thumb|250px|Teutońska furia (scena z bitwy pod Aquae Sextiae) Furor Teutonicus (łac. „teutońska furia”) – zwrot używany w przenośni dla określenia agresywnych działań ludów germańskichW. Kopaliński tłumaczy dosłownie to pojęcie jako „germańską gwałtowność, teutońską zapalczywość” (Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych z almanachem. Warszawa: Muza, 2001, s. 184..
Po raz pierwszy użyty w Farsaliach Lukana dla oddania cech przypisywanych przez niego Teutonom: okrucieństwa i szału bitewnego… vidimus (…) cursumque furoris Teutonici (Pharsalia I, 255–256)..
Teutonowie i Cymbrowie byli ludami germańskimi, z którymi Rzymianie zetknęli się około roku 113 p.n.e. W walkach z nimi ponieśli kilka dotkliwych klęsk, między innymi pod Noreią w 113 roku p.n.e. i Arausio w roku 105 p.n.e. Ekspansję Germanów powstrzymał dopiero rzymski wódz Gajusz Mariusz, któremu udało się całkowicie zniszczyć Cymbrów i Teutonów w bitwach pod Aquae Sextiae i Vercellae, lecz aż do końca istnienia cesarstwa plemiona germańskie nękały jego granice i zdecydowanie przyczyniły się do jego upadkuMaria Jaczynowska: Historia starożytnego Rzymu. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1983, s. 136..
Opis tego zjawiska jako furii niszczenia po bitwie pod Arausio dał Paweł Orozjusz w ustępie swego dzieła Siedem ksiąg historii przeciwko poganom: „Kiedy już nieprzyjaciele [Cymbrowie, Teutonowie i inni] zrabowali dwa obozy i zagarnęli ogromne łupy, niszczyli w napadzie szału wszystko, czego dopadli. Rwali na strzępy odzież, sztuka po sztuce rozbijali uzbrojenie, niszczyli końskie uprzęże, a złoto i srebro wrzucali do rzeki. Konie topili, a ludzi wieszali na drzewach; zwycięzcy zostawili sobie tak niewiele łupów, jak zwyciężonym łaski”Historiae adversus paganos V 16, 5-6 (cyt. za A. Kokowskim w: Jørgen Ilkjaer: Illerup Ådal. Warszawa: Wyd. Trio, 2007, s. 138)..
Zwrot „furor Teutonicus” pojawił się w kilku przemówieniach Bismarcka i Hitlera dla określenia tężyzny narodu niemieckiego.
Wyrażenia „teutoński szał” użył także w 2007 roku ówczesny premier Jarosław Kaczyński
Przypisy
Kategoria:Zwroty łacińskie