Edita Gruberová (ur. 23 grudnia 1946 w Bratysławie, zm. 18 października 2021 w Zurychu) – słowacka śpiewaczka operowa, jeden z najsłynniejszych na świecie sopranów koloraturowych, mistrzyni belcanta.
Życiorys Gruberová urodziła się na Słowacji i uważała się za Słowaczkę, chociaż jej matka jest Węgierką, a rodzina ojca przybyła z Niemiec. Uczyła się w Akademii Teatralnej w Bratysławie pod kierunkiem Márii Medveckiej. W czasie studiów śpiewała także w popularnych zespołach wykonujących muzykę ludową.
W 1968 zadebiutowała w operze bratysławskiej jako Rozyna w Cyruliku sewilskim. W tym samym roku wygrała prestiżowy konkurs w Tuluzie, jednak ze względu na warunki polityczne panujące w ówczesnej Czechosłowacji nie mogła rozwijać swojego talentu w znanych operach, lecz została zaangażowana do opery w Bańskiej Bystrzycy. Tylko dzięki zabiegom Medveckiej Gruberová mogła ubiegać się o przyjęcie do zespołu opery wiedeńskiej, gdzie w 1970 zagrała Królową Nocy w Czarodziejskim flecie i zwróciła na siebie uwagę krytyków muzycznych z całej Europy. Rola ta stała się jej wizytówką, zagrała ją także w swoim debiucie w Metropolitan Opera. Na dobre opuściła Czechosłowację.
W 1981 zagrała Gildę w filmowej wersji Rigoletta z Luciano Pavarottim, a w 1984 zachwyciła publiczność Covent Garden jako Julia w Capuletich i Montekich Vincenzo Belliniego.
14 maja 2010 Edita Gruberová wystąpiła w recitalu wokalnym w Operze Narodowej w Warszawie. W tym samym miejscu jako Elisabetta w wykonaniu koncertowym opery Roberto Devereux Gaetano Donizettiego – 26 czerwca 2011.
Jej występy w wielu rolach zostały utrwalone na DVD, nagrała też wiele płyt.
27 marca 2019 występując w Bawarskiej Operze Państwowej w Monachium w roli Królowej Elżbiety w operze Donizettiego Roberto Devereux pożegnała się ze sceną operowąorf.at: Sopranistin Edita Gruberova beendet Opernkarriere. Artikel vom 19. März 2019, abgerufen am 19. März 2019..
Odznaczenia 1997 – Order Podwójnego Białego Krzyża II klasy (Słowacja) 1997 – Bawarski Order Zasługi (Bawaria) 1999 – Order Maksymiliana (Bawaria) 2005 – Wielka Odznaka Honorowa za Zasługi dla Republiki Austrii (Austria)
Partie operowe 1970 – Don Carlo (Verdi) – Horst Stein: Edita Gruberova (Thibault) 1970 – Die ägyptische Helena (R. Strauss) – Josef Krips: Edita Gruberova (Hermione) 1970 – Arabella (R. Strauss) – Georg Solti: Edita Gruberova (Die Fiakermilli) 1971 – La traviata (Verdi) – Josef Krips: Edita Gruberova (Flora Bervoix) 1974 – Die Zauberflöte (Mozart) – Herbert von Karajan: Edita Gruberova (Konigin der Nacht) 1976 – Ariadne auf Naxos (R. Strauss) – Georg Solti: Edita Gruberova (Zerbinetta) 1976 – Mitridate, rč di Ponto (Mozart) – Leopold Hager: Edita Gruberova (Sifare) 1977 – Ariadne auf Naxos (R. Strauss) – Karl Böhm: Edita Gruberova (Zerbinetta) 1978 – Hänsel und Gretel (Humperdinck) – Georg Solti: Edita Gruberova (Taumännchen) 1978 – Don Carlo (Verdi) – Herbert von Karajan: Edita Gruberova (Thibault) 1978 – Die Entführung aus dem Serail (Mozart) – Heinz Wallberg: Edita Gruberova (Constanze) 1978 – Lucia di Lammermoor (Donizetti) – Giuseppe Patané: Edita Gruberova (Miss Lucia) 1979 – Il sogno di Scipione (Mozart) – Leopold Hager: Edita Gruberova (La Fortuna) 1979 – Un ballo in maschera (Verdi) – Claudio Abbado: Edita Gruberova (Oscar) 1980 – Der Schauspieldirektor (Mozart) – John Pritchard: Edita Gruberova (Madame Herz) 1980 – Die Fledermaus (J. Strauss) – Theodor Guschlbauer: Edita Gruberova (Adele) 1980 – Die Entführung aus dem Serail (Mozart) – Karl Böhm: Edita Gruberova (Constanze) 1980 – Hänsel und Gretel (Humperdinck) – Georg Solti: Edita Gruberova (Gretel) 1981 – Die Zauberflöte (Mozart) – Bernard Haitink: Edita Gruberova (Konigin der Nacht) 1981 – Orfeo ed Euridice (Gluck) – Riccardo Muti: Edita Gruberova (Amore) 1982 – Die Zauberflöte (Mozart) – James Levine: Edita Gruberova (Konigin der Nacht) 1982 – La traviata (Verdi) – Nello Santi: Edita Gruberova (Violetta Valery) 1982 – Rigoletto (Verdi) – Riccardo Chailly: Edita Gruberova (Gilda) 1982 – Ariadne auf Naxos (R. Strauss) – Wolfgang Sawallisch: Edita Gruberova (Zerbinetta) 1983 – Lucia di Lammermoor (Donizetti) – Nicola Rescigno: Edita Gruberova (Miss Lucia) 1983 – Manon (Massenet) – Adam Fischer: Edita Gruberova (Manón) 1983 – Die Zauberflöte (Mozart) – Wolfgang Sawallisch: Edita Gruberova (Konigin der Nacht) 1983 – Idomeneo, re di Creta (Mozart) – John Pritchard: Edita Gruberova (Elektra) 1984 – Rigoletto (Verdi) – Giuseppe Sinopoli: Edita Gruberova (Gilda) 1984 – I Capuleti e I Montecchi (Bellini) – Riccardo Muti: Edita Gruberova (Giulietta) 1985 – Die Entführung aus dem Serail (Mozart) – Georg Solti: Edita Gruberova (Constanze) 1987 – Die Fledermaus (J. Strauss) – Nikolaus Harnoncourt: Edita Gruberova (Rosalinda) 1987 – Don Giovanni (Mozart) – Riccardo Muti: Edita Gruberova (Donna Anna) 1988 – Don Giovanni (Mozart) – Nikolaus Harnoncourt: Edita Gruberova (Donna Anna) 1988 – Ariadne auf Naxos (R. Strauss) – Kurt Masur: Edita Gruberova (Zerbinetta) 1988 – Cosě fan tutte (Mozart) – Nikolaus Harnoncourt: Edita Gruberova (Fiordiligi) 1988 – Die Zauberflöte (Mozart) – Nikolaus Harnoncourt: Edita Gruberova (Konigin der Nacht) 1989 – Carmina Burana (Orff) – Seiji Ozawa: Edita Gruberova (Soprano) 1989 – Les Contes d'Hoffmann (Offenbach) – Seiji Ozawa: Edita Gruberova (Olympia) 1989 – Maria Stuarda (Donizetti) – Giuseppe Patané: Edita Gruberova (Maria Stuarda) 1989 – Les Contes d'Hoffmann (Offenbach) – Seiji Ozawa: Edita Gruberova (Giulietta) 1989 – Les Contes d'Hoffmann (Offenbach) – Seiji Ozawa: Edita Gruberova (Antonia) 1989 – Lucio Silla (Mozart) – Nikolaus Harnoncourt: Edita Gruberova (Giunia) 1989 – Bastien und Bastienne (Mozart) – Raymond Leppard: Edita Gruberova (Bastienne) 1990 – Die Fledermaus (J. Strauss) – André Previn: Edita Gruberova (Adele) 1991 – Lucia di Lammermoor (Donizetti) – Richard Bonynge: Edita Gruberova (Miss Lucia) 1991 – La finta giardiniera (Mozart) – Nikolaus Harnoncourt: Edita Gruberova (Marchioness Violante Onesti) 1992 – La traviata (Verdi) – Carlo Rizzi: Edita Gruberova (Violetta Valery) 1992 – La traviata (Verdi) – Carlo Rizzi: Edita Gruberova (Violetta Valery) 1992 – Beatrice di Tenda (Bellini) – Pinchas Steinberg: Edita Gruberova (Beatrice di Tenda) 1992 – Hänsel und Gretel (Humperdinck) – Colin Davis: Edita Gruberova (Gretel) 1993 – Linda di Chamounix (Donizetti) – Friedrich Haider: Edita Gruberova (Linda) 1993 – I Puritani (Bellini) – Fabio Luisi: Edita Gruberova (Elvira) 1994 – Roberto Devereux (Donizetti) – Friedrich Haider: Edita Gruberova (Elisabetta) 1994 – I Puritani (Bellini) – Gianfranco Masini: Edita Gruberova (Elvira) 1995 – La fille du régiment (Donizetti) – Marcello Panni: Edita Gruberova (Marie) 1995 – Anna Bolena (Donizetti) – Elio Boncompagni: Edita Gruberova (Anna Bolena) 1996 – Linda di Chamounix (Donizetti) – Adam Fischer: Edita Gruberova (Linda) 1996 – Maria di Rohan (Donizetti) – Elio Boncompagni: Edita Gruberova (Maria) 1997 – Il barbiere di Siviglia (Rossini) – Ralph Weikert: Edita Gruberova (Rosina) 1998 – Semiramide (Rossini) – Marcello Panni: Edita Gruberova (Semiramide) 1998 – Die Fledermaus (J. Strauss) – Friedrich Haider: Edita Gruberova (Adele) 1999 – Maria Stuarda (Donizetti) – Marcello Viotti: Edita Gruberova (Maria Stuarda) 2001 – I Puritani (Bellini) – Friedrich Haider: Edita Gruberova (Elvira) 2002 – Beatrice di Tenda (Bellini) – Marcello Viotti: Edita Gruberova (Beatrice di Tenda) 2003 – Lucia di Lammermoor (Donizetti) – Friedrich Haider: Edita Gruberova (Miss Lucia) 2004 – Roberto Devereux (Donizetti) – Friedrich Haider: Edita Gruberova (Elisabetta) 2004 – Norma (Bellini) – Friedrich Haider: Edita Gruberova (Norma) 2005 – Norma (Bellini) – Marcello Viotti: Edita Gruberova (Norma) 2006 – Norma (Bellini) – Friedrich Haider: Edita Gruberova (Norma) 2009 – Lucrezia Borgia (Donizetti) – Bertrand de Billy: Edita Gruberova (Donna Lucrezia Borgia) 2012 – La Straniera (Bellini) -Edita Gruberova(Adelaide) – premiera 05.07.2012
Przypisy
Linki zewnętrzne Fanclub Gruberovej
Kategoria:Artyści związani z Bratysławą Kategoria:Ludzie urodzeni w Bratysławie Kategoria:Odznaczeni Orderem Podwójnego Białego Krzyża Kategoria:Odznaczeni Orderem Maksymiliana Kategoria:Odznaczeni Bawarskim Orderem Zasługi Kategoria:Odznaczeni Odznaką Honorową za Zasługi dla Republiki Austrii Kategoria:Słowackie śpiewaczki operowe Kategoria:Słowackie soprany Kategoria:Urodzeni w 1946 Kategoria:Zmarli w 2021