1989 w polityce

thumb|180px|Godło PRL thumb|180px|Mieczysław Rakowski thumb|180px|Václav Havel

thumb|180px|Plakat „Solidarności Walczącej” thumb|180px|Flaga Litewskiej SRR

Styczeń 1 stycznia – Hiszpania przejęła prezydencję w Radzie Wspólnot Europejskich. 4 stycznia – w Klarysewie doszło do spotkania pomiędzy przedstawicielami władz Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Mieczysławem Rakowskim, Józefem Czyrkiem, Stanisławem Cioskiem i Władysławem Lorancem) i Kościoła katolickiego (kard. Franciszkiem Macharskim, bp Jerzym Strobą, ks. Alojzym Orszulikiem). Rakowski przedstawił swoją wizję przedterminowych wyborów do SejmuZbigniew Gluza, Karta. Nr 27. Koniec Jałty, Warszawa 1999, Fundacja Ośrodka Karta.. 6, 11 i 14 stycznia – odbyły się spotkania Stanisława Cioska z Tadeuszem Mazowieckim i ks. Alojzym Orszulikiem. Podczas spotkań dyskutowano na temat zbliżającej się drugiej części X Plenum KC PZPR oraz możliwości zmian ustrojowych i ponownej legalizacji „Solidarności”. 7 stycznia – w Tokio zmarł cesarz Japonii Hirohito. Następcą został jego syn – książę Akihito. 10 stycznia – Liga Wolności Litwy i Partia Demokratyczna zorganizowały antykomunistyczny wiec w Wilnie. 11 stycznia – parlament Węgier uchwalił ustawę o wolności zrzeszania się i demonstrowania poglądów. 15–21 stycznia – odbył się tydzień Palacha w Pradze – seria demonstracji zorganizowanych w 20. rocznicę samospalenia Jana Palacha, protestującego przeciw inwazji wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację w 1968 roku i późniejszej okupacji radzieckiej. 16–18 stycznia – druga część X Plenum KC PZPR. Wobec groźby dymisji części członków Biura Politycznego (gen. Wojciecha Jaruzelskiego, gen. Czesława Kiszczaka, Mieczysława Rakowskiego, gen. Floriana Siwickiego) podjęto decyzję o ponownej legalizacji NSZZ „Solidarność”. 18 stycznia – ustanowiono język estoński językiem państwowym w Estonii. 20 stycznia – odbyła się kolejna tura rozmów w gronie Mazowiecki–Ciosek–ks. Orszulik. Podczas spotkania dyskutowano na temat porządku obrad między władzą a „Solidarnością”. 22 stycznia – KKW NSZZ „Solidarność” wydało oświadczenie uznające decyzje X Plenum KC PZPR za zgodę na rozmowy przy okrągłym stole. Do prac nad przygotowaniem rozmów wyznaczono Zbigniewa Bujaka, Władysława Frasyniuka i Mieczysława Gila. 24 stycznia – odbyło się kolejne spotkanie grupy Mazowiecki–Ciosek–ks. Orszulik, podczas którego ustalono szczegóły spotkania zespołów roboczych pod kierunkiem Lecha Wałęsy i gen. Kiszczaka. 27 stycznia – odbyło się spotkanie w Magdalence pomiędzy przedstawicielami władz i „S”. Rozmowy w Magdalence były zamknięciem rozmów przygotowawczych przed obradami przy okrągłym stole.

Luty 6 lutego – rozpoczęły się obrady Okrągłego Stołu w Pałacu Namiestnikowskim w Warszawie. Szefem strony koalicyjno-rządowej był minister spraw wewnętrznych gen. Czesław Kiszczak, a strony solidarnościowo-opozycyjnej Lech Wałęsa. 11 lutego – na Węgrzech uchwalono ustawy o systemie wielopartyjnym, w wyniku czego natychmiastowo wznowiono działalność ok. 50 partii. 16 lutego – po 300-tysięcznym wiecu w Wilnie Sąjūdis zadeklarował walkę o niepodległość Litwy. 21 lutego – były pracownik Rady Bezpieczeństwa Narodowego pułkownik Oliver North stanął przed sądem w Waszyngtonie pod zarzutem zorganizowania dostaw broni do Iranu. 24 lutego – rozpoczęto rejestrację obywateli Estonii przez antykomunistyczną opozycję w celu przeprowadzenia wyborów parlamentarnych.

Marzec 2 marca – w Magdalence odbyło się spotkanie gen. Czesława Kiszczaka z Lechem Wałęsą w celu przełamania impasu w rozmowach Okrągłego Stołu. Kwestie sporne dotyczyły przede wszystkim podziału mandatów w parlamencie, przewidywanej reformy systemu prawnego oraz rejestracji NZS. 4 marca – kolejna tura rozmów Pałacu Namiestnikowskim zakończyła się fiaskiem. 15 marca – w Budapeszcie odbyła się manifestacja w 141. rocznicę Wiosny Ludów. 18–19 marca – odbył się III Zjazd NSZZ „Solidarność” RI. 22 marca – utworzono Okrągły Stół Opozycji. Była to próba porozumienia między opozycyjnymi wobec władzy ugrupowaniami na Węgrzech.

Kwiecień 5 kwietnia – uroczyście zakończyły się obrady Okrągłego Stołu. 7 kwietnia – wprowadzono zmiany w konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz uchwalono Prawo o stowarzyszeniach. 10 kwietnia – na Łotwie antykomunistyczna opozycja rozpoczęła rejestrację obywateli w celu przeprowadzenia wyborów parlamentarnych. 13 kwietnia – Rada Państwa wyznaczyła termin wyborów na 4 i 18 czerwca. Powołano Państwową Komisję Wyborczą. 17 kwietnia – zarejestrowano Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”. 18 kwietnia – powołano Komisję Porozumiewawczą w celu nadzoru nad realizacją postanowień Okrągłego Stołu. 23 kwietnia – ustalono ostateczną listę kandydatów w wyborach do parlamentu przez Komitet Obywatelski. 29 kwietnia – odbyło się spotkanie Lecha Wałęsy z kandydatami Komitetu Obywatelskiego do parlamentu w Stoczni Gdańskiej – sesja fotograficzna na potrzeby kampanii wyborczej.

Maj 7 maja – w Niemieckiej Republice Demokratycznej odbyły się wybory komunalne. Opozycjoniści przeprowadzili akcję obserwacyjną wykrywając przy tym jawne nadużycia. 8 maja – ukazał się pierwszy numer „Gazety Wyborczej” (150-tysięczny nakład). 9 maja – odbyła się pierwsza telewizyjna audycja Solidarności. 12 maja – gen. Wojciech Jaruzelski ogłosił, że został kandydatem na urząd prezydenta PRL. 17 maja – Sejm uchwalił ustawy nadające Kościołowi osobowość prawną oraz gwarantujących prawo tworzenia organizacji kościelnych i katolickich. 18 maja – Rada Najwyższa Litwy uchwaliła ustawę o suwerenności Litewskiej SRR w ramach ZSRR. 31 maja: ukazał się pierwszy numer wznowionego „Tygodnika Solidarność” pod redakcją Tadeusza Mazowieckiego. w Moguncji prezydent Stanów Zjednoczonych George H.W. Bush przedstawił program przezwyciężenia podziału EuropyWojciech Roszkowski, Najnowsza historia Polski 1980–2002, Warszawa 2003, Świat Książki..

Czerwiec 3 czerwca – zmarł Ruhollah Chomejni, szyicki przywódca religijny i polityczny, ajatollah. 4 czerwca: odbyło się pierwsza tura wyborów do Sejmu kontraktowego w Polsce. Zdecydowane zwycięstwo odniósł Komitet Obywatelski (160 ze 161 mandatów w Sejmie i 92 obsadzone miejsca w Senacie). krwawo stłumiono protesty studenckie na placu Tian’anmen w Chińskiej Republice Ludowej. 12 czerwca – wydano dekret w sprawie zmiany ordynacji wyborczej przez Radę Państwa. 15–18 czerwca – odbyły się wybory do Parlamentu Europejskiego. 16 czerwca – w Budapeszcie odbył się pogrzeb Imre Nagya. 18 czerwca – w Polsce przeprowadzono drugą turę wyborów parlamentarnych – opozycja wywalczyła brakujący mandat poselski oraz osiem z dziewięciu możliwych do uzyskania miejsc w Senacie. 23 czerwca – utworzono Obywatelski Klub Parlamentarny z Bronisławem Geremkiem na czele. 25 czerwca – doszło do próby reaktywacji Polskiego Stronnictwa Ludowego przez zjazd niezależnych działaczy ludowych w Warszawie. 26–27 czerwca – w Madrycie odbyło się spotkanie Rady Europejskiej.

Lipiec 1 lipca – Francja przejęła prezydencję w Radzie Wspólnot Europejskich. 4 lipca: odbyło się pierwsze posiedzenie obu izb polskiego parlamentu, podczas którego wybrano: marszałków Sejmu (Mikołaj Kozakiewicz) i Senatu (Andrzej Stelmachowski); premier Republiki Południowej Afryki Pieter Willem Botha spotkał się z Nelsonem Mandelą. 6 lipca: zrehabilitowano Imre Nagya. zmarł János Kádár, sekretarz generalny KC Węgierskiej Socjalistycznej Partii Robotniczej w latach 1956–1988. 17 lipca: Austria złożyła wniosek o przyjęcie do Wspólnoty Europejskiej. wznowiono stosunki dyplomatyczne między Polską Ludową a Watykanem. 19 lipca – Zgromadzenie Narodowe wybrało na prezydenta Polski generała Wojciecha Jaruzelskiego (który był jedynym zgłoszonym kandydatem). 26 lipca – Rada Najwyższa Łotwy przyjęła deklarację suwerenności Łotewskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. 28 lipca – prezydentem Iranu został Ali Akbar Haszemi Rafsandżani. 29 lipca – Mieczysław Rakowski został wybrany na I sekretarza KC PZPR.

Sierpień 23 sierpnia – 2 miliony obywateli Litwy, Łotwy i Estonii utworzyły bałtycki łańcuch w proteście przeciw następstwom paktu Ribbentrop-Mołotow. 24 sierpnia – Tadeusz Mazowiecki został wybrany na premiera Polski.

Wrzesień 4 września – w Lipsku wybuchły pierwsze demonstracje. 6 września – nowym prezydentem Republiki Południowej Afryki został Frederik Willem de Klerk. 11 września – Węgry otworzyły granicę z Austrią. Krok ten spowodował wyjazd 15 tysięcy obywateli NRD w ciągu 3 dni. 18 września – zakończyły się obrady Trójkątnego Stołu – na Węgrzech zdecydowano się przeprowadzić wolne wybory do parlamentu i zmiany w konstytucji. 19 września: podpisano układ o współpracy handlowej i gospodarczej między Polską a Wspólnotą Europejską. Nowe Forum zrzeszające enerdowskich opozycjonistów wystąpiło z żądaniem rejestracji. 20 września – prezydentem Republiki Południowej Afryki został Frederik Willem de Klerk.

Październik 6–7 października – oficjalnie obchodzono 40-lecie NRD. W tym samym czasie opozycja zorganizowała kontrmanifestacje. 7 października – Węgierska Socjalistyczna Partia Robotnicza zdecydowała się na przekształcenie partii w Węgierską Partię Socjalistyczną. 18 października: znowelizowano węgierską konstytucję – zagwarantowano istnienie systemu wielopartyjnego. Erich Honecker zrezygnował z urzędów partyjnych i państwowych. Stanowisko sekretarza generalnego Niemieckiej Socjalistycznej Partii Jedności objął Egon Krenz. 20–25 października – fala manifestacji w Lipsku, Berlinie, Dreźnie, Poczdamie, Halberstadt, Greifswaldzie, Neubrandenburgu, Plauen i Karl-Marx-Stadt. 23 października – proklamowano Republikę Węgier. 26 października – odbyło się spotkanie przedstawicieli Nowego Forum z władzami SED. 29 października – odbyły się wybory parlamentarne w Hiszpanii.

Listopad 3–9 listopada – 40 tysięcy obywateli NRD wyjechało do RFN przez terytorium Czechosłowacji. 4 listopada – w Berlinie Wschodnim odbyła się manifestacja, która zgromadziła ok. 500-700 tysięcy osób. 7 listopada – rząd NRD podał się dymisji. 8 listopada – Nowe Forum zarejestrowało się jako partia polityczna. 9 listopada – rząd NRD zdecydował się na otwarcie granicy z Berlinem Zachodnim. Po ogłoszeniu tej decyzji rozpoczęto spontaniczne niszczenie Muru berlińskiego. 13 listopada – premierem nowego rządu NRD został Hans Modrow. Wyraził on wolę odtworzenia wspólnoty obu państw niemieckich. 17 listopada – w rocznicę pogrzebu Jana Opletala odbyła się manifestacja w Pradze. Przemarsz na Plac Wacława został zablokowany przez milicję. 18 listopada: wiec zorganizowany w Rydze przez zgromadził ok. 500 tysięcy uczestników. odbył się strajk środowisk teatralnych w Pradze. 19 listopada – czescy opozycjoniści powołali stowarzyszenie Forum Obywatelskie. 20 listopada – słowaccy opozycjoniści powołali stowarzyszenie Społeczeństwo przeciw Przemocy przez opozycjonistów Słowackich. Jednocześnie w Czechosłowacji odbyły się kolejne manifestacje (Praga, Bratysława, Brno, Ołomuniec). 21 listopada – odbył się masowy strajk uczelni czechosłowackich. Premier Ladislav Adamec zagwarantował niestosowanie sił zbrojnych do tłumienia opozycji. Wieczorem odbyły się kolejne manifestacje, z przemówieniem wystąpił m.in. Václav Havel. 22 listopada: odbyły się kolejne manifestacje w Czechosłowacji. w Brnie utworzono Forum Obywatelskie. SED zgodził się na udział w rozmowach dotyczących Niemieckiej Republiki Demokratycznej. 23 listopada – podczas manifestacji w Pradze z przemówieniem wystąpił Alexander Dubček. 24–27 listopada – odbyło się plenum KC KPCz. W czasie obrad 15 z 24 członków Prezydium i Sekretariatu złożyło dymisje. 25 listopada – nowym sekretarzem generalnym KPCz został Karel Urbanek. 26 listopada: odbyło się referendum na Węgrzech – zdecydowano się na przeprowadzenie wyborów prezydenckich po wyborach parlamentarnych.