Przemków (, Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262).) – miasto w województwie dolnośląskim, w powiecie polkowickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Przemków. Położone jest na północnym krańcu Borów Dolnośląskich, przy drodze krajowej nr 12.
Według danych GUS z 1 stycznia 2023 r. miasto liczyło 5608 mieszkańców (531. miejsce w kraju). Powierzchnia wynosiła 6,17 km² (702. miejsce w kraju), natomiast gęstość zaludnienia 908,9 osób/1 km² (25. miejsce w województwie).
W 1954 r. utworzono gromadę Przemków, ale zanim zaczęła funkcjonować, przekształcono ją w osiedle, któremu 1 stycznia 1959 nadano status miasta. W latach 1954–1972 Przemków był siedzibą władz gromady Przemków, do której nie należał. 1 stycznia 1973, uchwałą Wojewódzkiej Rady Narodowej w Zielonej Górze, utworzono na nowo gminę Przemków. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. legnickiego.
W miejscowości działało Państwowe Gospodarstwo Rybackie „Przemków”..
Nazwa Heinrich Adamy zalicza nazwę miejscowości do grupy nazw patronimicznych, która pochodzi od imienia Przemko, derywatu staropolskiego imienia męskiego Przemysław. Imię to należało do pierwszego założyciela lub właściciela miejscowości. W swoim wykazie nazw miejscowości na Śląsku, wydanym w 1888 r. we Wrocławiu, wymienia jako najstarszą zanotowaną łacińską nazwę miejscowości Primislaw, podając jej znaczenie Dorf des Primislaw (Primko) (pol. wieś Przemysława (Przemka)).
Nazwa miasta pochodzi od imienia założyciela, księcia głogowsko-żagańskiego Przemka ścinawskiego, który założył je w roku 1280 o czym wspomina szwajcarski kartograf i geograf Mateusz Merian w swoim dziele Topographia, wydanym w roku 1650, podając dwie formy nazwy miejscowości: Primmikau oraz Primnickau„Topographia Bohemiae, Moraviae et Silesiae”. Merian, Frankfurt am Main 1650, s. 171..
W 1475 roku w łacińskich Statuta synodalia episcoporum Wratislaviensium miejscowość wymieniona jest w formie PrimkenawFranz Xaver Seppelt”, Die Breslauer Diözesansynode vom Jahre 1446”, Franz Goerlich, Breslau 1912, s. 97. – tekst łaciński statutów w wersji zdigitalizowanej.. W roku 1613 śląski regionalista i historyk Mikołaj Henel z Prudnika wymienił miejscowość w swoim dziele o geografii Śląska pt. Silesiographia podając jej łacińskie nazwy: Primislavia, Primkenavia.
Tuż po wojnie miejscowość krótko nosiła nazwę PrymkaPierwsza powojenna mapa Polski wydana przez WIG Sztabu Generalnego w roku 1945..
Geografia Przemków jest położony w obrębie makroregionu Niziny Śląskiej, na terenie Równiny Szprotawskiej, na południowy zachód od Wzgórz Dalkowskich, w odległości ok. 25 km na zachód od stolicy powiatu, Polkowic i 30 km na południowy zachód od Głogowa. Miasto w całości znajduje się na terenie Przemkowskiego Parku Krajobrazowego. Na północ od Przemkowa, przez teren rezerwatu ornitologicznego Stawy Przemkowskie, przepływa rzeka Szprotawa, prawy dopływ Bobru.
Gleby okolic Przemkowa stanowią głównie gleby pseudobielicowe i brunatne, porośnięte lasami iglastymi, gliny morenowe, wykorzystywane w przeszłości do wytwarzania naczyń ceramicznych oraz gleby torfowe. Większość tych gleb klasyfikowana jest do III i IV klasy bonitacyjnej.
Miasto leży w strefie klimatu przejściowego pod średnim wpływem klimatu oceanicznego. Średnia temperatura stycznia wynosi –1,3 °C, a lipca +18 °C. Zima trwa 60 dni, a lato 100 dni. Średnie roczne opady wynoszą 550 mm, najwięcej opadów notuje się w lipcu (95 mm), a najmniej w lutym (28 mm). Na terenie miasta przeważają wiatry zachodnie i północno-zachodnie.
Największy wpływ na kształtowanie się krajobrazu miasta miał lodowiec północny, który na warstwy stworzone przez poprzednie lodowce naniósł warstwę gliny, piasku i żwiru, pogłębioną później przez spływające z niego wody.
Środowisko przyrodnicze thumb|left|Struktura użytkowania gleb w Przemkowie. Największa część wykresu kołowego to użytki rolne (47%) Na terenie miasta znajduje się kilka zbiorników wodnych, największy ich kompleks położony jest pomiędzy ulicą Zieloną a wybudowanym w 1912 roku przez księcia Ernsta Günthera kąpieliskiem miejskim. W stawach tych można spotkać wiele gatunków ryb, na przykład karpie, okonie i szczupaki.
Największy kompleks leśny to park miejski, niegdyś park zamkowy przy zamku księcia Ernsta Günthera, obecnie miejsce różnorakich imprez artystycznych. Park ten powstał za czasów księcia Christiana Augusta, a na jego terenie, w zwierzyńcu książęcym (Herzoglicher Wildgarten) przeprowadzano wiele polowań. Jedną z najsławniejszych osób, które w takich polowaniach uczestniczyły, był cesarz Niemiec Wilhelm II Hohenzollern.
Około 80% lasów to drzewostany sosnowe, spotyka się wiele świerków, buków, dębów i brzóz. W okolicach Przemkowa, na terenie wsi Piotrowice znajduje się rezerwat Buczyna Piotrowicka. Runo leśne stanowią w większości paprocie, mchy i borówki, okoliczne lasy obfitują także w grzyby, wśród nich podgrzybki, pieprzniki jadalne i borowiki szlachetne. W lasach bagiennych występuje sporo roślin chronionych prawnie, jak chociażby konwalie, zawilce i rosiczki okrągłolistne.
Wokół Przemkowa znajdują się torfowisk, z których torf wykorzystywany był przez miejscowych rolników jako naturalny nawóz. Torf ten służył także jako opał, lecz jego zła jakość i niska kaloryczność spowodowały rezygnację ludności z tego sposobu ogrzewania mieszkań.
Historia Początki osadnictwa O terenach okolic Przemkowa wspominał w roku 1158 podczas swojej wyprawy wojennej przeciw Polsce Fryderyk I BarbarossaRektor Ewald, Die Geschichte Primkenaus, tłumaczenie Eugeniusz Cipura, s. 39..
Miasto zostało założone na prawie niemieckim, najprawdopodobniej w 1280 roku, przez księcia głogowsko-żagańskiego Przemka. Nie zachował się dokument lokacyjny Przemkowa, ale historycy niemieccy podają, iż był on wystawiony 8 lipca 1280. W 1282 miasto trafiło w ręce Konrada II Garbatego, który zamienił się z Przemkiem dzielnicami, otrzymanymi po podziale księstwa głogowskiego z 1278 roku. Przemków miał korzystne położenie – znajdował się na szlaku handlowym z Żagania do Głogowa, lecz mimo tego nie otrzymał prawa składu, co przeszkodziło nieco w jego rozwoju.
Po raz pierwszy istnienie miasta odnotowano w księdze uposażeń biskupstwa wrocławskiego (Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis), sporządzonej na polecenie biskupa Henryka z Wierzbnej w 1305, nazwę zapisano civitas PrymenawWaldemar Bena opis do mapy „Bory Dolnośląskie, Przemkowski Park Krajobrazowy” Wydawnictwo Turystyczne Plan, Jelenia Góra 2004 .. Pierwszymi budynkami w nowo wybudowanym mieście był rynek z ratuszem oraz kościół parafialny wraz z cmentarzem. Najstarszym dokumentem, który wspomina o kościele parafialnym w Przemkowie, jest kronika kościelna, przechowywana na plebanii. Informuje ona o tym, że zbudowany Dom Boży został uroczyście poświęcony w roku 1292 na cześć Najświętszej Maryi Panny. Następne informacje o kościele pojawiły się 14 stycznia 1376, wymieniony jest on w dokumentach pod nazwą ecclesia de PrymkenowIwona Wolanin, Rocznik przemkowski 2004, Wybrane zabytki Przemkowa o historycznym znaczeniu dla miasta. .. Kolejna wzmianka o kościele przemkowskim pochodzi z 29 kwietnia 1418, znajduje się ona w liście odpustowym papieża Marcina V, sporządzonym na soborze w Konstancji.
W 1329 roku Przemków stał się, razem z większością księstwa głogowskiego, lennem króla Czech Jana I Luksemburskiego. W 1348 miasto wraz z całym Śląskiem zostało włączone do Czech dzięki zrzeczeniu się do niego praw przez Kazimierza III Wielkiego. W 1376 roku Przemków dostał się we władanie lenne Hansa de Molle. W 1387 rzeźnicy, tkacze, szewcy i piekarze otrzymali od księcia Henryka VIII Wróbla prawo mili zapowiedniej, umożliwiające tylko im produkcję i handel swoimi wyrobami na terenie miasta i w obrębie jednej mili od jego murów. W tym samym dokumencie książę Henryk nadał przemkowskim browarnikom prawo do wyszynku piwa. thumb|left|Przemków (rys. F.B Werner. Topografia oder Prodromus Delineati Silesiae Ducatus), 1750 r. W 1397 potwierdzono istnienie zamku, miasto nie posiadało fortyfikacji, wiodły do niego trzy bramy tj. Szprotawska, Głogowska, Łazienna. W tym samym roku miasto po raz kolejny zmieniło swojego właściciela – po śmierci Henryka VIII Wróbla opiekun jego synów, książę legnicki Ruprecht odsprzedał posiadłości przemkowskie rodzinie von Rechenberg, która władała miastem aż do roku 1631, kiedy to zmarł bezpotomnie Hans Wolfgang von Rechenberg. W mieście działał okręg sądowy, który z końcem XV wieku przeniesiono do Szprotawy. W 1561 miasto otrzymało przywilej odbywania dwóch jarmarków rocznie, w tym czasie było znane z warzenia piwa, wypieku pierników, tkactwa sukna i garncarstwa. W 1631 miasto stało się własnością Leona Cropello di Medices, w 1642 miasto spalili Szwedzi. W 1652 zmarł właściciel i Przemków przejęli spadkobiercy, którzy w 1667 sprzedali go von Proskowskim (von Proskau). W 1681 miasto strawił pożar, ostały się wówczas cztery domy. Od XVII wieku na terenie obecnego osiedla Młynów działała huta żelaza, zakończyła pracę przed 1807. W 1753 miasto nabyli von Reussowie, a od 1791 stanowiło własność rodziny von Bibrana. W 1794 rozpoczęła pracę huta żelaza na terenie obecnego osiedla Duża Huta.
Rodzina von Schleswig-Holstein XIX wiek mały|Cerkiew prawosławna pw. św. Michała Archanioła (dawny kościół ewangelicki) z XVIII w., XIX w. 1 października 1853 miasto zostało wykupione z rąk Hansa Benedicta von Blocka-Bibrana za cenę 900 tys. talarów przez księcia Prawdziwe nazwisko: Christian August ze Szlezwika-Holsztynu-Sonderburga-Augustenburga. Forma skrócona ze Szlezwika-Holsztynu używana dla członków całego rodu.. Nowy włodarz posiadłości przemkowskich musiał wybudować kolejny pałac, gdyż siedziba rodu von Bibran „była zaniedbana i nie nadająca się do zamieszkania”. Pałac książęcy, tzw. Prinzliches Palais, urządzony „w stylu normandzkim”A. Jentsch, Geschichte der Stadt und evangelischen Kirche Primkenau, 1891 i „Primkenauer Wochenblatt”, 3 października 1933., był prawdopodobnie gotowy w roku 1856, gdy wprowadzili się do niego syn Christiana, książę i jego małżonka . Datę 1856 wskazuje także wykonana w tym czasie litografia A. Duncknera, opublikowana w 60. Od 1857 roku w mieście ukazywał się „Tygodnik Przemkowski” („Primkenauer Wochenblatt”), drukowany w mieście od 1895, wcześniej dowożony z drukarni w Głogowie.
Za panowania Christiana Augusta utworzono także w okolicy miasta trzy folwarki, w 1859 Amalienthal, w 1861 Adelaidenau i w latach 1861–1867 najbliższy miastu Louisenhof, w których hodowano bydło mleczne i mięsne oraz konie. Książę Christian August przeobraził także otaczający pałac las w park, tworząc aleje kasztanowców, budując nowe alejki, dróżki i ścieżki, z których prawie wszystkie pozostały w niezmienionym stanie do dziś. W 1858 z polecenia księcia wytyczono na nowo drogę do Łężc, w tym samym roku wybudowano polder we wsi Karpie. Dzięki niemu przebudowano okoliczną sieć stawów, grobli i rowów, znajdujących się obecnie na terenie rezerwatu Stawy Przemkowskie. Do 1862 osuszono 1500 morgów ziemi na Bagnach Przemkowskich, przeobrażając je w pola uprawne. Książę Christian August umarł ma wiosnę 1869 roku, misji dokończenia dzieł swojego ojca podjął się książę Friedrich ze Szlezwika-Holsztynu.