Transport kolejowy w Szczecinie

Transport kolejowy w Szczecinie – system transportu kolejowego na terenie miasta Szczecin.

Sieć linii kolejowych w mieście obsługuje ruch pociągów o zasięgu regionalnym, krajowym i międzynarodowym. W granicach miasta krzyżują się m.in. linie kolejowe nr 273, 351, 401, 406, 408, 409 w tym międzynarodowe E 59 i C-E 59. Kolej dotarła do miasta w 1843 roku.

Linie kolejowe numeracja linii według wykazu linii kolejowych PKP D29, podano tylko istniejące linie kolejowe

Czynne dla ruchu pasażerskiego 273 Wrocław Główny – Głogów – Zielona Góra – Kostrzyn – Gryfino – Szczecin Główny (przez Sz. Klucz, Sz. Podjuchy, SPA, SPB, Sz. Port Centralny), dł. 356,2 km, trasa zw. „Nadodrzanką”, w SRJP tabela 366 (Sz. Główny-Kostrzyn) oraz dalej 355 i 265. 351 Poznań Główny – Szamotuły – Krzyż – Choszczno – Stargard – Szczecin Główny (przez Sz. Zdunowo, SDA, Sz. Dąbie, Sz. Zdroje, Regalica, Dziewoklicz, Sz. Wstowo), dł. 213,5 km, w SRJP tabela 360 (od Stargardu także 361). 401 Szczecin Dąbie – Goleniów – Wysoka Kamieńska – Świnoujście Port (przez SDC, Sz. Załom), dł. 100,7 km, w SRJP tabela 370 (od Sz. Głównego). 408 Szczecin Główny – Granica państwa (kier. Grambow – Pasewalk – Hamburg, przez Szczecin Gumieńce), dł. 13,1 km, w SRJP tabela 369. 409 Szczecin Gumieńce – Granica państwa (kier. Tantow – Angermünde – Berlin), dł. 9,9 km, w SRJP tabela 368 (od Sz. Głównego) 428 Szczecin Dąbie – Szczecin Podjuchy (przez Sz. Zdroje), dł. 7,0 km. 855 SPA – Regalica, dł. 0,9 km. 857 SDA – SDC, dł. 2,3 km.

Nieczynne dla ruchu pasażerskiego 406 Szczecin Główny – Police – Trzebież Szczeciński (przez SG11, Sz. Turzyn, Sz. Pogodno, Sz. Łękno, Sz. Niebuszewo, Sz. Żelechowo, Sz. Golęcino, Sz. Gocław, Sz. Stołczyn, Sz. Skolwin, Sz. Mścięcino), dł. 37,1 km, w SRJP (do 2002 r.) tabela 367. Linia ma status linii górskiej. 417 Szczecin Dąbie – Elektrociepłownia Kijewo (przez Sz. Zdroje Wschodnie), dł. 4,2 km. 432 Szczecin Wstowo – Szczecin Turzyn (przez Sz. Wzgórze Hetmańskie), dł. 4,3 km. 433 Szczecin Główny – Szczecin Gumieńce (przez SG11, Sz. Wzgórze Hetmańskie), dł. 3,1 km. 851 Szczecin Wstowo – Szczecin Gumieńce, dł. 2,2 km. 854 SPB – Dziewoklicz, dł. 5,1 km. 990 SPA – SPD32, dł. ok. 6 km. 991 SPA – SPC Lokomotywownia, dł. ok. 4 km. 992, 993, 994, 995 – tory łączące bocznic w obrębie Portu Szczecin-Świnoujście i wyspy Zaleskie Łęgi. 998 Sz. Wstowo – Elektrownia Pomorzany, dł. ok. 1 km.

Stacje i przystanki kolejowe czynne Szczecin Główny

thumb|left|250px|Szczecin Główny – budynek dworca (niem. Stettin Hauptbahnhof lub Stettin Hbf). Najważniejszy ze szczecińskich dworców, usytuowany przy ul. K. Kolumba na Nowym Mieście nad Odrą. W 1835 założono w Berlinie Komitet Budowy Kolei Berlińsko-Szczecińskiej. 15 sierpnia 1843 nastąpił moment przełomowy, kiedy pierwszy pociąg z Berlina wjechał na dworzec, o ówczesnej nazwie Berlinerbahnhof, czyli Dworzec Berliński, dając początek liniom kolejowym na Pomorzu. Budowa dworca była pierwszym etapem likwidacji obwarowań miejskich Fortu Prusy (Fort Preußen). W 1846 zbudowano linię kolejową do Stargardu (do 1848 przedłużoną do Poznania). Linia ta dobiegała do linii berlińskiej pod kątem prostym, bowiem dworzec był wówczas dworcem czołowym. Wymagało to wydrążenia 100-metrowego tunelu w skarpie wzgórza. Od dworca układ torów prowadził wówczas przez południową część wyspy Kępa Parnicka (obecna ul. Maklerska, niem. nazwa Eisenbahnstraße, czyli ul. Kolei Żelaznej), wzdłuż Kanału Rybnego (do 1859) oraz przez wyspę Siedlińską Kępę i wzdłuż obecnej ul. Hangarowej do dworca w Dąbiu. Do 1857 to przez Szczecin prowadziła linia kolejowa z Berlina przez Krzyż, Bydgoszcz i Tczew do Królewca. W 1859 przekształcono dworzec w przelotowy, budując obecny układ torów przez północną część Kępy Parnickiej i obecny dworzec Szczecin Port Centralny. W 1898 z dworca poprowadzono ostatnią linię – do Jasienicy. W skarpie została zlokalizowana nieczynna już lokomotywownia. thumb|left|Szczecin Główny (widok w kierunku Pomorzan) W latach 1975–1980 większość szczecińskiego węzła kolejowego została zelektryfikowana. Nieopodal stacji znajdują się 2 nastawnie: „SG” i „SG 11”. Obecnie na dworcu znajdują się 4 perony zadaszone wiatą. Na perony prowadzą przejścia nadziemne i podziemne. W pobliżu dworca, przy ul. Czarnieckiego znajduje się dyrekcja Zachodniopomorskiego Zakładu Przewozów Regionalnych. Na Dworcu zaczyna się i kończy Miejski Szlak Turystyczny. Przystanki ZDiTM w pobliżu: „SKM Dworzec Główny (Kolumba)”, „SKM Dworzec Główny (Owocowa)” i „Plac Zawiszy”.

W 2007 dworzec został częściowo odremontowany w związku z finałem regat The Tall Ships’ Races. Odnowiona została elewacja gmachu od strony ulicy Krzysztofa Kolumba, a także odświeżony został hol dworca.

thumb|left|220px|Lokalizacje stacji kolejowych w Szczecinie

Szczecin Dąbie

(niem. Altdamm), odległość od Szczecina Głównego: 15 kmKilometraż liczony trasą przez Dziewoklicz (linia 351 według D29). (dawniej 9,5 km). Dworzec i stacja węzłowa, najważniejsza na Prawobrzeżu. Położona jest przy ul. Stacyjnej nieopodal rzeki Płoni w Dąbiu. W okolicach stacji znajdują się 3 nastawnie: „SDB” (przy stacji) oraz „SDA” i „SDC”. Około 800 metrów za stacją tory rozgałęziają się w dwóch ważnych kierunkach: przez Goleniów do Świnoujścia oraz przez Stargard do Poznania Gł., Gdańska Gł. i Bydgoszczy Gł. W przeciwnym kierunku tory łączą stację z Dworcem Głównym (przez Port Centralny lub południowe Międzyodrze), ze stacją Szczecin Podjuchy oraz z nieczynną linią w kierunku Osiedla Słonecznego. W latach 1846–1945 istniał także skrót do Portu Centralnego przez stację Szczecin-Lotnisko. Pierwsze powojenne nazwy stacji to Dąbie Szczecińskie i Szczecin Dąb. 2 kilometry za stacją znajduje się łącznica dla pociągów jadących z Goleniowa do Stargardu omijających stację (pomiędzy nastawniami SDC-SDA). Na dworcu zatrzymują się wszystkie pociągi osobowe, pospieszne, InterCity oraz TLK. Obecnie znajdują się 2 perony zadaszone wiatą, na które prowadzi przejście nadziemne. Najbliższy przystanek ZDiTM „SKM Dąbie (Stacyjna)”.

Szczecin Gumieńce

(niem. Scheune), odległość od Szczecina Głównego: 4,7 km. Stacja położona przy ul. Cukrowej w południowej części Gumieniec, nieopodal drogi krajowej nr 13, ostatnia pasażerska w granicach Polski przed wjazdem do Niemiec. W latach 1899–1945 w pobliżu stacji znajdował się także przystanek kolei wąskotorowej. Przy stacji znajduje się nastawnia „Gm”. Z Gumieniec prowadzi również bocznica do Cukrowni Szczecin. W latach 1945–1950 i 1972-2007 (do momentu przystąpienia do Strefy Schengen) kolejowe przejście graniczne (jedyne w obecnym województwie zachodniopomorskim) łączące z niemieckimi miejscowościami Tantow (w kierunku Angermünde i Berlina) oraz Grambow (w kierunku Pasewalku i Hamburga). Do 1973 Gumieńce były także zwykłą stacją w kierunku Dobrej Szczecińskiej. Obecnie większość przejeżdżających przez stację pociągów to krótkobieżne pociągi osobowe (najdalej do Berlina, Lubeki i Schwerina) obsługiwane szynobusami. W latach 2005–2010 kursował także Intercity do Amsterdamu, a w latach 2011–2012 Eurocity do Pragi przez Berlin. Wszystkie pociągi pasażerskie zatrzymujące się obecnie na stacji Szczecin Gumieńce obsługują koleje niemieckie Deutsche Bahn; w poprzednich latach (ostatnio w rozkładzie 2007/2008) kursowało kilka pociągów ze stacji Szczecin Główny, a także m.in. z Gryfina, Świnoujścia i Koszalina, z uwagi na znajdujące się niedaleko budynki Uniwersytetu Szczecińskiego. Dojazd ZDiTM do przystanku „Cukrowa”.

Szczecin Podjuchy

(niem. Podejuch), odległość od Szczecina Głównego: 7,8 km. Kolejowa stacja węzłowa położona przy ul. Metalowej (droga krajowa nr 31) w południowej części Podjuch. Ze stacji tory prowadzą w trzech kierunkach: Szczecina Głównego (tylko przez Port Centralny, przez kolejowy most zwodzony), Dąbia i Gryfina. Przy stacji znajduje się nastawnia „SJ”. Zatrzymują się na niej wszystkie pociągi osobowe (dawniej także pospieszne) jadące w/z kierunku Gryfina i Zielonej Góry. Najbliższy przystanek ZDiTM „SKM Podjuchy”.

Szczecin Port Centralny

(niem. Central Güter Bhf), odległość od Szczecina Głównego: 1,4 km. Dworzec ten usytuowany jest nieopodal ul. Gdańskiej (droga krajowa nr 10) na Międzyodrzu. Przez wiele lat pełnił tylko funkcję dworca towarowego (głównie do obsługi szczecińskiego portu), obecnie także osobowego. Od 1846, a przez Port Centralny od 1859 istniały tylko tory do Dąbia (przez stację Szczecin Lotnisko) i do Podjuch. W 1936 zbudowano tory w południowej części Międzyodrza wzdłuż ul. Krygiera wraz z trzecim mostem przez Regalicę (Odrę Wschodnią). Linię do Dąbia przez wyspę Siedlińską Kępę rozebrano w 1945. Oprócz stacji Szczecin Port Centralny („SPC”), istnieją także stacje towarowe, posterunki odgałęźne i nastawnie: Szczecin-Wstowo (nastawnia „WS”), Dziewoklicz („DZ”), Regalica („RG”), zlikwidowany Dworzec Wrocławski („SPC 32”) oraz „SPA”, „SPB”, „SPC 21” i „Zaleskie Łęgi”. Przy stacji znajduje się największa szczecińska lokomotywownia (Szczecin Port Centralny). Przystanek ZDiTM w okolicy: „SKM Port Centralny”.

Szczecin Załom

(niem. Arnimswalde), odległość od Szczecina Głównego: 21,6 km. Stacja kolejowa położona na linii do Goleniowa przy ul. Produkcyjnej na szczecińskim osiedlu Załom nieopodal granicy miasta. Na stacji zatrzymują się tylko pociągi osobowe. Najbliżej zlokalizowany przystanek ZDiTM „SKM Załom (Kablowa)”.

Szczecin Zdroje

(niem. Buchheide), odległość od Szczecina Głównego: 8,6 km (przez Port Centralny), 11,8 km (przez Dziewoklicz). Stacja kolejowa na linii łączącej Dąbie ze Szczecinem Głównym i Podjuchami, otwartej w 1936. Położona jest przy ul. Walecznych ok. 500 m od głównego skrzyżowania w Zdrojach nieopodal Parku Leśnego Zdroje. Nieopodal stacji znajduje się nastawnia „SE” (dawniej posterunek odgałęźny „Widok”) W okolicach znajdowała się nieistniejąca już stacja Zdroje Wschodnie. Niemiecka nazwa stacji w tłumaczeniu oznacza Puszcza Bukowa, położona była ok. 600 m dalej w stronę Podjuch, nieopodal obecnej ul. Letniskowej. Pierwsza powojenna polska nazwa to Zaborsko – sztuczna, wymyślona tylko dla tej stacji (nazwę Zdroje posiadała wówczas stacja później znana jako Szczecin Lotnisko). W Zdrojach zatrzymują się pociągi osobowe oraz wybrane pospieszne. W pobliżu znajduje się przystanek ZDiTM „SKM Zdroje”.

Szczecin Zdunowo

(niem. Hohenkrug-Augustwalde), odległość od Szczecina Głównego: 21,4 km. Przystanek kolejowy położony na linii do Stargardu przy ul. Sokołowskiego, nieopodal granicy miasta, na styku osiedli Zdunowo i Wielgowo – stąd niemiecka nazwa. Na stacji zatrzymują się tylko pociągi osobowe. Przy stacji znajdują się przystanki: „SKM Zdunowo (Przytorze)", "SKM Zdunowo (Żuka)", "SKM Zdunowo (Bałtycka)".

Linia do Trzebieży Stacje na linii do Trzebieży (w kolejności od Szczecina Głównego). Linia zamknięta dla ruchu pasażerskiego w 2002.

Szczecin Pomorzany

(niem. Stettin Pommerensdorf), odległość od Szczecina Głównego: 2 km. Przystanek osobowy w północnej części Pomorzan, zlokalizowany w dole alei Powstańców Wielkopolskich, nieopodal ul. Mieszka I (droga krajowa nr 13). Pierwsza stacja Pomorzany znajdowała się nieopodal ul. Grudziądzkiej, wówczas miała ona połączenie ze stacją Wzgórze Hetmańskie (Kosacken Berg). W latach 50. stacja została zlikwidowana, a w latach 80. przeniesiona na obecną lokalizację. Obecnie na terenie byłej stacji jest zlokalizowana nastawnia, posterunek odgałęźny „SG 11” Najbliższy przystanek ZDiTM „Dąbrowskiego”.

Szczecin Turzyn

(niem. Stettin Torney), odległość od Szczecina Głównego: 3,7 km. Dworzec zlokalizowany przy ul. 26 Kwietnia na granicy osiedli Turzyn i Świerczewo. Przy stacji znajduje się nastawnia „SU”. Poza linią Szczecin- Trzebież, z Turzyna tory prowadzą także w kierunku stacji Wzgórze Hetmańskie i bocznicy na Świerczewie, długości ok. 10 km. Najbliżej zlokalizowany przystanek ZDiTM to „Turzyn Dworzec”.

Szczecin Pogodno