Ottokar Wincenty Brzoza-Brzezina, cz. Ottokar Březina (ur. 3 marca 1883 w Protivínie w Czechach, zm. 30 sierpnia 1968 w Zielonce pod Warszawą) – pułkownik artylerii Wojska Polskiego, pośmiertnie awansowany na generała brygady, czterokrotny kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys Syn Franciszka i Idy z domu Lehmann. Był Czechem. Ukończył cztery klasy szkoły realnej i następnie jeden rok Wyższej Szkoły Przemysłowej w Pilźnie. Wstąpił do Szkoły Kadetów Artylerii w Wiener Neustadt, którą ukończył w sierpniu 1903 i został wcielony do c. i k. 31 pułku artylerii dywizyjnej w Stanisławowie, który w 1908 został przemianowany na c. i k. 31 pułk armat polowych. W 1909 został przeniesiony do rezerwy i przydzielony w rezerwie do 31 pułku armat polowych. W 1911 wstąpił do Związku Walki Czynnej, a następnie do Związku Strzeleckiego, w którym sprawował funkcję komendanta na miasto Stanisławów.

Po wybuchu I wojny światowej, od sierpnia 1914 służył w Legionach Polskich. Uczestniczył m.in. w bitwie pod Krzywopłotami, gdzie wsławił się skutecznym ogniem jedynej baterii artylerii, którą dowodził. Do marca 1917 był organizatorem i dowódcą 1 pułku artylerii, a do lipca 1917 sprawował funkcje dowódcy baterii i dywizjonu w c. i k. 28 pułku armat polowych. Po kryzysie przysięgowym, w czerwcu 1917 został wcielony do armii austriackiej i został dowódcą baterii zapasowej w c. i k. 1 pułku artylerii górskiej. Bohater wiersza Jana Lechonia „Polonez artyleryjski” z tomu Karmazynowy poemat ze znaną strofą To major Brzoza kartaczami w moskiewskie pułki wali. Do 1918 jego oddziałem macierzystym w c. i k. Armii był 31 pułk armat polowych, przemianowany kolejno na 30 pułk armat polowych i 30 pułk artylerii polowej.

1 listopada 1918 wstąpił ochotniczo do odradzającego się Wojska Polskiego. Do grudnia 1918 był dowódcą Podhalańskiego Okręgu Wojskowego w Nowym Targu oraz czasowo szefem i dowódcą Okręgu Generalnego Kraków. W kwietniu 1919 został dowódcą 1 pułku artylerii polowej Legionów. Od kwietnia do czerwca 1920 pełnił funkcję szefa sekcji amunicji w Departamencie Artylerii Ministerstwa Spraw Wojskowych, po czym został inspektorem artylerii Armii Rezerwowej. W czerwcu 1920 objął dowództwo 6 Dywizji Piechoty, z którą walczył krótko w wojnie polsko-bolszewickiej. Już w sierpniu 1920 został zastępcą dowódcy artylerii obrony Warszawy. W okresie od stycznia do czerwca 1921 był oficerem inspekcyjnym artylerii przy szefie Sztabu Generalnego. Za „wyjątkową odwagę i dzielność osobistą” w bitwie pod Krzywopłotami, 17 maja 1922 odznaczono go orderem wojskowym „Virtuti Militari" V klasy. Do września 1922 sprawował funkcję oficera sztabu w Dowództwie Okręgu Korpusu Nr I w Warszawie. 5 września 1922 został przeniesiony z Rezerwy Oficerów Sztabowych DOK I do Dowództwa Okręgu Korpusu Nr VIII w Toruniu na stanowisko szefa Artylerii i Służby UzbrojeniaDziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 28 z 19.08.1922 r.. Służbę na tym stanowisku pełnił do listopada 1925 roku, a następnie znajdował się w dyspozycji dowódcy Okręgu Korpusu Nr VIII w Toruniu. 31 sierpnia 1927 roku został przeniesiony w stan spoczynku. Zamieszkał w Zielonce pod Warszawą, gdzie za zasługi otrzymał grunty i folwark nazwany „Brzoza”.

W okresie dwudziestolecia międzywojennego udzielał się społecznie w Związku Strzeleckim w Zielonce.

Po wybuch II wojny światowej, 1 września 1939 zgłosił się do służby wojskowej. 22 września objął dowództwo nad improwizowanym zgrupowaniem „Brzoza”, które zorganizował z różnych oddziałów zapasowych w rejonie Małoryty. 25 lub 26 września wraz ze swoim zgrupowaniem podporządkował się dowódcy Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Polesie” gen. Franciszkowi Kleebergowi. 28 września po włączeniu w jego skład zgrupowania „Drohiczyn Poleski” całość została formalnie nazwana 50 Dywizją Piechoty Rezerwowej. Dowodził tą dywizją w czasie bitwy pod Kockiem. Po kapitulacji SGP „Polesie” wzięty do niewoli niemieckiej, z których został rychło zwolniony, ze względu na swoje czeskie pochodzenie. W połowie października powrócił do Zielonki.

thumb|Grób gen. Ottokara Brzozy-Brzeziny na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie W czasie okupacji prowadził firmę budowlaną. Od listopada 1939 nawiązał kontakt z Komendą Główną SZP. Jego majątek pełnił rolę konspiracyjnego ośrodka Okręgu Warszawskiego SZP, a następnie ZWZ-AK. W 1943 powstała w nim baza szkoleniowa dla podoficerów batalionu terytorialnego AK „Dęby”. Ottokar Brzoza-Brzezina czynnie współpracował z wywiadem AK. W swoim folwarku ukrywał także grupę Żydów. W 1944 został aresztowany przez Niemców i wywieziony do Oflagu IIC Woldenberg.

Po uwolnieniu z niewoli, powrócił do Polski. Ponownie zamieszkał w Zielonce, gdzie zmarł. Został pochowany na cmentarzu Bródnowskim w Warszawie (kwatera 110-O-IV-13). 5 maja 2018 jego szczątki zostały przeniesione z honorami wojskowymi na warszawski Cmentarz Wojskowy na Powązkach (kwatera 18A-3-30)Wyszukiwarka cmentarna - Warszawskie cmentarze.

Był żonaty z Wandą z domu Green i miał troje dzieci: Marię (ur. w sierpniu 1910), Stanisława (ur. we wrześniu 1912) i Krystynę (ur. w listopadzie 1920).

Awanse kadet-zastępca oficera – 1 września 1903 podporucznik – 1 listopada 1905 porucznik – ze starszeństwem z 1 maja 1911 kapitan – 28 września 1914 (w c. i k. Armii kapitan rezerwy ze starszeństwem z 1 września 1915) major – 15 października 1915 podpułkownik – 1918 pułkownik – 1920 generał brygady – 1969 (pośmiertnie, mianowanie z 15 lutego przez Prezydenta RP na Uchodźstwie Augusta Zaleskiego)

Ordery i odznaczenia Krzyż Kawalerski Orderu Wojennego Virtuti Militari – pośmiertnie, 1970 Krzyżem Złotym Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 199 za II wojnę światową Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 13976 za II wojnę światową Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 7502 za I wojnę światową (bitwa pod Krzywopłotami) – 17 maja 1922 Krzyż Walecznych czterokrotnie (po raz pierwszy 1921)„Za męstwo i osobistą odwagę okazane w walce z nieprzyjacielem w obronie Ojczyzny”; Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 1836 z 12 lipca 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 29, poz. 1209) Odznaka „Za wierną służbę” Znak oficerski „Parasol” Krzyż Żelazny II klasy – 1916 (Prusy) Brązowy Medal Zasługi Wojskowej z mieczami na wstędze Krzyża Wojskowego (Austro-Węgry) Krzyż Wojskowy Karola (Austro-Węgry) Krzyż Jubileuszowy Wojskowy

Upamiętnienie Jego imieniem nazwano ulicę znajdującą się w Zielonce na tzw. Bankówce, oraz polski system niszczycieli czołgów Ottokar–Brzoza.

Przypisy

Bibliografia

Tadeusz Kryska-Karski i Stanisław Żurakowski, Generałowie Polski Niepodległej, Editions Spotkania, Warszawa 1991, wyd. II uzup. i poprawione.

Kategoria:Członkowie Związku Strzeleckiego (1910–1914) Kategoria:Członkowie Związku Strzeleckiego (1919–1939) Kategoria:Członkowie Związku Walki Czynnej Kategoria:Dowódcy 6 Dywizji Piechoty (II RP) Kategoria:Generałowie brygady mianowani przez władze RP na uchodźstwie po 1947 Kategoria:Jeńcy Oflagu II C Woldenberg Kategoria:Ludzie związani z Zielonką (powiat wołomiński) Kategoria:Odznaczeni Odznaką „Za wierną służbę” Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Virtuti Militari (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie) Kategoria:Odznaczeni znakiem oficerskim tzw. „Parasolem” Kategoria:Oficerowie artylerii Legionów Polskich 1914–1918 Kategoria:Oficerowie dowództwa 50 Dywizji Piechoty (II RP) Kategoria:Oficerowie cesarskiej i królewskiej Armii Kategoria:Oficerowie 1 Pułku Artylerii Lekkiej Legionów Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Polacy odznaczeni Krzyżem Wojskowym Karola Kategoria:Polacy pochodzenia czeskiego Kategoria:Pułkownicy artylerii II Rzeczypospolitej Kategoria:Uczestnicy bitwy pod Kockiem (1939) Kategoria:Uczestnicy bitwy pod Krzywopłotami 1914 Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1883 Kategoria:Zmarli w 1968