Wzgórza Bukowe (313.27) – mezoregion fizycznogeograficzny Pobrzeża Szczecińskiego, położony na południowy wschód od Szczecina, na prawym, wschodnim brzegu rzeki Odry – częściowo w granicach administracyjnych miasta (Prawobrzeże), a także przyległych gmin: Gryfino i Stare Czarnowo.

Charakterystyka Wzgórza Bukowe to jedno z najwyższych pasm wzniesień morenowych w zachodniej części województwa zachodniopomorskiego. Widoczne z odległości wielu kilometrów, tworzą zdecydowaną dominantę w krajobrazie obszarów graniczących od południa i wschodu ze Szczecinem. Stanowią wysoki wał morenowy z najwyższym punktem, górą Bukowiec o wysokości 149 m n.p.m., różnicami terenu dochodzącymi do 100 m i z licznymi jarami, parowami i dolinami potoków. Ciągnie się od Regalicy aż po obniżenie jeziora Miedwie. Wzgórza oddzielone są od Wału Stobniańskiego i Wzgórz Warszewskich na zachodzie szeroką na kilka kilometrów Doliną Dolnej Odry. Porośnięte głównie drzewostanem bukowym, dębowym, sosnowym i mieszanym, zwanym Puszczą Bukową, chronioną jako Szczeciński Park Krajobrazowy „Puszcza Bukowa”; fragmenty najcenniejsze pod względem przyrodniczym chronione są także w 7 rezerwatach. W Puszczy wytyczono wiele turystycznych szlaków pieszych, rowerowych i konnych. Popularne miejsce wypoczynku szczecinian z doskonałymi panoramami miasta i punktami widokowymi na dolinę Odry. Od północy u podnóża Wzgórz przebiega autostrada A6, a od zachodu droga ekspresowa S3.

Geomorfologia Wzgórza są pasem starszych moren (czyli pasm wzgórz utworzonych przez lądolody wcześniejszych zlodowaceń), przekształconych powierzchniowo kilkanaście tysięcy lat temu przez ostatnie zlodowacenie. W budowie wzgórz dominują struktury glacitektoniczne (związane z działalnością tektoniczną lądolodu) w postaci fałdów, łusek i porwaków, złożone z materiałów wodno-lodowcowych, iłów oligoceńskich i margli kredowych. Często warstwy są pomieszane ze sobą i zalegają niechronologicznie. Z łuskowatym układem warstw geologicznych związane jest bardzo ciekawe zjawisko zanikania potoków. Na terasie kemowej u północnego krańca Wzgórz dominują piaski z domieszką żwirów, wykazujące często ślady warstwowania. Ciągła pokrywa gliniasta rozpoczyna się na obszarze wododziałowym (okolice Kołowa) i rozciąga dalej na południe. W północnej części wyłaniają się na powierzchnię margle i wapienie kredowe, które wciśnięte są jako porwaki w młodsze utwory skalne. Po ustąpieniu lodowca rzeźba Wzgórz była kształtowana przez długotrwałe procesy erozji i denudacji.

Ze względu na dominujące formy rzeźby oraz ich genezę teren Wzgórz można podzielić na: obszar północny – ze stokami o nachyleniu często powyżej 20° porozcinanymi licznymi głębokimi V-kształtnymi lub trapezowatymi dolinami, z ciekami lub bez. Od zachodu opada wyraźną krawędzią ku dolinie Odry; obszar środkowy – wysoczyzna morenowa płaska i falista zlokalizowana na głównym dziale wodnym Wzgórz. Stanowi rodzaj wierzchowiny, dość stromo opadającej ku północy i łagodnie ku południowi. Pozostałość powierzchni wysoczyzny pierwotnie budującej to pasmo. Liczne bezodpływowe zagłębienia z oczkami wodnymi i małymi torfowiskami; obszar południowy – płaska i falista wysoczyzna morenowa oraz sandr z licznymi zagłębianiami bezodpływowymi zajętymi przez jeziora, oczka wodne i torfowiska. Kilka piaszczysto-żwirowych pagórków ozowych.

Klimat Na warunki klimatyczne Wzgórz mają wpływ przede wszystkim: znaczne wysokości względem otaczających obszarów, bliskość dużych zbiorników wodnych, duże kompleksy leśne, bliskość dużego miasta. W porównaniu do terenów otaczających obszar Wzgórz charakteryzuje się: niższymi temperaturami powietrza, krótszym okresem bezprzymrozkowym, wyższymi sumami opadów, dłuższym zaleganiem pokrywy śnieżnej, znacznym przestrzennym zróżnicowaniem warunków mikroklimatycznych. Często wydziela się oddzielną subkrainę klimatyczną – VIA „Puszcza Bukowa”.

Podstawowe dane meteo (średnie) na podstawie badań ze Stacji Szczecin-Dąbie (1 m n.p.m.) z maksymalnego okresu 1951–2009: Promieniowanie całkowite roczne: 3700 MJ/m² (V–VII: 610 MJ/m², XII: 50 MJ/m²) Usłonecznienie: 1535–1540 h/rok ; 7,8 h/dzień (V), 7,1 h/dzień (VII), 7,0 h/dzień (VIII), 0,9 h/dzień (XII) Kierunek wiatru: X–III: SW – 34,7%, W – 15,8% ; IV–X: SW – 23,5%, S – 16,4% ; cisza – 4,0–5,3% Prędkość wiatru: 4,4 m/s (XII), 2,9 m/s (VIII) Temperatura powietrza: 8,6 °C (roczna), –0,5 °C (I), 18,0 °C (VII) [w wyższych partiach temperatury niższe o 0,3–0,8 °C] Długość okresów: t<0 °C – 46 dni ; t>3 °C – 270 dni ; t>5 °C – 225 dni ; t>10 °C – 165 dni Dni z odczuciem komfortu termicznego (18,1–23,0 °C) w półroczu ciepłym: 13,5 (VI), 12,71 (VIII), 12,4 (VII) Średnie daty przymrozków: Wiosna: 28.IV [wyżej – 2.V], Jesień: 17.X [wyżej – 14.X] Wilgotność powietrza: 89% (XII), <75% (IV–VI) Sumy opadów: 534 mm/rok [wyżej – 600 mm/rok], 67 mm/miesiąc (VII), 30 mm/miesiąc (II) Liczba dni z opadem ≥ 1 mm: 103 [wyżej – 105–110] Liczba dni z pokrywą śnieżną > 5 cm: 20 [wyżej – 23–30]

Atrakcje turystyczne Puszcza Bukowa Jezioro Szmaragdowe, sztuczna grota i stara kopalnia kredy w Szczecinie Zdrojach Arboretum w Glinnej Niemiecki cmentarz wojenny w Glinnej Opactwo cystersów w Kołbaczu Szwedzki Młyn uroczysko Mosty punkty widokowe: Widok, Wzgórze Akademickie, Wzgórze Bombardierów, Śnieżna Górka, Piaseczna Góra głazy narzutowe (880): Głaz Grońskiego, Głaz Krajoznawców, Kołyska, Szwedzki Kamień, Serce, Leśny Głaz, Miedwiański Kamień, Słupi Głaz, Ukryty Głaz, Zbójnicki Głaz, Słupieniec, Anna i Andrzej, Antoni, Błażej, Semafor, Morowce Jezioro Binowskie, Glinna Wielka, Piasecznik Duży (ośrodki wypoczynkowe, pola namiotowe, plaże) pole golfowe w Binowie ośrodki jazdy konnej w Kołówku i Binowie spływy kajakowe: Płonia kościoły ceglane i kamienne, cmentarze przykościelne w okolicznych wsiach jary: Dolina Wężówki, Dolina Suchego Potoku „zanikające potoki”: Ponikwa i Utrata Berlinka, Estakada autostradowa w Klęskowie obiekty militarne: bunkry, dawna prochownia, dawne poligony grodziska: Chojna, Glinna, Zgniły Grzyb pomniki przyrody: Dęby Bolesława Krzywoustego w Klęskowie, Dąb Frater, Dęby Książęce w Zdrojach, Dęby Wartownicy w Podjuchach, Dąb Myśliwych, Dąb pod Gryfami w Żelisławcu, Żywotniki Mazurkiewicza, Buk Lipniackiego, Lipa Ottona w Płoni, Lipa Pokoju w Kołowskim Rogu, Cis Braterstwa Broni w Chlebowie.

Baza noclegowa znajduje się głównie w południowych dzielnicach Szczecina oraz nad jeziorami Binowskim i Glinna Wielka, w mniejszych miejscowościach gospodarstwa agroturystyczne.

Miejscowości Szczecin Binowo Chlebowo Dębina Dobropole Gryfińskie Glinna Kołbacz Kołowo Radziszewo Stare Czarnowo Wysoka Gryfińska Żelisławiec

Galeria

Zobacz też Pasmo Wolińskie Równina Wełtyńska Wzgórza Krzymowskie Wzniesienia Szczecińskie

Bibliografia Księga Puszczy Bukowej t. 1: Środowisko Przyrodnicze Praca zbiorowa pod redakcją G.Domian i K.Ziarnka, RDOŚ Szczecin, 2010 Puszcza bukowa. Między kulturą a naturą, red. P. Migdalski, Wrocław 2021 Knieja Bukowa, S. Groński, Spółdzielczy Instytut Wydawniczy Kraj, Warszawa 1953 Przewodnik po magicznym lesie. Legendy Puszczy Bukowej, A. Giza-Zwierzchowski Wydawnictwo Studio Legend. Szczecin, 2019 Mapa Szczeciński Park Krajobrazowy „Puszcza Bukowa”, 1:30 000, DTP System/Gmina Stare Czarnowo, 2011 Mapa Super Mapa – Okolice Szczecina, 1:75 000, ExpressMap, 2009

Linki zewnętrzne

Mapa Turystyczna „Szczeciński Park Krajobrazowy – Puszcza Bukowa” 1:30 000

Kategoria:Wzniesienia w gminie Stare Czarnowo Kategoria:Obszary Natura 2000 w województwie zachodniopomorskim Kategoria:Ochrona przyrody w województwie zachodniopomorskim Kategoria:Wzniesienia w powiecie gryfińskim