 1945 r. Grabie stanowiły filiał parafii ewangelickiej w Kluczborku. W 2009 r. kościół został przekazany parafii rzymskokatolickiej św. Barłomieja w Jełowej.

Maciejów Kościół w Maciejowie stał się ewangelicki w 1532 r. w wyniku reformacji. Wówczas też powstała parafia, jednej z najstarszych na Opolszczyźnie po Kluczborku i Byczynie. Aż do II wojny światowej liczba ewangelików wynosiła tu około 90% mieszkańców. W 1696 r. przeprowadzono remont i rozbudowę kościoła, z tego czasu pochodzi ołtarz. Ambona pochodzi z 1700 r. W 1850 r. wieża została zniszczona podczas burzy, i już jej nie odbudowano – jej kwadratową podstawę przykrył przedłużony dach. Wnętrze jest barokowe. Organy zostały zbudowane w 1861 r. Po 1945 r. Maciejów stanowi filiał parafii ewangelickiej w Kluczborku.

Nasale Osobny artykuł: Kościół Ewangelicki św. Wawrzyńca w Nasalach.

Osobny artykuł: Kościół Ewangelicko-Augsburski Apostołów Piotra i Pawła w Nasalach.

Nasale stanowiły dawniej filiał parafii ewangelickiej w Roszkowicach. W 1870 r. zbudowano nowy, murowany kościół, ponieważ poprzedni, prawdopodobnie drewniany, został zamknięty z powodu złego stanu technicznego.

Po 1945 r. Nasale stanowiły filiał parafii ewangelickiej w Kluczborku. Kościół został w 1945 r. przejęty przez parafię rzymskokatolicką, natomiast ewangelicy użytkują pochodzący z XVI wieku drewniany kościół przeniesiony ze Zdziechowic, przebudowany w 1730 r. Był on zmontowany w Nasalach w okresie międzywojennym, jednak wojna przerwała rekonstrukcję i pozostał bez wieży. Kościół posiada konstrukcję zrębową, był orientowany, i stał na podmurówce z cegły. Dnia 11 maja 2010 r. około godziny 18.00 w kościół uderzył piorun, wskutek którego drewniana świątynia spłonęła. 7 lipca 2013 r. nowo wybudowany kościół został poświęcony, przez zwierzchnika kościoła ewangelicko-augsburskiego w Polsce ksiądz biskup Jerzy Samiec z Warszawy w obecności ks. biskupa Tadeusza Szurmana z Katowic i proboszcza parafii w Kluczborku, ks. Pawła Szwedo

Działalność parafii Spotkania młodzieży. Zespół młodzieżowy „Maranatha” – zespół wokalno-instrumentalny założony w 1988 r. Zespół puzonistów – założony w 1993 r. i kierowany przez Henryka Barcza. Koncerty organowe – odbywają się od 1985 r. w kościele Zbawiciela, kierownikiem muzycznym jest prof. Andrzej Chorosiński.

Przypisy

Bibliografia Dzieło łaski Boga. Diecezja Katowicka Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP (historia i współczesność), Wydawnictwo „Głos Życia”, Katowice 2003. Schröder H., Kościoły ewangelickie ziemi kluczborskiej, Kluczbork, 1997.

Linki zewnętrzne

Polska niezwykła – Kościół pw. Zbawiciela w Kluczborku Oficjalna strona Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Polsce Kluczbork Adres parafii

Kategoria:Parafie w diecezji katowickiej Kategoria:Parafie pod wezwaniem Chrystusa Zbawiciela Ewangelicko-Augsburski