thumb|Hełm legionisty – cassis (replika) thumb|Hełm centuriona z poprzecznym grzebieniem jako oznaką rangi (replika)
Cassis, galea – hełm otwarty, używany powszechnie przez rzymskich legionistów, występujący w licznych typach i odmianach na przestrzeni wieków.
Historia W wojskach Rzymian pojawił się w III stuleciu p.n.e., wywodził się od hełmów galijskich (stąd początkowa nazwa galea) stosowanych w IV-III w. p.n.e. Stanowił solidną osłonę głowy o półkolistym kształcie dzwonu i wzbogaconej konstrukcji z dodanym nakarczkiem oraz mocowanymi na zawiasach policzkami oraz innymi elementami doskonalącymi jego strukturę i wygląd (szczytowa gałka, naczolnik, krzyżulce). Formą wyjściową był rozprzestrzeniony w świecie celtyckim hełm typu Montefortino (od charakterystycznego kształtu potocznie zwany „czapką dżokejską”), mający zasadnicze znaczenie dla ewolucyjnego rozwoju rzymskich hełmów w dalszych stuleciach i od III w. p.n.e. funkcjonujący wśród legionistów jeszcze na początku I wieku n.e.
Jeszcze w czasach Cezara nazwę galea odnoszono do hełmu piechotyTańszego, wykonanego ze skóry, w odróżnieniu od droższego, metalowego galea (Mała encyklopedia kultury antycznej A–Z. Warszawa: PWN, 1983, s. 309)., a mianem cassis określano używany przez jazdę. Hełmy z okresu cesarstwa częściowo były bogato zdobione, do ich noszenia i zawieszania służył pierścień lub uchwyt na nakarczku; na nim lub na tzw. naczolniku dość często były umieszczane napisy odnoszące się do właściciela. Szczyt rzymskiego hełmu wzmacniały także elementy dekoracyjne: pierścienie, gałka bądź guz (apex), nadający się do osadzenia niewielkiego pióropusza (crista, iuba). Po bokach opadały również zdobione, ruchome osłony policzkowe (buccula) spinane rzemieniem wiązanym pod brodą. Konstrukcję hełmu i jego funkcję ochronną wzmacniał okrężny pas metalowy zakrywający czoło aż po oczy, a z tyłu spojony z nakarczkiem. Hełmy centurionów i wyższych oficerów wyróżniały okazalsze pióra lub końska kita. Podczas marszu żołnierze nosili hełmy po prawej stronie piersi na rzemieniu zakładanym na szyję, a podczas odpoczynku czy w trakcie prac obozowych zawieszali je na tarczach ustawianych na ziemi.
Typologia Typologia legionowych hełmów z okresu republiki i cesarstwa według podziału zapoczątkowanego przez H. Russel Robinsona (1975)W publikacji The Armour of Imperial Rome, London: Arms and Armour Press, 1974. wyróżnia następujące: typ Montefortino, w 6 odmianach (A-F) typ Coolus, w 9 odmianach (A-I) typ Agen/Port, w 2 odmianach (A-B) typ galijsko-cesarski, w 11 odmianach (A-K) typ dla jazdy posiłkowej I, w 4 odmianach (A-D) typ dla jazdy posiłkowej II, w 9 odmianach (A-I) typ paradny (do zawodów i igrzysk konnych), w 10 odmianach (A-J) typ oficerski (grzebieniowy)
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Hełm rzymski na stronie Imperium Romanum
Kategoria:Hełmy Kategoria:Armia starożytnego Rzymu