Macierzanka wczesna (Thymus praecox Opiz) – gatunek rośliny z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae). Rośnie dziko tylko w Europie. W Polsce rzadki. Występuje tylko w Ojcowskim Parku Narodowym w Dolinie Prądnika i Dolinie SąspowskiejBiderman A.W., Bąba W. 2001. Macierzanka wczesna. s. 320-321. W: Polska Czerwona Księga Roślin, Kraków 2001. ..
Morfologia mały|lewo|Kwiatostan u podgatunku typowego mały|lewo|Liść i łodyga owłosiona dookoła Łodyga Płożące się gałązki rozłogowe do 30 cm długości, wzniesione gałązki kwiatostanowe do 10 cm długości. Liście Łopatkowate lub jajowate, orzęsione, od dołu ku górze coraz większe, do 15 mm długości i 8 mm szerokości. Kwiaty Skupione w główkowaty kwiatostan. Wargi kielicha równe, ząbki wargi górnej trójkątne.
Biologia i ekologia Półkrzew. Rośnie w murawach naskalnych na skałach wapiennych. Gatunek charakterystyczny związku Seslerio-Festucion duriusculae.
Zmienność mały|prawo|Podgatunek arcticus w Islandii Gatunek zróżnicowany na kilka podgatunkówThe Plant List [dostęp 2013-10-10]: Thymus praecox subsp. caucasicus (Willd. ex Ronniger) Jalas - występuje w Turcji i na Kaukazie Thymus praecox subsp. grossheimii (Ronniger) Jalas - rośnie w Turcji i Iranie Thymus praecox subsp. jankae (Celak.) Jalas - występuje na Półwyspie Bałkańskim i w Turcji Thymus praecox subsp. polytrichus (A.Kern. ex Borbás) Jalas - rośnie w górach południowej Europy Thymus praecox subsp. praecox - występuje w zachodniej i centralnej Europie Thymus praecox subsp. widderi (Ronniger ex Machule) P.A.Schmidt - rośnie we wschodnich Alpach Thymus praecox subsp. zygiformis (Heinr.Braun ex Wettst.) Jalas - występuje na Półwyspie Bałkańskim
Zagrożenia i ochrona Kategorie zagrożenia gatunku: Kategoria zagrożenia w Polsce według Czerwonej listy roślin i grzybów Polski (2006): E (wymierający, krytycznie zagrożony); 2016: CR (krytycznie zagrożony). Kategoria zagrożenia w Polsce według Polskiej Czerwonej Księgi Roślin (2001, 2014): CR (krytycznie zagrożony). Gatunek objęty ochroną ścisłą.
Zastosowanie i uprawa Jest uprawiana jako roślina ozdobna. Nadaje się do ogrodów skalnych i jako roślina okrywowa. Wymaga słonecznego stanowiska i lubi lekko kwaśne podłoże (pH 5,5–6). Uprawiana jest przez siew nasion wczesną wiosną. Rośnie powoli, zakwita dopiero w drugim roku. Należy ją starannie odchwaszczać. Jest wystarczająco mrozoodporna (strefy mrozoodporności 5-10). Po przekwitnięciu kwiatostany należy usuwać.
Przypisy
Kategoria:Jasnotowate Kategoria:Ozdobne półkrzewy i krzewinki Kategoria:Rośliny chronione