thumb|upright|Grób Grochowiaka i jego żony Anny na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (2009) Stanisław Antoni Grochowiak, Kain (ur. 24 stycznia 1934 w Lesznie, zm. 2 września 1976 w Warszawie) – polski poeta, dramatopisarz, publicysta, prozaik i scenarzysta filmowy.

Życiorys Urodził się w rodzinie Bronisława, który kierował kancelarią notariusza, a następnie prowadził własne biuro pisania podań do sądów i administracji, oraz Pelagii z domu Pawelczak, która prowadziła dom i wychowywała dzieci. Brat Tadeusza (ur. 1925), prawnika, i Eugenii (ur. 1924).

Podczas okupacji niemieckiej został wraz z rodziną przesiedlony do Generalnego Gubernatorstwa i mieszkał w Warszawie. W czasie powstania warszawskiego ukrywał się z matką w piwnicach. Po upadku powstania przez pięć dni przebywali w obozie w Pruszkowie, następnie trafili do Koniecpola, później przez kilka miesięcy mieszkali na plebanii w Częstochowie.

Po wojnie powrócił do Leszna, gdzie uczęszczał do szkoły powszechnej i gimnazjum (obecnego I Liceum Ogólnokształcącego)A. Dworniczak, Stanisław Grochowiak, Poznań 2000, s. 6.. Po zdanej w 1951 maturze rozpoczął studia polonistyczne na Uniwersytecie Poznańskim. Za obraźliwą wypowiedź o Bolesławie Bierucie w 1952 został aresztowany i skazany na pięć lat pozbawienia wolności (po trzech miesiącach zwolniony na mocy amnestii). W 1953 został skreślony z listy studentów. W Lesznie pracował przez pewien czas w punkcie skupu makulatury, był wychowawcą w Domu Dziecka w Rydzynie oraz urzędnikiem w roszarni lnu w Rawiczu. Potem zamieszkał we Wrocławiu. Tam w sierpniu 1953 podjął pracę redaktora działu kulturalnego we „Wrocławskim Tygodniku Katolików”. Równocześnie kontynuował studia na Uniwersytecie Wrocławskim. Do Warszawy przeniósł się w roku 1955, mieszkał w dzielnicy Praga-Północ, przy ul. Stalowej 2. Początkowo pracował w Instytucie Wydawniczym „Pax”, następnie w redakcjach „Za i przeciw”, dwutygodnika „Współczesność”, tygodników „Nowa Kultura” i „Kultura”, „Poezji” i „Miesięcznika Literackiego”.

Należał do tzw. pokolenia „Współczesności”, debiutował w 1951 roku wierszami Ave Maryja i Notuję deszcz, publikując je w piśmie „W oczach młodych” (dodatku do „Słowa Powszechnego”). W roku 1956 wydał Balladę rycerską, pierwszy kompletny tom, który był jednym z najciekawszych debiutów po zakończeniu stalinizmu. Został dobrze przyjęty przez krytykę. Nieco wcześniej w tym samym 1956 roku wydał swoją pierwszą powieść, Plebanię z magnoliami. W 1959 roku opublikował we „Współczesności” artykuł Karabela zostanie na strychu będący atakiem na ideały wychowawcze młodości „powstańczej, konspiracyjnej i ułańskiej”„Współczesność”, nr 1/1959.. Jako dramatopisarz zadebiutował w 1961. Mając lat trzydzieści, Stanisław Grochowiak zaprzestał pisania prozy.

Od 1954 był mężem Anny Magdaleny Hermann, z którą miał siedmioro dzieci: Piotra Stanisława (ur. 1955), Olgę (ur. 1956), Pawła Bronisława (ur. 1957), Marię Małgorzatę (ur. 1958), Annę Marię (ur. 1959), Elżbietę (ur. 1964), Joannę (ur. i zm. 1966).

Zmarł z powodu powikłań choroby alkoholowej. Pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera B35-1-6).

Twórczość Poezja Grochowiak zapisał się w polskiej powojennej poezji jako twórca, który poszukiwał nowych form ekspresji poetyckiej i przeciwstawił się tradycyjnej interpretacji „piękna”. Był klasyfikowany jako poeta reprezentujący nurt turpistyczny (od łac. turpis – brzydki) – programowym wręcz przykładem jest wiersz Płonąca żyrafa. W późniejszym okresie swojej twórczości skłaniał się ku klasyczności i zgodzie na reguły dnia codziennego (bunt nie przemija, bunt się ustatecznia).

Poetę cechowała szczególna wrażliwość na barwy. Jeśli w jego utworach pojawiały się jakieś barwy, nigdy nie był to przypadek. Np. kolor czarny symbolizował śmierć lub żałobę, zielony – rozkład ciała, błękitny – nieograniczone przestrzenie, niebo, a także życie, czerwony – aktywność, życie.

Proza Twórczość prozatorską Grochowiaka cechowała duża różnorodność. Jego pierwsza powieść Plebania z magnoliami, chociaż wyszła w roku „odwilży”, nie była wolna od rozwiązań typowych dla powieści produkcyjnej. Opowiadała o walce klasowej na wsi na ziemiach odzyskanych; w centrum konfliktu bogatych kułaków z ideowymi komunistami autor umieścił duchownego – proboszcza Grzegorza. Tom opowiadań Lamentnice to pozycja bardzo ciekawa, jeżeli spojrzeć z perspektywy ukazującej się wtedy epiki – głównie była to proza „hłaskoidalna”. W swym zbiorze autor Ballady rycerskiej objawił się przede wszystkim jako kreacjonista. Jego bohaterowie to głównie artyści lub niespokojne dusze, uwięzieni w za ciasnym świecie prowincji lub sztampowego życia, starający się przełamać barierę dzielącą ich od zewnętrznego świata. Tacy są bohaterowie Skolopendry, Mordu czy Gordy. W Karabinach Grochowiak powrócił do postaci księdza, tym razem przedstawia go jako człowieka bez wiary, zniszczonego wojną, który pragnie znaleźć schronienie u biskupa. W tej książce łatwo odnaleźć inspirację egzystencjalizmem, bohaterowie nie potrafią znaleźć własnego miejsca na świecie, pogrążeni we własnych obsesjach i lękach, „zarażeni” śmiercią. Wreszcie Trismus to próba spojrzenia na czas wojny z perspektywy wroga, Niemca. Książka to opowieść o zarządcy obozu, którego młoda żona, początkowo zachwycona silnym charakterem głównego bohatera, stopniowo traci wiarę w słuszność ideologii nazistowskiej i zasadność istnienia obozu.

Ważniejsze dzieła Poezja Ballada rycerska (1956) (1958) Rozbieranie do snu (1959) Agresty (1963) Kanon (1965) Totentanz in Polen (1969) poemat Nie było lata (1969) Polowanie na cietrzewie (1972) Bilard (1975) Haiku-Images (1978) Allende (1974) poemat Wiersze nieznane i rozproszone (1996) Wiersze dla dzieci (2017) Wiersze zebrane (2017)

Opowiadania Lamentnice (1958) Prozy (1996) – zawierają niepublikowane utwory prozatorskie, dodatkowo powieść Trismus i opowiadania ze zbioru Lamentnice

Powieści Plebania z magnoliami (1956) Trismus (1963) Karabiny (1965)

Dramaty Szachy (1961) Partita na instrument drewniany (1962) Król IV (1963) Chłopcy (1964)

Baśnie Żyjątko Biedajstwo i Ci inni (2009)

Ekranizacje

Księżyc, reż. Stanisław Brejdygant Kaprysy Łazarza, reż. Janusz Zaorski Chłopcy, reż. Ryszard Ber Partita na instrument drewniany, reż. Janusz Zaorski Karabiny, reż. Waldemar Podgórski

Ordery i odznaczenia

Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1974)

Nagrody

„Pierścień” - nagroda na Ogólnopolskim Festiwalu Kulturalnym Studentów w Krakowie za całokształt twórczości poetyckiej (1959) Nagroda Ministra Kultury i Sztuki III stopnia (1962) I nagroda w konkursie Polskiego Radia za słuchowisko Partita na instrument drewniany (1962) Nagroda w konkursie Polskiego Radia za słuchowisko W popiół płodna (1964) Nagroda w konkursie Polskiego Radia i Telewizji za Kaprysy Łazarza (1965) Nagroda Złoty Ekran za dramat Chłopcy (1967) II nagroda na Międzynarodowym Festiwalu Teatrów Telewizji w Sofii za dramat Chłopcy (1968) Nagroda „Kultury” za tom wierszy Nie było lata (1970) Nagroda „Poezji” za tom wierszy Polowanie na cietrzewie (1972) Nagroda Ministra Kultury i Sztuki II stopnia (1973) Nagroda Komitetu do Spraw Radia i Telewizji za twórczość radiową i telewizyjną (1974) Złoty Mikrofon za twórczość literacką w dziedzinie słuchowisk radiowych (1975) Nagroda Przewodniczącego Komitetu do Spraw Radia i Telewizji za scenariusz filmowy Domy z deszczu (1977)

Źródło:.

Upamiętnienie Miejska Biblioteka Publiczna w Lesznie otrzymała w 1977 imię Stanisława Grochowiaka. W Lesznie od 1994 co dwa lata jest organizowany Ogólnopolski Konkurs Literacki im. Stanisława Grochowiaka. Jedna z ulic w Lesznie od 1977 nosi imię Stanisława Grochowiaka. Ulice Stanisława Grochowiaka znajdują się w Opolu, Poznaniu, Warszawie i we Wrocławiu. 10 października 2015 na kamienicy przy ulicy Narutowicza 64 w Lesznie odsłonięto mural Stanisława Grochowiaka. Na placu Metziga w Lesznie znajduje się pomnik Stanisława Grochowiaka.

Przypisy

Bibliografia Jerzy Kwiatkowski, Klucze do wyobraźni, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1973. Andrzej Tadeusz Kijowski, Grochowiak, albo izolacja, Dialog nr 1 (1977). Jan Łukasiewicz, Stanisław Grochowiak, Warszawa 1980. Agnieszka Dworniczak, Stanisław Grochowiak, Poznań 2000. Krystyna Latawiec, Dramat poetycki po 1956 roku: Jarosław Marek Rymkiewicz, Stanisław Grochowiak, Tymoteusz Karpowicz, Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, Kraków 2007.

Linki zewnętrzne Wiersze wybrane (1978) w bibliotece Polona

Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Członkowie Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich Kategoria:Członkowie Związku Literatów Polskich (Polska Rzeczpospolita Ludowa) Kategoria:Laureaci Nagrody Ministra Kultury i Sztuki (Polska Ludowa) Kategoria:Ludzie urodzeni w Lesznie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Pisarze związani z Lesznem Kategoria:Pisarze związani z Warszawą Kategoria:Pisarze związani z Wrocławiem Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Polscy poeci XX wieku

Kategoria:Urodzeni w 1934 Kategoria:Zmarli w 1976