Max Rothmann (ur. 26 kwietnia 1868 w Berlinie, zm. 12 sierpnia 1915 w Berlinie) – niemiecki lekarz żydowskiego pochodzenia, fizjolog, neurolog i neuroanatom, praktykujący w Berlinie. Jeden z założycieli Towarzystwa Niemieckich Neurologów (Gesellschaft Deutscher Nervenärzte), autor około 200 prac naukowych. Inicjator założenia Antropologicznej Stacji Badawczej Pruskiej Akademii Nauk na Teneryfie, gdzie przeprowadzono pierwsze eksperymenty nad zdolnością uczenia się szympansów. Jako jeden z pierwszych opisał rzadkie schorzenie, znane dziś pod nazwą zespołu Rothmanna-Makaia.
Życiorys Urodził się w 1868 roku w Berlinie w rodzinie niemieckich Żydów, jako syn lekarza, tajnego radcy Oscara Rothmanna (1835–1915) i Elizabeth z domu Simion (1840–1907). Miał dwie siostry, Else (1866-?) zamężną z lekarzem neurologiem Martinem Blochem (1867–1908), i Marthę, która wyszła za radcę budowlanego Carla Michaelisa. Trzecia siostra Gertrud zmarła w wieku dwóch miesięcy.
Oscar Rothmann był kilkukrotnie odznaczany za zasługi wojenne: Orderem Korony 4. klasy w 1864 roku, Orderem Czerwonego Orła 4. klasy z mieczami w 1866 roku i Krzyżem Żelaznym II klasy w 1870/71 roku. Był autorem wspomnień, których manuskrypt przechowywany jest w Muzeum Żydowskim w BerlinieChristine G. Krüger: „Sind wir denn nicht Brüder?”: deutsche Juden im nationalen Krieg 1870/71. Schöningh, 2006, s. 96, 285..
Max Rothmann studiował medycynę na Uniwersytecie Fryderyka Wilhelma w Berlinie i Uniwersytecie we Fryburgu Bryzgowijskim. Podczas studiów odbył służbę wojskową w 2 pułku gwardyjskim (2 Garde-Regiment) w Berlinie, od 1 października 1886 do 1 marca 1887. Egzamin kończący studia i rigorosum zdał w lutym 1889 roku. W 1891 roku przez krótki czas pracował u Carla Weigerta we Frankfurcie nad Menem, następnie od 1891 do 1893 był asystentem Alberta Fränkla w oddziale chorób wewnętrznych berlińskiego Krankenhaus am Urban. Od 1894 pracował jako asystent w Laboratorium Fizjologicznym Szkoły Weterynarii w Berlinie u Hermanna Munka. W 1899 roku habilitował się z neurologii i 9 maja 1899 został Privatdozentem medycyny wewnętrznej i neurologii. W następnych latach pracował w Laboratorium Fizjologicznym Kliniki Psychiatrii i Neurologii Charité u Theodora Ziehena, a potem u Karla Bonnhoefera. W 1910 roku został profesorem nadzwyczajnym neurologii.
Był porucznikiem lekarzem (Oberarzt) w rezerwie pruskiej armii i został dwukrotnie odznaczony. Podczas I wojny światowej wspólnie z Oppenheimem i Borchardtem organizował lazaret dla żołnierzy z urazami układu nerwowegoBorchardt, Moritz. W: Andreas Nachama, Elke-Vera Kotowski, Julius Hans Schoeps, Hermann Simon (Hrsg.): Juden in Berlin: Biografien. Henschel, 2005 , s. 48..
Działał w społeczności żydowskiej judaizmu reformowanego, jako przedstawiciel berlińskiej synagogi był świadkiem historycznego wystąpienia cesarza Wilhelma II 4 sierpnia 1914 roku w Reichstagu. W 1914 roku znalazł się wśród sygnatariuszy propagandowej listy poparcia dla uczestnictwa Niemiec w I wojnie światowejErklärung der Hochschullehrer des Deutschen Reiches. Berlin, 1914..
Był jednym z założycieli Towarzystwa Niemieckich Neurologów (Gesellschaft Deutscher Nervenärzte); należał do Berlińskiego Towarzystwa Neurologii i Psychiatrii (Berliner Gesellschaft für Psychiatrie und Neurologie). 11 stycznia 1915 roku na spotkaniu BGfPN został wybrany na bibliotekarza organizacji.
Po powołaniu Kurta Mendla do wojska, w grudniu 1914 objął redakcję Neurologisches Centralblatt.
Większość badań prowadził poza uniwersytetem, dzięki pomocy Munka, Ziehena czy Bonnhoefera, którzy użyczali mu laboratorium na potrzeby doświadczeń ze zwierzętami.
Rothmann był inicjatorem założenia Antropologicznej Stacji Badawczej Pruskiej Akademii Nauk na Teneryfie (Anthropoidenstation auf Teneriffa) w 1912 roku. Pierwszy wniosek Rothmanna o utworzenie stacji w 1910 roku został odrzucony, dwa lata później udało mu się uzyskać poparcie dla inicjatywy, i finansowanie nie tylko z Pruskiej Akademii Nauk, ale też źródeł prywatnych: Fundacji Plauta, Selenki i dopiero co powstałej Fundacji Alberta Samsona, którą kierował anatom Wilhelm Waldeyer. Stacja miała dostarczać zwierząt do badań i stanowić miejsce eksperymentów nad zachowaniem małp w warunkach zbliżonych do naturalnych. Pierwotnie stacja miała mieścić się na kontynencie afrykańskim, ale z powodu trudności zdecydowano się na Wyspy Kanaryjskie, stosunkowo nieodległe od będącego wówczas niemiecką kolonią Kamerunu, skąd pozyskiwano szympansy.
W 1912 roku wysłani przez Akademię na Teneryfę Rothmann i Margarete Selenka uznali tamtejszy klimat za odpowiedni i poczynili ostatnie przygotowania do uruchomienia stacji. Rothmann rozważał początkowo kandydatury Wolfganga Köhlera, Maxa Wertheimera i Davida Katza na stanowisko dyrektora placówki. Wcześniej jeszcze skłonny był je zaoferować Oskarowi Pfungstowi, w listopadzie 1912 roku Pfungst odrzucił jednak ofertę. Ponieważ pierwsze małpy zostały już dostarczone na Teneryfę decyzję należało podjąć szybko; Rothmann zgodził się wówczas z Waldeyerem, który zaproponował kandydaturę Eugena Teubera.
Teuber był jeszcze studentem, gdy Rothmann zaproponował mu udział w przedsięwzięciu. Przypuszczalnie Rotmann znał Teubera już wcześniej; wiadomo, że rodziny Rothmannów i Teuberów przyjaźniły się. 17 grudnia 1912 roku, mimo obiekcji Pfungsta, Teuber podpisał roczny kontrakt z Pruską Akademią Nauk. 8 stycznia 1913 roku Teuber i jego żona oraz asystentka Rose byli na Teneryfie, w sierpniu 1913 roku Rothmann wizytował zorganizowaną stację. W tym samym roku prowadził korespondencję z Robertem Yerkesem, odnośnie do ewentualnej współpracy i założenia stacji antropologicznej w Stanach Zjednoczonych. Yerkes otrzymał zaproszenie na Teneryfę i zamierzał spędzić tam kilka miesięcy w 1915 roku, ale wybuch wojny przekreślił te planyRobert M. Yerkes. The Mental Life of Monkeys and Apes: A Study of Ideational Behavior. Behavior Monographs vol. 3. Watson JB (red.)1916–1919 Henry Holt and Co, Boston, Mass. Volumes. Number I, 1916.. Drugim dyrektorem placówki był Wolfgang Köhler.
Życie prywatne Mieszkał pod adresem Motzstraße 89 w Berlinie. Żonaty z Anną Neumann (1876–1936), mieli piątkę dzieciSamuel Rothmann: Stammbaum der Familie Rothmann. Berlin: Universum, 1913.. Najstarsza córka Hedwig (1894–1898) zmarła w wieku trzech lat. Syn Otto (1896–1914) zgłosił się do armii na ochotnika i zginął w październiku 1914 na froncie, drugi syn, Hans (1899–1970) trafił na front w 1914 roku. W sprawie jego przyjęcia do szkoły kadetów Rothmann pisał m.in. do ministerstwa na ręce von Moltkego i innych wojskowych, jednak prośby te zostały odrzucone, przypuszczalnie ze względu na żydowskie pochodzenie rodziny Rothmannów. Korespondencja Maxa Rothmanna z ministerstwem znajdująca się w nowojorskim Instytucie Leo Baecka jest często cytowana w literaturze dotyczącej antysemityzmu dotykającego żydowskich żołnierzy w pruskiej armiiDeutsche jüdische Soldaten, 1914–1945. Mittler, 1987 s. 18.Michael Berger: Eisernes Kreuz und Davidstern: die Geschichte jüdischer Soldaten in deutschen Armeen. Trafo, 2006 , s. 130–135..
Hans Rothmann podjął później studia medyczne w Berlinie. W latach 20. w klinice Charité zajmował się niektórymi zagadnieniami neuroanatomicznymi badanymi wcześniej przez ojca; w latach 30. emigrował do Stanów Zjednoczonych.
Córka Eva (1897–1960) studiowała psychologię w Instytucie Psychologicznym Uniwersytetu Johanna Wolfganga Goethego we Frankfurcie nad Menem, w 1933 roku emigrowała do Szwecji, a w 1935 roku do Stanów Zjednoczonych razem z przyszłym mężem, neurologiem i psychiatrą Kurtem Goldsteinem (1878-1965), w ucieczce przed antysemickimi prześladowaniami. Przez lata cierpiała na depresję, w 1960 roku popełniła samobójstwo.
Druga córka Grete (1900-?) po mężu nosiła nazwisko Arons, emigrowała do Stanów razem z bratem Hansem i mężem.
Śmierć Po śmierci syna początkowo pracował naukowo jeszcze intensywniej niż wcześniej, ale wkrótce potem jego stan psychiczny pogorszył się. Według Marianne Teuber depresja występowała też u innych członków rodziny Rothmannów. Rothmann popełnił samobójstwo w nocy 12 sierpnia 1915 roku w Berlinie. Wspomnienia pośmiertne napisali Kurt Mendel, Louis Jacobsohn-Lask, Toby Cohn, Hermann Oppenheim i Smith Ely Jelliffe. Na posiedzeniu Berliner Gresellschaft für Psychiatrie und Nervenkrankheiten 8 listopada 1915 roku o śmierci Rothmanna powiadomił zebranych w swoim wystąpieniu Hugo Liepmann. Od czasu naszego rozstania w lipcu, spotkała nas nowa, niezwykle bolesna strata: gdy z zadumą żegnaliśmy [Martina] Bernhardta, mieliśmy tę pociechę, że osiągnął on cel swojego życia. Tej pociechy nie mamy wobec losu Rothmanna. Właśnie ze śmiercią człowieka, który poświęcił swoją osobę idei tworzenia, tryskającego życiem w tak wielkiej mierze, szczególnie ciężko i dotkliwie jest się pogodzić [...] Na jego charakter składały się dobroczynna otwartość, bezinteresowna uczciwość, wielka impulsywność oraz silne i głębokie pragnienie wiedzy, które umożliwiło mu, mimo niesprzyjających okoliczności, tak bogatą i piękną pracę naukową [...] Opublikowane nekrologi nie podawały rzeczywistej przyczyny śmierci. O samobójstwie Rothmanna po latach w swojej autobiografii napisał asystent Oppenheima, Arthur Stern.
Max Rothmann pochowany został na cmentarzu żydowskim przy Schönhauser Allee w dzielnicy Prenzlauer Berg.
Dorobek naukowy thumb|Pies Rothmanna po obustronnej hemisferektomii Pierwsze prace Rothmanna dotyczyły medycyny wewnętrznej. W swojej dysertacji doktorskiej z 1893 roku przedstawił przypadek leukoplakii śluzówki policzków i języka ze współistniejącym nowotworem kości czaszki. W tym samym roku opisał przypadek autopsyjny pacjenta z zespołem jelita drażliwego (znanego wówczas jako enteritis membranacea), wykazując metodą Weigerta duże ilości śluzu w nabłonku jelita grubego. W 1894 roku niezależnie od węgierskiego chirurga Endre Makaia opisał zespół znany dziś jako zespół Rothmanna-Makaia. U 52-letniego pacjenta z przewlekłą chorobą reumatyczną opisał zmiany skórne o charakterze grudek, na nogach, plecach, brzuchu i piersi, po czym zbadał je histologicznie.
Z czasem głównym obszarem zainteresowań Rothmanna stała się neurologia doświadczalna. Jacobsohn-Lask wyróżnił trzy okresy jego działalności naukowej: pierwszy, w którym poświęcał się głównie badaniom rdzenia kręgowego, drugi, w którym badał przede wszystkim mózgowie, i trzeci, w którym jego zainteresowania koncentrowały się na móżdżku. Łącznie, bibliografia prac Rothmanna liczy około 200 pozycji.
W jednej z pierwszych swoich prac doświadczalnych powtórzył eksperyment Stenona, polegający na zaklemowaniu aorty brzusznej. Wykazał w nim, że pęczek Flechsiga bierze swój początek już w odcinku krzyżowym rdzenia. W kolejnych doświadczeniach dowiódł, że oprócz drogi piramidowej istnieją co najmniej dwie dodatkowe drogi ruchowe; po przecięciu piramid u psów i u małp (doświadczenie Starlingera) nie dochodziło do porażenia, dowodząc pośrednio roli szlaków pozapiramidowych, zwłaszcza drogi czerwienno-rdzeniowej (pęczka Monakowa). Niezależnie od siebie, Sharpey-Schafer i Rothmann wykazali, że nawet droga czerwienno-rdzeniowa może zostać zniszczona u małp, co według Schafera dowodziło ważnej roli starszej ewolucyjnie drogi brzuszno-bocznej, której zniszczenie skutkowało całkowitym i trwałym porażeniem. Rothmann przedstawił też opis doświadczenia, w którym po serii precyzyjnych uszkodzeń szlaków łączących wyższe ośrodki z rdzeniem kręgowym, izolowane ruchy po pewnym czasie ulegały przywróceniu, nawet szybciej niż w doświadczeniach, w których uszkadzano drogę brzuszno-boczną, pozostawiając nienaruszony pęczek Monakowa.
W pracy z 1903 roku dowodził, że pęczek Gowersa pochodzi z neuronów leżących u podstawy rogów tylnych rdzenia, głównie po tej samej stronie.
Probst i Rothmann opisali szlaki rdzeniowo-wzgórzowe w sznurach przednich, odpowiednio, w 1900 i 1903 roku.