thumb|Nowe Miasto Lubawskie Kalendarium historii Nowego Miasta Lubawskiego – chronologiczne zestawienie najważniejszych faktów z dziejów miasta.
XIV wiek mały|Brama Brodnicka, wzniesiona w XIV wieku
1320 – pierwsze wzmianki o parafii w grodzie Julenburg (identyfikowanym z późn. Nowym Miastem) 1325 – pierwsza wzmianka o założeniu miasta (Novum Forum) przez komtura Otto von Lutterberga w Kronice Prus Piotra z Dusburga 1334–1343 – Nowe Miasto siedzibą wójtostwa krzyżackiego 1353 (13 września) – akt nadania praw miejskich przez wielkiego mistrza Winricha von Kniprode 1384 (15 kwietnia) – potwierdzenie praw miejskich przez wielkiego mistrza Konrada von Rotenstein ok. 1400 – budowa kaplicy w Łąkach
XV wiek 1410 (15 lipca) – bitwa pod Grunwaldem, po stronie Krzyżaków wystąpiła 26 chorągiew zamku Bratian i Nowego Miasta (na jej proporcu ukazane były trzy rogi jelenie splecione w krąg w białym polu) 1410 (16 lipca) – wojska polsko litewskie zajmują miasto 1411 (1 lutego) – na mocy traktatu pokojowego w Toruniu Nowe Miasto pozostało w rękach zakonu 1414 (13 marca) – w wyniku działań wojennych w tzw. wojnie głodowej miasto zostało częściowo zniszczone 1422 (27 września) – Nowe Miasto jednym z gwarantów pokoju melneńskiego mały|Akt oddania się stanów pruskich królowi Kazimierzowi IV Jagiellończykowi i Koronie Królestwa Polskiego, 1454, Archiwum Główne Akt Dawnych 1440 (14 marca) – w Kwidzynie przedstawiciele Nowego Miasta wzięli udział w zawiązaniu Związku Pruskiego 1444 (21 grudnia) – ponowny akt nadania praw miejskich wydany przez wielkiego mistrza Konrada von Erlichshausen 1451 – Nowe Miasto wystąpiło ze Związku Pruskiego 1453 (8 sierpnia) – ponowny akt nadania praw miejskich wydany przez wielkiego mistrza Ludwika von Erlichshausen 1454 (4 lutego) – Związek Pruski wypowiedział posłuszeństwo zakonowi. Krzyżaków wypędzono z wielu miast m.in. z Nowego Miasta 1454 (25 maja) – w Toruniu podpisano akt hołdu złożonego królowi Polski Kazimierzowi Jagiellończykowi. Widnieją pod nim podpisy m.in. przedstawicieli Nowego Miasta. Jednak w trakcie wojny trzynastoletniej Nowe Miasto wielokrotnie stawało po stronie krzyżackiej 1457 – w Nowym Mieście prozakonna kapituła chełmińska wybrała Andrzeja Sandberga kandydatem na biskupa chełmińskiego 1466 (19 października) – podpisanie w Toruniu układu pokojowego między Królestwem Polskim a państwem krzyżackim, na mocy którego Nowe Miasto ma znaleźć się w granicach Korony. 1468 (20 września) – ustalono ostatecznie termin przejścia Nowego Miasta w ręce polskie (13 grudnia) wojska krzyżackie opuściły Nowe Miasto 1469 – wzmianki o „Nowym Myastku”
XVI wiek 1521–1524 Nowe Miasto wraca na okres czterech lat pod rządy zakonu 1527 – parafia nowomiejska przechodzi pod administrację biskupów chełmińskich 1534 (2 października) w Nowym Mieście odbył się sejmik z udziałem Mikołaja Działyńskiego 1535 (7 lutego) król Zygmunt I powołał Jana Działyńskiego na urząd podkomorzego dobrzyńskiego 1545 – do miasta dociera reformacja 1580 (8 marca) w Nowym Mieście zebrała się komisja celem przeprowadzenia rewizji prawa chełmińskiego
XVII–XVIII wiek 1624 – starosta bratiański Paweł Działyński wraz z żoną Jadwigą założył fundację klasztoru w Nowym Mieście i sprowadził do niego reformatów (z siedzibą w prepozyturze św. Jerzego na przedmieściu) 1628 – oblężenie miasta przez Szwedów. W trakcie oblężenia Nowego Miasta ranny w policzek został Gustaw II Adolf. 1629 – Lisowczycy palą klasztor i przedmieścia Nowego Miasta 1639 (16 lutego) Fundacja klasztoru została przeniesiona do Łąk 1656 – miasto razem z Bratianem zostaje przez Karola X Gustawa (króla szwedzkiego) nadane za wierność Szwedom Bogusławowi Radziwiłłowi koniec XVII w. – renowacja kościoła i nowe fundacje proboszcza Jana Ewertowskiego mały|Barokowy ołtarz boczny z XVIII w. w bazylice św. Tomasza Apostoła 1703 (26 lipca) III wojna północna – w mieście i okolicach stanął korpus szwedzki, który ogołocił miasto i okolice z żywności 1711 – epidemia dżumy w mieście 1752 (4 czerwca) – aktu koronacji wizerunku Matki Boskiej Łąkowskiej w klasztorze w Łąkach, koronami papieskimi (poświęconymi przez papieża Benedykta XIV) dokonał biskup Leski.
Pod zaborami i w Księstwie Warszawskim 1772 (6 sierpnia) I rozbiór Polski, w wyniku którego Nowe Miasto przechodzi pod władzę Królestwa Prus 1806 – pożar ratusza miejskiego 1807 (9 lipca) traktat pokojowy w Tylży, na mocy którego Nowe Miasto weszło w skład Księstwa Warszawskiego 1815 – zgodnie z ustaleniami kongresu wiedeńskiego Nowe Miasto ponownie znalazło się w granicach Prus 1816 – najstarsza wzmianka o gminie żydowskiej w mieście 1818 (1 kwietnia) wszedł w życie nowy podział administracyjny Prus Zachodnich, Nowe Miasto stało się stolicą powiatu lubawskiego 1824–1827 – budowa kościoła ewangelickiego w miejscu spalonego ratusza 1827 -powstanie pierwszej apteki 1828–1831 – epidemia cholery 1848–1849 – ponowna epidemia cholery 1848 (10 maja) odbyło się zebranie wyborców do parlamentu frankfurckiego, podczas którego mieszkańcy miasta opowiedzieli się za przynależnością do Polski 1854 – oddanie do użytku szosy do Biskupca 1857–1858 – budowa synagogi żydowskiej przy obecnej ulicy Kazimierza Wielkiego mały|Spichlerz wzniesiony w XIX w. 1864 – oddanie do użytku szosy do Lubawy 1868 (1 października) – otwarcie szkoły średniej (przeniesienie progimnazjum z Kurzętnika) 1868 – ukończenie szosy do Kurzętnika 1875 (27 września) zamknięcie przez rząd pruski klasztoru w Łąkach 1877 – oddanie do użytku szosy do Lidzbarka 1882 (6 maja) spłonął kościół w Łąkach, cudowny obraz przeniesiono do kościoła nowomiejskiego 1884 (1 sierpnia) uruchomienie kolei żelaznej Nowe Miasto – Lubawa 1885 (12 lipca) powstała korporacja strażacka 1893 (4 kwietnia) powstał polski Bank Ludowy 1895 – powołanie Towarzystwa Ludowego 1897 – powstanie lokalnego oddziału Hakaty mały|Gmach Szkoły Podstawowej nr 3 im. Filomatów Nowomiejskich, wzniesiony w l. 1897–1898 1898 – oddanie do użytku budynku nowej szkoły, obecnie Szkoły Podstawowej nr 3 im. Filomatów Nowomiejskich 1898 (3 maja) w siedzibie Towarzystwa Ludowego odbyło się spotkanie w sprawie powstania chóru „Harmonia” 1900–1905 włączenie do miasta tzw. Przedmieścia Kurzętnickiego (Pacołtowa) 1902 (1 września)– uruchomiono linię kolejową Brodnica – Iława 1904 – uruchomienie elektrowni miejskiej 1907–1908 – budowa szpitala powiatowego, fundacja Friedricha Lange 1910 (2 grudnia) – uruchomiono linię kolejową Zajączkowo Lubawskie – Nowe Miasto Południe 1912 – ukończenie przebudowy kościoła ewangelickiego 1918 (12 listopada) – powstanie Rady Robotniczej i Rady Żołnierskiej, funkcję kontrolerów niemieckiego landrata objęli Krebs, Binerowski, Dobrzyński 1918 (14 listopada) – patriotyczny wiec z inicjatywy Dotychczasowego Komitetu Obywatelskiego i wybór delegatów na Polski Sejm Dzielnicowy i do Powiatowej Rady Ludowej w Lubawskie 1918 (listopad) – powstanie parafialnej Rady Ludowej 1919 – wprowadzenie języka polskiego do szkół
W II Rzeczypospolitej 1919 (28 czerwca) traktat wersalski przyznaje większość Pomorza Gdańskiego (w tym Nowe Miasto) na powrót Polsce 1919 (sierpień) – powstaje drużyna piłkarska przy Tow. Katolickiej Młodzieży – prototyp KS Drwęca 1919 (październik) – otwarcie pierwszego kina (w sali Hotelu Polskiego) 1919 (13 listopada) powołanie Juliana Sasa-Jaworskiego Polskim Delegatem Powiatowym przy landraturze 1919 (14 grudnia) powstanie Polskiego Czerwonego Krzyża 1920 (17 stycznia) państwo niemieckie oficjalnie oddaje władzę w mieście 1920 (19 stycznia) do Nowego Miasta od strony Kurzętnika wkraczają wojska polskie, niemiecki Grenzschutz wycofuje się do Iławy 1920 (12 lutego) powstało gniazdo Sokoła 1920 (1 maja) otwarcie przedszkola prowadzonego przez Stowarzyszenie Pań Miłosierdzia św. Wincentego a Paulo 1920 – utworzenie Kasy Chorych (instytucja ubezpieczeniowa) mały|Kamienica w której mieściła się redakcja gazety „Drwęca” 1921 (5 stycznia) – ukazał się pierwszy numer „Drwęcy” 1921 (15 maja) – utworzono Powiatową Komendę Państwowej 1921 (9 listopada) – pierwsze wybory do polskiej Rady Miejskiej 1927 – powstanie Uniwersytetu Ludowego przy Tow. Czytelni Ludowych 1931 (9 lutego) – wiec bezrobotnych pod starostwem 1931 (kwiecień) – powołanie Akcji Katolickiej 1934 (1 sierpnia) ukazał się pierwszy numer sanacyjnej „Gazety Lubawskiej” 1935 (1 stycznia) – otwarcie ośrodka zdrowia przy ul. Tylickiej (dzis. Wojska Polskiego) 1935 (lipiec) – oddanie do użytku stadionu (od 1936 roku noszącego imię Józefa Piłsudskiego) 1937 (28 lutego) zarządzenie ministra spraw wewnętrznych, na mocy którego od 1 września 1937 roku w miejsce „Nowemiasto/Pomorze”, „Nowemiasto n/Drwęcą” zaczęto używać obecnej nazwy miasta – Nowe Miasto Lubawskie 1938 – otwarcie ośrodka przy ul. Łąkowskiej (dzis. Grunwaldzkiej) 1939 (30 sierpnia) ukazał się ostatni numer gazety „Drwęca”
II wojna światowa mały|Pomnik ofiaru mordu w lesie bratiańskim 1939 (3 września) miasto zajęły wojska niemieckie, początek okupacji niemieckiej 1939 (9 września) pierwsze egzekucje Polaków (małżeństwo Kulikowskich) 1939 (15 października) egzekucja blisko 150 Polaków z Nowego Miasta Lubawskiego i okolic, dokonana przez niemiecki Selbstschutz w lesie bratiańskim 1939 (7 grudnia) odbyła się publiczna egzekucja Polaków przy ówczesnej ulicy Kopernika 1945 (21 stycznia) do miasta od strony Tylic wkraczają wojska radzieckie II Frontu Białoruskiego i polskie
W Polsce powojennej 1945–1950 – miasto w granicach woj. pomorskiego z siedzibą w Bydgoszczy 1946 powołano do życia Powiatową Bibliotekę Publiczną 1947 (styczeń -luty) pokazowe procesy przeciwko niepodległościowemu podziemiu w sali kina „Bajka” 1948 (maj) władze wojewódzkie poparły zmianę nazwy powiatu z „lubawski” na „nowomiejski” 1948 (19 lipca) zmiana nazw większości ulic 1949 (26 marca) zbiorowe pochówki uprzednio ekshumowanych żołnierzy na cmentarzu nowomiejskim 1950 – w Bydgoszczy odbył się proces Jana Jedy i jego towarzyszy z Polskiej Organizacji Młodzieży Katolickiej 1950 – miasto wraz z powiatem włączono do woj. olsztyńskiego 1958 – oddanie do użytku Spółdzielczego Domu Kultury 1958 – przebudowa zboru poewangelickiego na kino „Harmonia” 1958 (1 października) uroczystości z okazji stulecia Prywatnego Instytutu Katolickiego, który dał początek nowomiejskiemu liceum 1959 – powstanie Muzeum Ziemi Lubawskiej 1961 (27 lipca) rzeka Drwęca na całej długości wraz z dopływami uznana została za rezerwat przyrody (Monitor nr 71 z 1961 r.) 1962 (13 maja) odsłonięto pomnik pod Nawrą „Ofiarom faszyzmu – mieszkańcy ziemi nowomiejskiej”, autorem pomnika jest rzeźbiarz Ryszard Wachowski 1964 (1 września) – oddanie do użytku szkoły podstawowej przy ul. Jagiellońskiej 1964 – pierwsze osiedlenia ludności narodowości romskiej w mieście 1968 (21 września) przekazanie nowego budynku bibliotece publicznej 1971 (21 października) kościół parafialny pod wezwaniem św. Tomasz Apostoła podniesiony został przez Ojca Świętego Pawła VI do tytułu bazyliki mniejszej 1975 (1 czerwca) w wyniku reformy administracyjnej zlikwidowano powiat nowomiejski 1975 (1 września) powstał Zespół Szkół (od 4 maja 1977 im Cypriana Kamila Norwida) 1977 (1 stycznia) powołanie Nowomiejskiego Domu Kultury (oficjalna inauguracja 24 września) 1980 (jesień) -powstanie lokalnych struktur NSZZ Solidarność 1981 (13 grudnia) wprowadzenie stanu wojennego, aresztowanie lokalnych przywódców Solidarności 1987 (1 września) – zlikwidowano linię kolejową Nowe Miasto Lubawskie – Zajączkowo Lubawskie 1989 (kwiecień) powstanie Komitetu Obywatelskiego 1989 (22 października) odbyło się pierwsze zebranie poświęcone wydaniu lokalnej gazety „Drwęca” 1989 (grudzień) ukazał się numer okazowy gazety „Drwęca” 1990 (6 czerwca) pierwszym niekomunistycznym burmistrzem wybrano Jana Jedę 1990 (3 września) powstał Zespół Szkół Rolniczych mały|Stadion MOSiR