Joseph Addison

frame|right|Joseph Addison, malował Godfrey Kneller Joseph Addison (ur. 1 maja 1672 w Milston, zm. 17 czerwca 1719 w Kensington) – angielski pisarz, eseista, publicysta i polityk. Uważany za pioniera nowożytnego dziennikarstwa.

Życiorys Urodzony w Milston w hrabstwie Wiltshire w rodzinie duchownego, edukację odebrał w Charterhouse School w Godalming w hrabstwie Surrey i wykształcenie filologiczne na Uniwersytecie Oksfordzkim. W pierwszym z tych miejsc poznał Richarda Steele, wraz z którym stworzył nowy typ wydawnictwa periodycznego o charakterze satyryczno-obyczajowym. Wspólnie wydawali czasopisma kulturalno-literackie „The Tatler” i „The Guardian”.

W 1693 napisał wiersz skierowany do Johna Drydena, ówczesnego nadwornego poety rodziny królewskiej. W 1694 zaś wydał swe pierwsze większe dzieło zawierające biografie angielskich poetów. W tym samym roku ukazały się też Georgiki Wergiliusza w jego tłumaczeniu.

W roku 1699 rozpoczął szkolenie dyplomatyczne. Do roku 1703 Addison odbywał podróż po Europie, podczas której przygotował m.in. rozprawę numizmatyczną Dialogues on the Usefulness of Medals (opublikowaną dopiero w 1921), poemat Letter from Italy oraz dziennik podróży Remarks on Several Parts of Italy (1705).

Zdobył rozgłos i uznanie dzięki poematowi heroicznemu The Campaign (1704), upamiętniającemu zwycięstwo Anglików pod Blenheim, co otworzyło mu drogę do kariery politycznej. W 1705 został asystentem sekretarza stanu w rządzie Lorda Halifaxa. Addison był aktywnym członkiem stronnictwa wigów, zasiadał w parlamencie i pełnił różne funkcje publiczne.

W 1708 został członkiem parlamentu, następnie został wysłany do Irlandii, gdzie przebywał przez rok. W tym czasie poznał Jonathana Swifta i blisko się z nim zaprzyjaźnił. Założył klub polityczno-literacki Kit-Cat Club, a następnie odnowił znajomość z Richardem Steelem.. Bywał stałym gościem londyńskich tawern i kawiarni, zdobywając opinię błyskotliwego rozmówcy.

Od tego czasu rozpoczęła się również jego kariera dramatopisarska. Od 1711 roku wspólnie ze Steelem współtworzył czasopismo The Tatler (1709–1711) oraz dziennik The Spectator (1711–1712; ponownie w 1714 jako periodyk), które odegrały znaczącą rolę w kształtowaniu gustów czytelniczych i opinii publicznej angielskich klas średnich. Pisma te były jednymi z pierwszych prób systematycznego oddziaływania prasy na postawy społeczne. Pierwszy numer „The Spectator” ukazał się 1 marca 1711, ostatni 23 października 1712. W tym czasie ukazało się 517 numerów. Nakład sięgał 3000 egzemplarzy i docierał nawet do Ameryki. The Spectator nie miał charakteru informacyjnego; poszczególne wydania poświęcano zagadnieniom obyczajowym i kulturowym. Spośród 555 zamieszczonych tam esejów Addison jest autorem 274. W ramach obu periodyków Addison i Steele wprowadzili fikcyjną instytucję – klub Spectatora, będący literacką miniaturą społeczeństwa angielskiego. Jego członkowie – m.in. ziemianin Sir Roger de Coverley, emerytowany oficer, kupiec, prawnik, modny młodzieniec oraz duchowny – mieli reprezentować różne grupy społeczne. Sam Spectator, kreowany jako idealny dżentelmen, stawał się ustami autora, komentując sprawy życia codziennego, relacje rodzinne, obywatelskie obowiązki i kwestie obyczajowe.

W 1710 roku Addison wydał pięć numerów periodyku „Whig Examiner”. Tytuł powstał w kontrze do gazety „The Examiner”, prowadzonej przez Jonathana Swifta i popierającej frakcje torysów. „Whig Examiner” pojawił się w czasie wyborów do parlamentu, w wyniku których Addison stał się po raz kolejny posłem. Pozycja ukazywała się przez kolejne cztery lata, do 1714 roku.

Addison wykorzystywał tę fikcję literacką, by subtelnie wpływać na czytelników, unikając moralizatorskiego tonu, a jednocześnie kształtując normy etyczne, wzorce zachowań oraz preferencje literackie. Promował umiar, harmonię między pracą a rozrywką, zgodę społeczną, współdziałanie partii politycznych oraz tolerancję. W swoich refleksjach starał się godzić mieszczańską obyczajowość z tradycją rycerską, łącząc elementy hedonizmu epoki Restauracji z purytańską surowością.

Jako twórca nawiązywał do klarowności i elegancji neoklasycyzmu, nie popadając w sztuczność. Jego eseje wyróżniały się lekkością stylu, wdziękiem i humorem, często przybierającym formę łagodnej ironii lub satyry. Największe uznanie zdobył dramatem Cato (1713), który osiągnął znaczną popularność zarówno w Anglii, jak i w Europie, ze względu na dostrzegane aluzje polityczne. Pozostałe jego utwory sceniczne – libretto operowe Rosamund (1705) oraz komedia The Drummer (1715) – nie spotkały się z podobnym zainteresowaniem.

W historii literatury Addison pozostaje przede wszystkim mistrzem eseju i twórcą galerii charakterystycznych postaci klubu Spectatora, które zapoczątkowały rozwój powieści obyczajowej. Wizerunek pisarza jako wzorcowego angielskiego dżentelmena utrwala jego korespondencja opublikowana w tomie Letters (1954). W Polsce wybór esejów ze Spectatora ukazał się w przekładzie Zofii Sinkowej, a jego poezje tłumaczyli m.in. Ludwik Kamiński, Jan Kasprowicz i Stefan Rosołowski.

W 1716 poślubił księżnę Warwick, co przysłużyło się jego karierze politycznej. Krytykowano go jednak za kolejne czasopismo polityczne „The Freeholder”. Po sprzeczce ze Steelem na temat ustawy o parostwie z 1719 dotychczasowi przyjaciele rozstali się. Już rok wcześniej Addison został zmuszony do rezygnacji z urzędu sekretarza stanu z powodu problemów zdrowotnych, pozostał jednak w parlamencie do końca życia. Pochowany jest w Westminster Abbey.

Dzieła The Campaign, 1705 Remarks on Several Parts of Italy, 1705 Rosamund, 1707 Cato, 1713 The Drummer or the Haunted-house, 1716 The Resurrection, 1718 The Christian Poet, 1728 A Discourse on Antient and Modern Learning, 1734

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Angielscy dramaturdzy XVIII wieku Kategoria:Angielscy poeci XVIII wieku Kategoria:Brytyjscy dziennikarze Kategoria:Angielscy tłumacze Kategoria:Brytyjscy eseiści Kategoria:Brytyjscy parlamentarzyści 1708–1710 Kategoria:Brytyjscy parlamentarzyści 1710–1713 Kategoria:Brytyjscy parlamentarzyści 1713–1715 Kategoria:Brytyjscy parlamentarzyści 1715–1722 Kategoria:Brytyjscy publicyści Kategoria:Brytyjscy redaktorzy Kategoria:Brytyjscy wydawcy prasy Kategoria:Dramaturdzy anglojęzyczni Kategoria:Eseiści anglojęzyczni Kategoria:Historia prasy Kategoria:Ludzie oświecenia Kategoria:Poeci anglojęzyczni Kategoria:Poeci nowołacińscy Kategoria:Sekretarze stanu południowego departamentu Kategoria:Urodzeni w 1672 Kategoria:Wigowie Kategoria:Zmarli w 1719 Kategoria:Angielscy eseiści XVIII wieku