Squat

thumb|Symbol współczesnych skłotersów Squat (spolszczane skłot) – potocznie, opuszczona nieruchomość, zajęta przeważnie bez zgody właściciela.

Opis Skłotersi albo dzicy lokatorzy (tj. osoby zajmujące taką nieruchomość) mają różne motywacje. Często kierują się potrzebą zapewnienia sobie dachu nad głową w obliczu rosnących kosztów mieszkań. Skłotersi powołują się m.in. na powszechną deklarację praw człowieka, mówiącą o prawie do mieszkania, które jest dla nich ważniejsze od prawa własności. Zajmowanie nieużywanych nieruchomości może być też formą protestu przeciwko polityce urbanistycznej i wykluczeniu mieszkaniowemu. Skłotowanie bywa też częścią szerszych ruchów społecznych, które walczą o prawa lokatorskie, sprawiedliwość społeczną oraz zrównoważony rozwój urbanistyczny, w tym także ruchów anarchistycznych. Skłoty mogą pełnić funkcję miejsc wspólnotowych, gdzie organizowane są wydarzenia kulturalne, artystyczne i edukacyjne, promujące wartości takie jak solidarność i współpraca.

Skłoty są zajmowane bez zgody właściciela lub instytucji zarządzających nieruchomością, co w większości krajów jest nielegalne. Podejście poszczególnych krajów do skłotersów może się jednak różnić. W Wielkiej Brytanii za skłoting grozi kara do 6 lat więzienia i/lub kara pieniężna. W Hiszpanii nie jest on wyraźnie dozwolony, jednak pewne warunki mogą zapewnić skłotersom pewien poziom legitymacji prawnej. W Polsce skłoty są zasadniczo nielegalne, ale podejście władz w poszczególnych przypadkach bywa różne – np. podczas likwidacji skłotu Elba na warszawskim Żoliborzu policja, która spotkała się z oporem skłotersów, użyła przeciw nim gazu; z kolei w przypadku skłotu Wagenburg we Wrocławiu właściciel obiektu dał mieszkańcom czas na opuszczenie miejsca, a Urząd Miasta prowadził z nimi rozmowy na temat możliwości kontynuowania działalności w innym lokalu.

Historia Skłoting, tj. zajmowanie pustostanów lub opuszczonej ziemi należącej do latyfundystów, ziemian i kościoła, jest silnie umocowany w historii. W Anglii jego wyraźne ślady zarysował w XVII wieku ruch „Diggersów” – chłopów bezrolnych uprawiających tereny leżące odłogiem. Kierunek wytyczony m.in. przez Diggersów kontynuuje, wśród innych, powstały w Ameryce Łacińskiej ruch rolników bez ziemi Via Campesina. Posługując się materiałami Biura Odbudowy Stolicy, np. kolektyw Syrena podaje w historii zajętej przez siebie kamienicy (ul. Wilcza 30), iż na przełomie lutego i marca 1945 roku żyło w niej na dziko 50 osób. Także zrujnowana kamienica, w której mieszkała działaczka lokatorska Jolanta Brzeska, zasiedlona była w 1945 roku na dziko przez mieszkańców (m.in. przez jej ojca), którzy odbudowali ją i z czasem otrzymali przydział na lokale komunalne (budownictwo komunalne w Polsce powstało ok. 80 lat po stolicach innych państw europejskich, dopiero w PRL).

Skłoting w czasach współczesnych Anarchistyczne skłoty thumb|Squat Eskalera Karakola w Madrycie

Skłoting stanowi współcześnie także wyraźną część działań ruchu anarchistycznego. W takim ujęciu skłoty częstokroć, oprócz funkcji mieszkalnych, spełniają też inne role: są siedzibami oddolnych związków zawodowych (w Polsce – OZZ Inicjatywa Pracownicza), grup lokatorskich (Warszawskie Stowarzyszenie Lokatorów, Wielkopolskie Stowarzyszenie Lokatorów), zapewniają wsparcie prawne i bezpośrednie w walkach pracowniczych, mieszkaniowych oraz dla więźniów i imigrantów (Anarchistyczny Czarny Krzyż, Migracja to nie zbrodnia). Pełnią także rolę centrów alternatywnej kultury, edukacji itp.

Szczególnie dużo skłotów (kilkaset) występuje w Barcelonie i Amsterdamie. Czasem skłotowane są całe ulice lub znaczna część domów w jednej dzielnicy – taka sytuacja miała miejsce np. do początku lat dziewięćdziesiątych na berlińskim Kreuzbergu oraz do dziś w kopenhaskiej Christianii, będącej de facto miastem w mieście.

Prawicowe i nacjonalistyczne skłoty thumb|left|Neofaszystowski squat CasaPound – budynek przy Via Napoleone III w Rzymie, centrum prawicowej kultury i siedziba ruchu politycznego Od lat 1980 we Włoszech zaczęły powstawać skłoty inspirowane ideami neofaszyzmu i Trzeciej PozycjiDomenico Di Tullio, Centri sociali di destra, Castelvecchi, 2006, s. 40–41.. Jednymi z pierwszych skrajnie prawicowych skłotów były założone przez działaczy młodzieżówki prawicowej partii Movimento Sociale Italiano „Il Bartolo” oraz „spazio libero PortAperta”E i camerati aprono il centro sociale nero. w którym odbywały się koncerty neofaszystowskich zespołówMusica e cori neri per ricordare il terrorista caduto.. W 2002 roku powstał CasaMontagIl centro sociale? Anche di Destra Ecco le Occupazioni Non Conformi.. Najbardziej znanym istniejącym obecnie skrajnie prawicowym skłotem jest centrum CasaPound, mieszczące się w kamienicy przy Via Napoleone III w Rzymie. Budynek zajęli w 2003 roku działacze młodzieżówki Fiamma Tricolore, w 2008 roku powołali oni niezależny ruch CasaPound Italia, którego aktywiści zajęli kolejne pustostany na potrzeby prawicowych centrów kulturyThe fascist movement that has brought Mussolini back to the mainstream.. W 2017 roku działacze partii Forza Nuova zajęli pomieszczenia w Rzymie, gdzie utworzyli jadłodajnię i lokal partyjnej młodzieżówkiRoma, Forza Nuova occupa edifici Ater a San Giovanni. „Mensa per soli italiani”.Roma, sull’Appia via il Centro sociale ma rimane lo spazio occupato da Forza Nuova.. Na bazie doświadczeń CasaPound, hiszpańscy nacjonaliści utworzyli ruch HogarSocialHogar Social, the new face of Spain’s extreme-right. i dokonali zajęcia kilku pustostanów w MadrycieXenofobia y caridad: ayuda sólo para españoles.Los okupas neonazis de Hogar Social toman la antigua sede de CCOO en Madrid.. Francuscy nacjonaliści związani ze studencką organizacją Groupe Union Défense“Una casa per i francesi”: il GUD occupa a Lione e crea il Bastion Sociale. powołali ruch Bastion Social i zajęli pustostan w LyonieUn squat réservé aux « Français de souches ».Lyon: le Gud squatte un immeuble pour venir en aide aux Français dans le besoin.Le squat du GUD à Lyon évacué sur ordre du Tribunal d’Instance.. Bastion Social został zdelegalizowany w 2019 roku dekretem Emmanuela MacronaLa dissolution du mouvement d’ultradroite Bastion social officialisée en Conseil des ministres.. Francuscy identytaryści zajęli w 2018 roku budynek w Angers i stworzyli centrum społeczne "L'Alvarium"« Préférence nationale au logement ». Des jeunes identitaires d’Angers (L’Alvarium) occupent un immeubleLe groupe "L'Alvarium" a été expulsé jeudi de leur "occupation solidiaire" pour les SDF. W 2014 roku w trakcie Euromajdanu, ukraińscy nacjonaliści zajęli opuszczony budynek przy ulicy Tarasa Szewczenki w centrum Kijowa. Początkowo był on siedzibą Batalionu „Azow”, w 2016 budynek zmieniono w młodzieżowe centrum nacjonalistyczne pod nazwą „Dom Kozacki” ()Козацький дім відкрито..

W Polsce thumb|Warsztat rowerowy funkcjonujący w squacie Rozbrat w Poznaniu (2010) W Polsce skłoty znajdują lub znajdowały się m.in. w Poznaniu (Rozbrat ul. Pułaskiego, odzysk ul. Paderewskiegohttps://gloswielkopolski.pl/odzysk-anarchisci-opuszcza-sklot-dostana-125-tys-zl/ar/8013901).), Wrocławiu (Kromera, Free Dom, Kwatera, Wagenburg, Centrum Reanimacji Kultury, Dom Socjalny im. Piotra Kropotkina, Pandemia, Samowolka), Warszawie (Cytadela, Czarna Żaba, Przychodnia, Syrena, Elba, Fabryka), Krakowie (Carandiru, ul. Wielicka), Gdyni (Brovary Hills), Gliwicach (Krzyk), Częstochowie (Elektromadonna), Białymstoku (De Centrum), w Grudziądzu (Szach), Sosnowcu (Latryna, M9), Gdańsku (Rzeźnia, NKS 3-Jan), w Rudzie Śląskiej (Berza), w Białej Podlaskiej (Zakaźny), w Łodzi (Węglowa oraz squat przy ul. Kilińskiego 210W 1994 r. powstało tam Stowarzyszenie Twórców Kultury Niezależnej K-210.), w Pabianicach (przy ul. Kościuszki), w Lublinie (Tektura, ZA\\TARG), w Andrychowie (Karton) i w Piotrkowie Trybunalskim (Sigmatex).

Zobacz też Autonomiczne centrum społeczne Infoshop

Uwagi

Przypisy

Linki zewnętrzne

Europejskie skłoty – rozmowa z socjologiem dr. Bartoszem Łukaszewskim na YouTube squat!net – międzynarodowy portal skłoterski

„Skłoting i neoliberalizm. Kulturalne eksperymenty versus polityczny radykalizm” „Nacjonalistyczne squaty we Włoszech – historia ruchu CasaPound”

Kategoria:Obiekty budowlane Kategoria:Ruchy anarchistyczne