thumb|Zamek Biskupów Ryskich Turaida (niem. Thoraida, Treyden) – jedna z części miasta Sigulda. Znajduje się tam murowany zamek z czerwonej cegły, zbudowany w 1214 przez Alberta – założyciela Rygi i jej biskupa. Od czasów Stefana Batorego stanowiła starostwo niegrodowe, należące do powiatu piltyńskiego.
Historia Turaida była jednym z najważniejszych ośrodków Liwończyków zamieszkujących dolinę Gauji. Na wzgórzu, na którym obecnie znajduje się murowany Zamek Turaida, od XI wieku istniał drewniany gród liwoński. W źródłach średniowiecznych nazwa miejscowości występowała m.in. w formach Thoreyda, Thoreida i Toreidhia. Nazwa ma pochodzenie liwońskie i bywa interpretowana jako „ogród Tary” lub „ogród boga piorunów”.
Na początku XIII wieku Turaida znalazła się w centrum walk związanych z krucjatami północnymi i podbojem ziem liwońskich. W 1207 roku zdobyte obszary nad Gaują podzielono między biskupa ryskiego i zakon kawalerów mieczowych. Turaida, położona na prawym brzegu rzeki, przypadła biskupowi Albertowi von Buxhövdenowi. Drewniany gród liwoński został spalony podczas walk w 1206 i 1212 roku.
W 1214 roku z polecenia biskupa Alberta biskup ratzeburski Filip wraz z krzyżowcami rozpoczął wznoszenie murowanego zamku. Początkowo nadano mu nazwę Vredelant (niem. Friedland, „ziemia pokoju”), jednak już w XIII wieku ponownie zaczęto używać historycznej nazwy Turaida.
Od 1255 do 1566 roku Turaida należała do arcybiskupstwa ryskiego. Zamek pełnił funkcję jednej z głównych rezydencji arcybiskupów oraz siedziby miejscowego wójta, będąc zarazem centrum administracyjnym, sądowym i gospodarczym okolicznych ziem. W XIII–XVI wieku kompleks był wielokrotnie rozbudowywany i przekształcił się w rozległą warownię złożoną z zamku właściwego, dwóch przedzamczy i kilku wież.
Turaida była także areną konfliktów pomiędzy arcybiskupami ryskimi a zakonem inflanckim. W 1298 roku wojska zakonne obległy zamek, w którym przebywał arcybiskup Jan III. W rezultacie konfliktu Turaida pozostawała okresowo pod kontrolą zakonu, zanim ponownie znalazła się w rękach arcybiskupów.
Po wojnie inflanckiej i sekularyzacji państw inflanckich w XVI wieku Turaida znalazła się w granicach Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Od 1566 roku zamek i otaczający go okręg funkcjonowały jako starostwo w ramach Księstwa Zadźwińskiego. W okresie panowania Stefana Batorego Turaida pozostawała ważnym lokalnym ośrodkiem administracyjnym.
W XVII wieku, podczas wojen polsko-szwedzkich, okolice Turaidy znalazły się pod panowaniem Szwecji. W 1624 roku zamek przeszedł w ręce prywatne i stopniowo tracił znaczenie militarne. W 1776 roku został poważnie zniszczony przez pożar i nie odzyskał już dawnej funkcji obronnej.
W XIX wieku ruiny zamku stały się charakterystycznym elementem krajobrazu doliny Gauji i przedmiotem zainteresowania podróżników oraz badaczy. Systematyczne prace archeologiczne, konserwatorskie i rekonstrukcyjne rozpoczęto w XX wieku. Od lat 50. do 80. XX wieku częściowo odbudowano najważniejsze elementy średniowiecznego kompleksu.
Współcześnie Turaida znajduje się w granicach miasta Sigulda i jest jednym z najważniejszych zespołów historycznych na Łotwie. Zamek wraz z otaczającym go obszarem stanowi część Muzeum-Rezerwatu Turaida.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Zdjęcia z Turaidy
Kategoria:Miejscowości na Łotwie