Nosorożec indyjski (Rhinoceros unicornis) – gatunek ssaka z rodziny nosorożcowatych, jeden z dwóch gatunków swego rodzaju. Pojawił się w środkowym plejstocenie. Długość głowy i tułowia od 335 do 346 cm, ogon długości 66 cm. Masa ciała do dwóch ton. Na nosie pojedynczy róg, samce mają duże kły żuchwowe używane w walkach. Zasiedla tereny podmokłe, rzadziej lasy i łąki Indii i Nepalu, w przeszłości zajmował znacznie większy obszar, dziś ograniczony w zasadzie do terenów chronionych. Prowadzi samotne życie, aczkolwiek obserwowano kilkadziesiąt osobników taplających się wspólnie w bajorkach. Po 16 miesiącach ciąży samica rodzi jedno młode.
Budowa thumb|left|Nosorożec indyjski nosi pojedynczy róg Długość głowy i tułowia nosorożca indyjskiego wynosi od 335 do 346 cm, czemu towarzyszy ogon długości 66 cm. Czyni to nosorożca indyjskiego większym od jego bliskiego krewnego nosorożca jawajskiego osiągającego do 344 cm długości głowy i tułowia, nie dorównuje on jednak największemu przedstawicielowi tej rodziny żyjącemu obecnie, nosorożcowi białemu osiągającemu nawet do 420 cm. Wysokość w kłębie nosorożca indyjskiego wynosi od 175 do 200 cm. Dorosły samiec może ważyć nawet 2 t, samica nie dorównuje mu masą ciała. Jest to ponownie więcej niż u nosorożca jawajskiego mogącego ważyć do półtorej tony i mniej niż u nosorożca białego ważącego do 3,5 t, ale więcej niż u nosorożca czarnego ważącego do 1,3 t. Zwraca się także uwagę na większą masę i wzrost nawet do 25 cm zwierząt urodzonych w zoo. Samce są tylko nieznacznie większe od samic podobnie jak u innych przedstawicieli tego samego rzędu. W hodowli w niewoli samce są istotnie większe od samic, czego nie obserwuje się w naturze. Badacze tłumaczą to większym stresem u samców oraz kiepskim odżywieniem w czasie długiego okresu, kiedy to młode samce nie przystępują do rozrodu oraz stanowią cel agresywnych zachowań samców dominujących, zabierających najlepsze tereny.
thumb|left|Osobnik z Chitwan w Nepalu Właściwie najważniejszą cechą różniącą płcie jest obecność długich siekaczy dolnych u samców. To właśnie te siekacze mogą mierzyć u samców pomiędzy 5,1 a 8,9 cm, niekiedy nawet 9,5 cm, natomiast od 4 do 5 cm długości i 3 cm u podstawy u samic. U pozostałych dwóch gatunków azjatyckich nosorożców mierzą znacznie mniej, u afrykańskich ich nie ma. Są ostre. Służą do walk pomiędzy samcami i często ulegają złamaniom. Wbrew pozorom bowiem nosorożce nie walczą ze sobą z użyciem swych rogów. Jeśli o róg chodzi, mierzy on 24 cm u samicy i centymetr więcej u samców. Co więcej – samica ma często dłuższy, choć nieco węższy róg niż samiec, z którym przystępuje do przedłużania gatunku. Podobny róg występuje u nosorożca jawajskiego. W przeciwieństwie do wielu innych rogatych zwierząt, jak wołowate, kameleony czy inne jaszczurki, rogi nosorożców nie posiadają kostnego rdzenia. W całości buduje je keratyna ze zmagazynowanym wapniem i melaniną. Podobną budowę mają paznokcie innych zwierząt. Czyni to rogi nosorożców podatnymi na zużycie. Ścierają się one z czasem. Z drugiej strony cały czas rosną, pocieniając się przez ścieranie na końcu.
Wzrok jest słaby i nosorożce słabo widzą na odległość. Mierzące się wzrokiem samce muszą zbliżyć się do siebie na kilka metrów, by się widzieć. Znacznie lepiej rozwinęły się słuch i węch tych ssaków, ten ostatni wykorzystywany do znakowania terytoriów odchodami i moczem.
Ponadto samce różnią się od samic silniejszym umięśnieniem szyi.
Dorosłe osobniki noszą również liczne blizny, cechują je obcięte fragmenty uszu i brak końca ogona. Ponadto zwierzę cechuje się jeszcze dwoma wydatnymi fałdami skóry leżącymi przed i po bokach tylnych kończyn. Dorosłe osobniki mają także dodatkowe fałdy skóry, tak zwane epidermal knobs. Szarą bądź mozaikowatą zwłaszcza na zadzie skórę nosorożca, obficie pofałdowaną, nie pokrywają obfite włosy. Kępki włosów ograniczają się bowiem do rzęs, uszu i końca ogona. Ponadto na stopach występują gruczoły zapachowe.
Genetyka Większość nosorożcowatych cechuje się diploidalną liczbą chromosomów 82, także nosorożec indyjski i jawajski. Tylko nosorożec czarny ma 84. Jest to prawie największa liczba chromosomów wśród ssaków, jedynie pewne gatunki gryzoni mają ich więcej w genomie.
Systematyka Nosorożec indyjski jest jednym z dwóch współczesnych przedstawicieli swego rodzaju Rhinoceros. Drugim jest nosorożec jawajski, mniejszy od niego i krytycznie zagrożony wyginięciem. Inny azjatycki nosorożec, nosorożec sumatrzański, należy do odrębnego rodzaju, podobnie jak oba nosorożce afrykańskie.
Ewolucja thumb|left|Nosorożce wywodzą się z grupy obejmującej największe lądowe ssaki świata, Paraceratherium Nosorożcowate są starą rodziną ssaków. Pojawiły się jeszcze w epoce eoceńskiej, wywodząc się z tej samej grupy, co dwie inne blisko spokrewnione rodziny nosorożców, Hyracodontidae, do których zaliczały się największe lądowe ssaki wszech czasów, jak Paraceratherium, a także prowadzące częściowo wodny tryb życia . Pierwsze właściwe nosorożcowate pojawiły się w Euroazji i były niewielkimi zwierzętami, dopiero później zwiększając swe rozmiary zgodnie z zasadą Cope’a. Nie miały też jeszcze rogów. W oligocenie osiągnęły już znaczną różnorodność, choć nie opanowały jeszcze Afryki, z którą kojarzą się obecnie. W epoce tej istniały już formy o średnich i dużych rozmiarach. W oligocenie pojawiły się też pierwsze rogate nosorożce, Diceratherium. Był to także jedyny znany przedstawiciel amerykańskiej megafauny przez 10 milionów lat.
Nosorożcowate osiągnęły istotny sukces ewolucyjny, obejmując szeroki zakres nisz ekologicznych. Dzięki dużym rozmiarom mogły wykarmić się szorstkim, słabej jakości pokarmem, w tym niską roślinnością bogatą w krzemionkę, na co odpowiedziały molaryzacją przedtrzonowców. Jej stopień nie był jednak w obrębie gatunku cechą stałą, co doprowadziło do istotnego zamieszania w XX-wiecznej paleontologii, kiedy to na podstawie takich niestałych cech opisywano taksony, które potem okazywały się synonimiczne. Zwierzęta te zasiedliły Amerykę, Europę i Azję, a także Afrykę. Ich sukces z oligocenu nie trwał jednak wiecznie, jako że w miocenie doszło do wymarcia części linii wskutek zmian klimatycznych. Wymarły prawie wszystkie nosorożcowate amerykańskie, w Eurazji przetrwały tylko dwie linie. Przedstawiciele jednej z nich przypominali dzisiejsze nosorożce sumatrzańskie. Z tej właśnie linii wywodzi się sławny nosorożec włochaty, zamieszkujący w plejstocenie tereny północy Euroazji.
Dzisiejsze nosorożcowate dzieli się na dwie linie: afrykańskie Dicerotinae i azjatyckie Rhinocerotinae z rodzajem Rhinoceros, obejmującym nosorożce indyjskiego i jawajskiego. Pozycja nosorożca sumatrzańskiego na drzewie rodowym nosorożcowatych nie została do końca wyjaśniona. Zazwyczaj zalicza się go tej samej podrodziny, jednakże część autorów uważa go za bliższego nosorożcowatym afrykańskim, z którymi łączy go posiadanie obu rogów.
W przeciwieństwie do starego nosorożca sumatrzańskiego gatunki z rodzaju Rhinoceros są znacznie młodsze. Nosorożec indyjski i nosorożec jawajski pojawiły się w środkowym plejstocenie.
thumb|left|Nosorożcowate zazwyczaj żyją samotnie, nie licząc samic z młodymi Tryb życia Nosorożcowate zazwyczaj żyją samotnie, zwłaszcza samce, niemniej obserwowano też ponad 30 nosorożców indyjskich w jednym zbiorniku wodnym. Samce nosorożca indyjskiego tworzą hierarchię dominacji. Niemniej rzadko dane jest im długo przebywać na szczycie hierarchii. Rzadko też przychodzi im przedłużać swój gatunek. Wpływają na to niewielka liczba zdolnych do rozrodu samic, długa ciąża i długi okres pomiędzy porodami, trwający aż 46 miesięcy. Samce kompensują sobie nieliczne sposobności współżycia z samicą zachowaniami agresywnymi, kierowanymi nie tylko do mniejszych samców, ale także samic. Samce stojące niżej w hierarchii nie wahają się wstępować i żywić się wysoką trawą na terenach zajętych przez samce dominujące. Narażają się jednak na ataki – zwłaszcza na terenach, gdzie zbierają się samice. W walkach pomiędzy sobą samce wbrew pozorom nie używają rogów, ale zębów: długich dolnych siekaczy. Dominację utrzymują nawet w razie złamania rogów, o czym świadczą badania w Parku Narodowym Ćitwan. Walki samców kończyć się mogą poważnymi urazami, a niekiedy i zgonem. Dorosłe osobniki często noszą liczne blizny po walkach z przeszłości.
Nosorożcowate komunikują się ze sobą za pomocą węchu bądź słuchu, jako że wzrokiem dysponują słabym. Wydają z siebie różnorodne odgłosy. W przypadku nosorożca indyjskiego naliczono ich 10. Jednym z najczęstszych jest parsknięcie, towarzyszące spotkaniom zwierząt tego samego gatunku, najczęściej wydawane dwa razy, z przedziałem od jednego do dwudziestu. Do najgłośniejszych należy trąbnięcie (honk), często wydawane przez pokonane osobniki w walkach czy podczas ucieczki przed dominantem, niosące się na odległość kilometrów. Poddające się osobniki także beczą. Do innych głosów należą ryk oraz pisk, ten ostatni towarzyszący samcom zalecającym się do płci przeciwnej. W relacji matki i cielęcia słyszy się natomiast cichsze muczenie, niesłyszalne z większych odległości.
Nosorożec indyjski prowadzi tryb życia bardziej dzienny niż nosorożec czarny i bardziej nocny niż nosorożec biały. Aktywność zależy jednak od pory roku, zwłaszcza w przypadku nosorożca indyjskiego. W porze suchej, a więc od lutego do czerwca, nosorożce wykazują dwa szczyty żerowania w niskiej roślinności: przed świtem i około zmierzchu, z wyższej korzystają nieregularnie. W kwietniu, mimo upalnej pogody, jest dość sucho, więc łatwo pozbyć się nadmiaru ciepła z organizmu i zwierzęta nie spędzają aż tyle czasu w wodzie. Od czerwca do października nastaje wilgotna pora monsunowa, związana wobec dużej wilgotności i słabego wiatru z większym ryzykiem przegrzania się. Wtedy nosorożce więcej czasu taplają się w bajorkach. Trawy skubią po północy i późnym popołudniem do wieczora. Nieregularnie żerują na wyższej roślinności i odpoczywają.
thumb|Nosorożce przemierzają dziennie do kilku km Dorosłe samice rzadko przemierzają więcej niż 5 km na dobę, podczas gdy samce patrolujące swe tereny potrafią przejść dłuższy dystans. Dzięki temu w kilka dni przemierzają one cały zajmowany przez siebie obszar. Niemniej rzadko oddalają się bardziej niż kilometr czy 2 km od brzegu rzeki czy też innego zbiornika wodnego. Zwierzęta przeniesione przez człowieka potrafiły jednak przejść dłuższy dystans, nawet 25 km, nim znalazły odpowiednie dla siebie siedlisko.
Gatunek ten nie jest ściśle terytorialny nawet w przypadku samców, chociaż w czasie gromadzenia się samic samce te wykazują hierarchię. Samice zbierają się razem, a niedominujące samce potrafią gromadzić się na granicach zasięgów dominantów, obszarów najlepszej trawy. Samiec zajmuje obszar średnio 4,3 km² bądź 3,3 km², samica jeszcze mniej, 3,5 km² czy też 2,9 km² ± 0,9 km², i są to wielkości znacznie mniejsze niż u innych dużych roślinożerców. Być może zmniejszają się jeszcze bardziej podczas monsunów. Dwie zbadane samice zajmowały obszar o rdzeniu 22 i 28 ha. Samice gromadzą się wtedy bowiem na obszarach o najlepszej trawie. Może to jednak nie zależeć od pory roku, bardziej już od jakości środowiska, w szczególności lubianych przez te zwierzęta traw. thumb|left|Dorosła i dwie młode samice, zoo w San Diego Cykl życiowy