Pogońcowate (Lycosidae) – rodzina pająków obejmująca około 2400 gatunków podzielonych na 120 rodzajów.
Występują we wszystkich strefach klimatycznych. Są pająkami polującymi aktywnie, nie budują więc sieci łownych. Zamiast tego zdane są na swój świetny wzrok. Ich atutem jest duża ruchliwość i szybkość; mogą również polować z zasadzki. Zazwyczaj budują podziemne nory lub tunele, które zmieniają z każdą kolejną wylinką. Ich ofiary są często o wiele większe od nich. W Polsce występuje ok. 60 gatunków pogońcowatych, w tym: krzeczek naziemnik, wałęsak zwyczajny, wymyk szarawyBlick, T. et al. (2004).Checklist of the spiders of Central Europe. (Arachnida: Araneae). Version 1. Dezember 2004. (PDF) (zobacz: pogońcowate Polski).
Pogońcowate przypominają pająki z rodziny darownikowatych (Pisauridae), jednakże to, co odróżnia je od owej rodziny, to sposób noszenia kokonu przez samicę – pogońcowate noszą często jaja w białym kokonie przyczepionym do kądziołków przędnych, w przeciwieństwie do darownikowatych, które robią to pod chelicerami. Kolejną różnicą między nimi są oczy – dwoje z ośmiu oczu pogońcowatych są wyraźnie większe w porównaniu do reszty, u darownikowatych wszystkie oczy są podobnej wielkości. Ta cecha pomaga również odróżnić je od pająków z rodziny Agelenidae.
Opis mały|left|Rozmieszczenie oczu u przedstawiciela rodziny Lycosidae Rodzina pogońcowatych liczy sobie wielu przedstawicieli, różniących się od siebie wielkością ciała (zazwyczaj ok. 10–35 mm). Ich osiem oczu rozmieszczonych jest w trzech rzędach: na dole umieszczone są cztery najmniejsze oczy, środek zdobi dwoje charakterystycznych, największych oczu, górę zaś para średniej wielkości oczu. Pogońcowate posiadają świetny wzrok oraz zmysł dotyku.
Cechą charakterystyczną tych pająków jest sposób noszenia przez samicę kokonów jajowych. Kokon przyczepiany jest przez samicę za pomocą kądziołków przędnych do końca odwłoka. Odwłok musi być jednak trzymany przez samicę w określonej pozycji, aby kokon nie obijał się o ziemię, co jest dla niej dodatkowym obciążeniem. Jednakże mimo tego, samica jest w stanie nadal świetnie polować. Po wykluciu się z jaj i wyjściu z kokonu, młode pająki od razu wspinają się na grzbiet samicy, która nosi je około tygodnia. Po upływie tego czasu, młode schodzą z grzbietu samicy, rozpoczynając samodzielne życie.
left|mały Ubarwienie pogońcowatych jest zazwyczaj podobne do otoczenia, które zamieszkują, co daje im świetny kamuflaż.
Największymi przedstawicielami rodziny pogońcowatych jest rodzaj Hogna, a największym gatunkiem – Hogna carolinensis – osiąga on największe rozmiary ciała ze wszystkich Lycosidae. Najbardziej znanymi są chociażby Lycosa tarantula, zwana również tarantulą włoską.
Jad Jak większość pająków, pogońcowate również posiadają jad. Jeżeli nie będą miały możliwości ucieczki, Lycosidae bronią się atakując. Jad pogońcowatych nie jest najsilniejszy i nie stanowi zagrożenia dla życia zdrowego, dorosłego człowieka. Po ukąszeniu przeciętnego pająka z rodziny Lycosidae mogą wystąpić objawy tj. obrzęk, łagodny ból czy swędzenie, a w najgorszych wypadkach nudności. Australijskim przedstawicielom rodziny pogońcowatych przypisuje się także ukąszenia, które mogą powodować rany martwicze.
Przedstawiciele Allocosinae Dondale, 1986 Allocosa Banks, 1900 Diapontia Keyserling, 1876
Artoriinae Framenau, 2007 Anoteropsis L. Koch, 1878 Artoria Thorell, 1877 Artoriopsis Framenau, 2007 Diahogna Roewer, 1960 Lycosella Thorell, 1890 Notocosa Vink, 2002 Syroloma Simon, 1900 Tetralycosa Roewer, 1960
Evippinae Zyuzin, 1985 Evippa Simon, 1882 Evippomma Roewer, 1959 Pseudevippa Simon, 1910 Xerolycosa Dahl, 1908 Zenonina Simon, 1898
Lycosinae Sundevall, 1833 Adelocosa Gertsch, 1973 Agalenocosa Mello-Leitão, 1944 Alopecosa Simon, 1885 Alopecosella Roewer, 1960 Anomalomma Simon, 1890 Arctosa C. L. Koch, 1847 Arctosippa Roewer, 1960 Arctosomma Roewer, 1960 Aulonia C. L. Koch, 1847 Auloniella Roewer, 1960 Brevilabus Strand, 1908 Camptocosa Dondale, Jiménez & Nieto, 2005Revista mexicana de biodiversidad – Género nuevo de arañas lobo de México y sur de Estados Unidos, y descripción de una especie nueva de Texas (Araneae: Lycosidae) Crocodilosa Caporiacco, 1947 Cynosa Caporiacco, 1933 Dejerosa Roewer, 1960 Dolocosa Roewer, 1960 Edenticosa Roewer, 1960 Geolycosa Montgomery, 1904 Gladicosa Brady, 1987 Gnatholycosa Mello-Leitão, 1940 Hesperocosa Gertsch & Wallace, 1937 Hippasa Simon, 1885 Hippasella Mello-Leitão, 1944 Hogna Simon, 1885 Hognoides Roewer, 1960 Hyaenosa Caporiacco, 1940 Knoelle Fraumenau, 2006 Loculla Simon, 1910 Lycosa Latreille, 1804 Mainosa Framenau, 2006 Malimbosa Roewer, 1960 Megarctosa Caporiacco, 1948 Melloicosa Roewer, 1960 Melocosa Gertsch, 1937 Molitorosa Roewer, 1960 Mustelicosa Roewer, 1960 Oculicosa Zyuzin, 1993 Ocyale Audouin, 1826 Orinocosa Chamberlin, 1916 Orthocosa Roewer, 1960 Paratrochosina Roewer, 1960 Pardosella Caporiacco, 1939 Pavocosa Roewer, 1960 Prolycosides Mello-Leitão, 1942 Rabidosa Roewer, 1960 Schizocosa Chamberlin, 1904 Trochosa C. L. Koch, 1847 Trochosippa Roewer, 1960 Trochosula Roewer, 1960 Tuberculosa Framenau & Yoo, 2006CSIRO PUBLISHING – Invertebrate Systematics Varacosa Chamberlin & Ivie, 1942 Venator Hogg, 1900 Venatrix Roewer, 1960 Vesubia Simon, 1910
Pardosinae Acantholycosa Dahl, 1908 Algidus Simon, 1898 Artoriellula Roewer, 1960 Bristowiella Saaristo, 1980 Dingosa Roewer, 1955 Mongolicosa Marusik, Azarkina & Koponen, 2004 Pardosa C. L. Koch, 1847 Pyrenecosa Marusik, Azarkina & Koponen, 2004 Sibirocosa Marusik, Azarkina & Koponen, 2004 Tasmanicosa Roewer, 1959
Piratinae Zyuzin, 1993 Dorjulopirata Buchar, 1997 Pirata Sundevall, 1833
Sosippinae Dondale, 1986 Aglaoctenus Tullgren, 1905 Sosippus Simon, 1888
Tricassinae Alderwiereldt & Jocque, 1993 Tricassa Simon, 1910
Venoniinae Lehtinen & Hippa, 1979 Allotrochosina Roewer, 1960 Amblyothele Simon, 1910 Anomalosa Roewer, 1960 Caporiaccosa Roewer, 1960 Lysania Thorell, 1890 Margonia Hippa & Lehtinen, 1983 Passiena Thorell, 1890 Piratosa Roewer, 1960 Proevippa Purcell, 1903 Pterartoria Purcell, 1903 Pterartoriola Roewer, 1959 Satta Lehtinen & Hippa, 1979 Shapna Hippa & Lehtinen, 1983 Trabea Simon, 1876 Trabeops Roewer, 1959 Trebacosa Dondale & Redner, 1981 Venonia Thorell, 1894 Zantheres Thorell, 1887 Zoica Simon, 1898
Wadicosinae Zyuzin, 1985 Wadicosa Zyuzin, 1985
incertae sedis Donacosa Alderweireldt & Jocqué, 1991 Hygrolycosa Dahl, 1908 Phonophilus Ehrenberg, 1831
Przypisy
*