thumb|Portret z 1919 roku autorstwa Stanisława Lentza Kazimierz Lutosławski (ur. 4 marca 1880 w Drozdowie, zm. 5 stycznia 1924 tamże) – polski ksiądz rzymskokatolicki, polityk, doktor medycyny i teologii, działacz endecki, poseł na Sejm Ustawodawczy oraz na Sejm I kadencji, dziennikarz, pedagog, ideowy mentor twórców skautingu i harcerstwa polskiego. Był projektantem polskiej odznaki skautowej, która stała się pierwowzorem krzyża harcerskiego.
Młodość Urodził się 4 marca 1880 w miejscowości Drozdowo w powiecie łomżyńskim w rodzinie ziemiańskiej Franciszka Dionizego Lutosławskiego h. Jelita i Pauliny Lutosławskiej ze Szczygielskich, których był piątym dzieckiem. Dzieciństwo spędził w rodzinnym majątku. Wstępną naukę z zakresu szkoły średniej pobierał wraz z najmłodszym bratem Józefem od starannie dobieranych przez starszego brata, Wincentego, nauczycieli domowych. Ostatecznie ukończył szkołę średnią w Rydze (1896–1898)T. Szymański, Ksiądz Kazimierz Lutosławski. Biografia kapłana, wychowawcy i polityka, Drozdowo 2017, s. 22., gdzie był również twórcą kasy pomocy dla niezamożnych uczniówM. Rydzewski, Ks. Kazimierz Lutosławski. [dostęp 2010-07-26]..
Po ukończeniu szkoły rozpoczął studia medyczne na Uniwersytecie w Zurychu na wydziale medycyny, higieny i wychowania. Podczas pobytu w Zurychu prowadził aktywną działalność wśród polskiej młodzieży uniwersyteckiej, był członkiem Związku Młodzieży Polskiej „Zet” jako sekretarz centrali zjednoczenia oraz Organizacji Młodzieży Narodowej. Był także komendantem gniazda Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” przy Uniwersytecie w Zurychu. Studia medyczne ukończył 21 grudnia 1903T. Szymański, Ksiądz Kazimierz Lutosławski. Biografia kapłana, wychowawcy i polityka, Drozdowo 2017, s. 27 podaje datę 22 grudnia..
Przez krótki czas praktykował w szpitalach dziecięcych na terenie Warszawy. Następnie, przez Berlin, wyjechał do Wielkiej Brytanii, gdzie również praktykował w szpitalach dziecięcych. Jednocześnie podjął naukę w Szkole Nauk Politycznych. [dostęp 2010-07-26]. oraz studiował fizykę w Londynie. Napisał wówczas podręcznik do nauki języka angielskiego.
W 1905 zapadł na gruźlicę, podjął leczenie w Zakopanem oraz w zakładzie dra Apolinarego Tarnawskiego w miejscowości Kosów. Od jesieni 1906 zaangażował się w tworzenie szkoły na wzór angielski (wzorowanej na szkole Cecila Reddiego) dla dzieci z zamożnych rodzin. Została ona otwarta 11 maja 1907 w Starej Wsi pod Nowomińskiem, na ziemiach należących do Maurycego Zamoyskiego i nosiła nazwę Czteroletnie Ognisko Wychowawcze WiejskieT. Szymański, Ksiądz Kazimierz Lutosławski. Biografia kapłana, wychowawcy i polityka, Drozdowo 2017, s. 35.. We wspomnianym Kosowie po raz pierwszy w 1911 założył dla dzieci kuracjuszy tzw. wakacyjną drużynę „Dzieci Kosowskich”, na wzór drużyn skautowych. W tym samym roku, będąc na wakacjach w Drozdowie, Lutosławski założył zastępy „Kruki” i „Czajki”, do których należały dzieci z rodziny Lutosławskich oraz rodzin zaprzyjaźnionychT. Szymański, Ksiądz Kazimierz Lutosławski. Biografia kapłana, wychowawcy i polityka, Drozdowo 2017, s. 196.. W przyszłości członkowie tych zastępów mieli dać początek zastępom warszawskim przy szkole E. Konopczyńskiego i drużynie im. księcia Józefa PoniatowskiegoLutosławscy. [dostęp 2010-07-26]..
W 1909 Kazimierz Lutosławski podjął decyzję o zostaniu księdzem. Święcenia kapłańskie otrzymał z rąk kardynała Desiré Merciera 23 czerwca 1912, po trzyletnich studiach filozoficznych i teologicznych w seminarium we FryburguKs. Kazimierz Lutosławski, „Serwis Historyczny Ziemi Łomżyńskiej”. [dostęp 2010-07-26].. W tym samym roku został członkiem Naczelnej Komendy Skautowej. Dwa lata później, w 1914, obronił we Fryburgu doktorat z teologii.
W okresie działań wojennych w 1915 roku został ewakuowany na Wschód. W Moskwie otworzył polską szkołę średnią, następnie został kapelanem Brygady Strzelców PolskichKs. Kazimierz Lutosławski, w: Biografie zasłużonych. [dostęp 2010-07-27]..
Poglądy i działalność publiczna thumb|Tytułowa strona warszawskiej „Gazety Porannej 2 Grosze” z tekstem Lutosławskiego obwieszczającym „zdradę narodową” po wyborze Narutowicza na prezydenta RP Poglądy Kazimierza Lutosławskiego charakteryzowały się silnym zabarwieniem katolicko-narodowym. W początkach działalności politycznej był członkiem Związku Młodzieży Polskiej „Zet”. W okresie studiów zagranicznych zapoznał się z poglądami endecji. Od 1903 był członkiem Ligi Narodowej i Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego. Wkrótce został współpracownikiem Romana Dmowskiego.
W okresie pobytu w Rosji w latach 1915–1918 współpracował z endecką „Gazetą Polską”, „Sprawą Polską”. W lipcu 1917 roku został członkiem Rady Polskiej Zjednoczenia Międzypartyjnego w MoskwiePolski Zjazd Polityczny w Moskwie: 21 -26 lipca st. st. 1917 r., Piotrogród 1917, s. 14., w której kierował komisją wojskową Rady Polskiej tego ugrupowania politycznego, zajmującego się przerzucaniem polskich żołnierzy do Murmańska. Od jesieni 1917 redagował pisma „Polak-katolik” i „Wygnaniec”.
Po powrocie do kraju został członkiem Zarządu Głównego Związku Ludowo-Narodowego (ZLN), publikował prace pedagogiczne, współpracował z „Gazetą Warszawską”, „Myślą Narodową”, „Harcerzem”. W ramach działalności ZLN zainaugurował w 1920 w Łomży cykl wykładów Bankructwo socjalizmu, promujących poglądy endecji. W czasie wojny polsko-rosyjskiej był kapelanem wojskowym. W 1922 został odznaczony Krzyżem Walecznych.
W latach 1919–1920 był redaktorem tygodnika „Sprawa”, opublikował także swoje prace pt. Hasła rewolucji w świetle nauki katolickiej oraz Stronnictwa w kraju i w świecie.
W latach 1919 oraz 1922 był wybierany posłem na Sejm Ustawodawczy oraz na Sejm I kadencji z ziem Mazowiecko-Podlaskich, gdzie pełnił funkcję przewodniczącego Sejmowej Komisji Konstytucyjnej i regulaminowej, oświatowej, spraw zagranicznych. Deklarował swój sprzeciw wobec polityki Piłsudskiego. Zaraz po Bitwie Warszawskiej oskarżył Piłsudskiego na łamach „Myśli Narodowej” o zdradę. Według niego cała wcześniejsza działalność legionowa miała służyć nie niepodległości, lecz wykrwawieniu młodzieży polskiejP. Huelle, K. Fidos, Wygrać z trumiennym upiorem. [dostęp 2010-06-11].. Podczas sprawowania funkcji poselskich brał udział w pracach komisji, był autorem wniosków i współautorem wielu ustaw, ponadto był głównym autorem wstępu do konstytucji marcowej w 1921 r., roty przysięgi prezydenta i ślubowania poselskiego.
Był przeciwny wyborowi Gabriela Narutowicza na prezydenta RP, występował przeciwko niemu w prasie i przemówieniach publicznych. Atakował prezydenta jako wybranego „głosami niepolskimi” i – podobnie jak w całej swojej publicystyce politycznej – uciekał się do haseł radykalnych (np.: „Jak śmieli Żydzi narzucić Polsce swojego prezydenta? Jak mógł Witos rzucić głosy polskie na żydowskiego kandydata?”). Ten typ argumentacji był spowodowany tym, że najaktywniejszymi posłami Bloku Mniejszości Narodowych, który poparł Narutowicza, byli posłowie żydowscy, stąd na nich spadła główna krytykaT. Szymański, Ksiądz Kazimierz Lutosławski. Biografia kapłana, wychowawcy i polityka, Drozdowo 2017, s. 163.. Po zamordowaniu prezydenta Narutowicza był – obok m.in. gen. Hallera – osobą oskarżaną przez przeciwników endecji o podżeganie do zbrodni. Po popełnionej zbrodni potępił czyn Niewiadomskiego, nie traktując go jako narodowego demokratę. Zdecydowanie potępiał przemoc i zbrodnię jako metodę walki politycznejT. Szymański, Ksiądz Kazimierz Lutosławski. Biografia kapłana, wychowawcy i polityka, Drozdowo 2017, s. 164..
Był aktywnym antysemitą publikującym żarliwe, podbudowane religijnie teksty nawołujące do rugowania Żydów z życia publicznego i gospodarczego. Obwiniał Żydów o wielowiekowe żerowanie na narodzie polskim, o prowokacje i spisek w celu przejęcia władzy nad światem. Opowiadał się za współpracą Polski z dyktaturą faszystowską Mussoliniego i za wypędzeniem z kraju ŻydówOstatnia walka o niepodległość w: „Oświata. Bezpłatny dodatek tygodniowy do Gazety Polskiej”, nr 35, Kościan, 1922-12-10 (kopia w zbiorach Wielkopolskiej Biblioteki Cyfrowej).. Wzywał do czynnej, ostatecznej konfrontacji z Żydami i Judeo-PolskąPaweł Brykczyński O Narutowiczu, kompromisach i nienawiści, „Dziennik Opinii” nr 17/2016 (1167)..
Jego stosunek do Żydów był wypadkową z jednej strony endeckiej wizji rzeczywistości politycznej, ale z drugiej doświadczeń związanych z pobytem w rewolucyjnej Rosji, gdzie stracił dwóch braci z rąk bolszewickich, w szeregach których obecnych i czynnych było wiele osób pochodzenia żydowskiegoT. Szymański, Ksiądz Kazimierz Lutosławski. Biografia kapłana, wychowawcy i polityka, Drozdowo 2017, s. 153, 179.. Rywalizację polityczną z Żydami uważał za rzecz naturalną, ale stał na stanowisku, że powinna ona być przeprowadzana metodami: społecznymi (krytyka, polemiki), ekonomicznymi (bojkot handlu żydowskiego, wzmocnienie siły gospodarczej Polaków), kulturalnymi (polonizacja mniejszości) oraz prawnymi (nakazanie odpoczynku niedzielnego, parytety w parlamencie zmniejszające rolę mniejszości narodowych). Był zdecydowanym przeciwnikiem stosowania przemocy wobec Żydów, uznając to za nieetyczne i niekatolickieT. Szymański, Ksiądz Kazimierz Lutosławski. Biografia kapłana, wychowawcy i polityka, Drozdowo 2017, s. 165..
W 1923 r. zgłosił w Sejmie pierwszy projekt numerus clausus – ograniczenia młodzieży żydowskiej dostępu do studiów wyższychStanisław Podemski Śmiele stali, dużo ich zginęło, Interia.pl Fakty, 2008-10-28, dostęp 2017-06-17.. Wniosek sejmowy, przygotowany z Władysławem Konopczyńskim (który go zresztą referował na forum izby) został odrzucony w głosowaniu, chociaż został uznany za konstytucyjny i przyjęty przez większość rad wydziałów. Najgoręcej protestowali Żydzi w Polsce i za granicąT. Szymański, Ksiądz Kazimierz Lutosławski. Biografia kapłana, wychowawcy i polityka, Drozdowo 2017, s. 167..
Skauting i harcerstwo W okresie studiów w Anglii Kazimierz Lutosławski zapoznał się z ideą ruchu skautowego, zapoczątkowanego przez generała Roberta Baden-Powella. Po powrocie do kraju dążył do upowszechnienia jego zasad wśród młodzieży polskiej. Był prekursorem skautingu na ziemiach polskich. Mottem działań Lutosławskiego było wykształcenie dzielnych obywateli Polski i kościoła katolickiego.
W 1907 wspólnie z księdzem Janem Gralewskim utworzył czteroletnie Ognisko Wychowawcze Wiejskie w Starej Wsi pod Nowomińskiem. Do szkolnego programu wprowadził elementy pracy skautowej. W 1911, będąc na leczeniu w Zakładzie dr. Tarnawskiego, założył dla dzieci kuracjuszy tzw. wakacyjną drużynę „Dzieci Kosowskich”T. Szymański, Ksiądz Kazimierz Lutosławski. Biografia kapłana, wychowawcy i polityka, Drozdowo 2017, s. 61.. Latem tego samego roku w Drozdowie dla dzieci z rodziny Lutosławskich i ich przyjaciół zorganizował zastępy „Kruki” i „Czajki”.
Do współpracowników Lutosławskiego w początkowym okresie jego działalności na rzecz szerzenia ruchu harcerskiego należeli Andrzej Małkowski i Olga Drahonowska-Małkowska, którym w 1913 w Zakopanem udzielił ślubuL. Dall, Olga i Andrzej Małkowscy w Zakopanem. [dostęp 2010-07-27]..
Po otrzymaniu święceń kapłańskich został prefektem szkół warszawskich i z wielką energią oddał się pracy w harcerstwie. Był instruktorem skautowym, kapelanem skautów i kapelanem obozowym. Do 1914 był członkiem Naczelnej Komendy Skautowej w Królestwie Polskim. Z funkcji tych ustąpił na skutek rozłamu w warszawskim skautingu. Jednym z powodów rozłamu był publiczny odczyt ks. Lutosławskiego dla młodzieży skautowej, w którym skrytykował on zrywy powstańcze z 1830 i 1863.
Krzyż harcerski
thumb|upright|Wyniki konkursu na polską odznakę skautową (Krzyż Harcerski) w numerze 8 Skauta z 1912 (strona 13)