Herbert Louis Samuel, 1. wicehrabia Samuel (ur. 6 listopada 1870, zm. 2 lutego 1963), GCB, OM, GBE – brytyjski polityk i dyplomata, członek Partii Liberalnej, minister w rządach Herberta Henry’ego Asquitha i Ramsaya MacDonalda. Członek Tajnej Rady Wielkiej Brytanii.
Życiorys Dzieciństwo i młodość Urodził się w 1870 w Liverpoolu w Anglii, w domu przy Belvidere Road 11 w dzielnicy Toxteth. Obecnie w budynku tym mieści się szkoła The Belvedere Academy. Był synem bankiera Edwina Louisa Samuela i Clary Yates. Odebrał tradycyjne religijne wychowanie żydowskie. Następnie ukończył University College School w Hampstead (w Londynie) i Balliol College w Oksfordzie. Podczas nauki w Oksfordzie przeszedł radykalną transformację i wyrzekł się swoich przekonań religijnych. W 1892 napisał list do matki, że zaprzestaje przestrzegać zewnętrznych zasad judaizmu, i byłby w stanie nigdy nie uczęszczać do synagogi. Pozostał jednak członkiem społeczności żydowskiej i „ze względów higienicznych” przestrzegał zasad szabatu oraz koszerności.
W 1897 poślubił swoją kuzynkę, Beatrice Franklin. Miał z nią trzech synów i córkę.
Początek kariery politycznej Dwukrotnie (w 1895 i 1900) bez powodzenia startował w wyborach w okręgu wyborczym South Oxfordshire, zanim w 1902 został deputowanym w okręgu wyborczym Cleveland (do 1918). Był deputowanym z ramienia Partii Liberalnej.
Rząd Henry’ego Campbell-Bannermana W 1905 premier Henry Campbell-Bannerman powołał Samuela do swojego gabinetu, powierzając mu urząd podsekretarza stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Awans ten umożliwił mu zdobycie pierwszego doświadczenia w administracji rządowej.
Rząd Herberta Asquitha W 1908 r. premier Herbert Henry Asquith powołał Samuela do swojego pierwszego rządu, powierzając mu początkowo urząd podsekretarza stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych (do 1909), a potem honorowy tytuł kanclerza Księstwa Lancaster (1909–1910). Następnie w latach 1910–1914 Samuel był poczmistrzem generalnym Wielkiej Brytanii. Pod koniec kadencji rządu był przewodniczącym Rady Zarządu Lokalnego (1914–1915). Gdy w maju 1915 został utworzony drugi rząd Herberta Henry’ego Asquitha, Samuel był początkowo poczmistrzem generalnym (1915–1916), a następnie otrzymał dodatkowy tytuł honorowy kanclerza Księstwa Lancaster (1915–1916). W 1915 przedstawił koncepcję utworzenia brytyjskiego Protektoratu nad Palestyną, która spodobała się 1 Lordowi Admiralicji Arthurowi Balfour. Wpłynęło to na opublikowanie późniejszej deklaracji Balfoura. W 1916 Samuel został ministrem spraw wewnętrznych. Stanął w obliczu niedoboru żołnierzy potrzebnych do walki na frontach I wojny światowej i pogłębiającego się jednocześnie niedoboru siły roboczej potrzebnej dla przemysłu zbrojeniowego. Drugim trudnym problemem była kwestia tysięcy rosyjskich uchodźców (wielu z nich było młodymi Żydami), przed którymi postawiono wybór między poborem do British Army lub powrotem do Imperium Rosyjskiego i służbą w armii carskiej. Gdy w 1916 nastąpiła seria niepowodzeń wojennych, którym towarzyszyła coraz większa liczba ofiar, rządząca Partia Liberalna straciła zaufanie do rządu Asquitha i poparła pro-syjonistycznego kandydata na premiera Davida Lloyd George’a. Rządem od początku targały spory między liberałami a nieusatysfakcjonowanymi podziałem ministerstw konserwatystami. Rząd upadł 5 grudnia 1916, kiedy konserwatyści odmówili współpracy z Asquithem. Były premier i jego stronnicy przeszli do opozycji. Samuel opowiedział się za Asquithem i stracił miejsce w rządzie. Konserwatyści utworzyli natomiast gabinet z pozostałymi liberałami, na którego czele stanął lider tych ostatnich David Lloyd George. Jego secesja oznaczała rozłam w Partii Liberalnej, który ostatecznie odsunął liberałów od władzy w Wielkiej Brytanii. W następnych wyborach powszechnych w 1918 Samuel stracił mandat deputowanego.
Palestyna thumb|left|Patrząc od prawej strony: Winston Churchill z żoną, Herbert Samuel, Emir Abdullah I, bardziej z lewej widoczny Thomas Lawrence, w Jerozolimie, 28 marca 1921 thumb|Herbert Samuel, Emir Abdullah I i Thomas Lawrence na lotnisku w Ammanie, kwiecień 1921 thumb|Herbert Samuel z przedstawicielami administracji i duchownymi Jerozolimy, 1922 Podczas działań wojennych prowadzonych przez Brytyjczyków na Bliskim Wschodzie przeciwko Imperium osmańskiemu w 1917 zajęto Palestynę oraz obszar dzisiejszego Libanu, Jordanii i Syrii. Nad całością tego obszaru władzę sprawowała brytyjska administracja wojskowa. W kwietniu 1920 na konferencji w San Remo podjęto decyzję o utworzeniu na tym obszarze francuskiego Mandatu Syrii i Libanu i brytyjskiego Mandatu Palestyny. Podjęto przy tym decyzję o zastąpieniu administracji wojskowej Palestyny administracją cywilną, kierowaną przez wysokiego komisarza Palestyny. Samuel automatycznie stał się kandydatem do reprezentowania interesów Wielkiej Brytanii na tym terytorium, zwłaszcza że brytyjskie stanowisko było mocno związane z obietnicą deklaracji Balfoura o utworzeniu w Palestynie „żydowskiej siedziby narodowej”. W tym celu 20 czerwca 1920 r. Herbert Samuel przybył do Palestyny i 1 lipca oficjalnie został pierwszym wysokim komisarzem Palestyny. Tymczasem władze wojskowe wycofały się do Egiptu, oczekując na oficjalne przyznanie Mandatu Palestyny przez Ligę Narodów (nastąpiło to w 1922).
Powołanie Samuela na urząd wysokiego komisarza Palestyny było mocno kontrowersyjne. Dla środowiska żydowskiego – zwłaszcza ruchu syjonistycznego – było to niezwykle ważne wydarzenie. Po raz pierwszy od prawie dwóch tysięcy lat Żyd stanął na czele władzy administracyjnej w Ziemi Izraela. Jednak wojskowe władze spostrzegały jego powołanie jako „wysoce niebezpieczne” dla sytuacji w Palestynie. Od strony formalnej ustanowienie cywilnej administracji w Palestynie było niezgodne z prawem, ponieważ nastąpiło przed podpisaniem 10 sierpnia 1920 traktatu pokojowego z Turcją. Wcześniej cywilna administracja nie mogła wymagać na mieszkańcach Palestyny podporządkowania się jej władzy – terytorium to powinno wciąż znajdować się pod wojskową okupacją. Ustanowienie cywilnego wysokiego komisarza Palestyny spotkało się z krytyką brytyjskich wojskowych. Generał Louis Bols powiedział, że powołanie Samuela spotkało się z „konsternacją, przygnębieniem i rozdrażnieniem muzułmańskiej oraz chrześcijańskiej ludności ... przekonanej, że będzie faworyzował syjonistów i reprezentuje żydowski, a nie brytyjski rząd”. Natomiast generał Edmund Allenby powiedział, że Arabowie postrzegają to jako „przekazanie kraju pod administrację syjonistyczną”, i przewidywał wybuch dużych niepokojów społecznych.
Jako wysoki komisarz Palestyny Samuel starał się udowodnić swoją bezstronność i występował jako pośrednik między żydowskimi i arabskimi interesami. Było to niezwykle trudne zadanie, ponieważ rosnące osadnictwo żydowskie w Palestynie budziło uzasadniony niepokój i niezadowolenie Arabów. Doprowadziło to do zamieszek Nabi Musa w kwietniu 1920. W ich rezultacie społeczność żydowska rozpoczęła tworzenie własnej paramilitarnej organizacji samoobrony Hagana. Samuel, poszukując rozwiązania konfliktu żydowsko-arabskiego, usiłował zdobyć zaufanie ludności arabskiej i przekonać jej liderów do współuczestniczenia w administracji mandatowej. Przekonywał ich, że jest to jedyna skuteczna droga, aby mogli bronić swoich praw obywatelskich i ekonomicznych. W tych staraniach napotkał jednak na opór arabskich przywódców, którzy odmówili współpracy z jakąkolwiek instytucją, w skład której weszliby Żydzi. W maju 1921 doszło do kolejnych krwawych arabskich wystąpień – zamieszki w Jafie. Brytyjskie wojska mandatowe przez pierwsze trzy dni nie angażowały się w starcia, umożliwiając im rozszerzenie się na prawie całe terytorium państwa. W ich rezultacie zginęło 47 Żydów i 48 Arabów, a rannych było 146 Żydów i 73 Arabów.
Wydarzenia te wstrząsnęły Samuelem, który zdecydował się dokładnie przeanalizować stosunki arabsko-żydowskie w kraju. 14 maja 1921 nakazał tymczasowo zatrzymać napływ nowych żydowskich imigrantów do Palestyny, aby w ten sposób zyskać czas potrzebny na analizę faktów. 3 czerwca odbyły się uroczystości z okazji urodzin brytyjskiego króla Jerzego V. W swoim wystąpieniu Samuel powiedział, że brytyjski rząd nigdy nie pozwoli na powstanie żydowskiego rządu w Palestynie, który panowałby nad arabską większością i zagarnąłby arabską ziemię. Dodał, że deklaracja Balfoura ma na celu umożliwienie napływu do Palestyny żydowskich imigrantów, których praca i wiedza umożliwią „rozwinąć kraj dla dobra wszystkich jej mieszkańców”. Mowa ta miała na celu uspokojenie Arabów, stanowiła jednak zasadniczy zwrot w stanowisku zajmowanym przez Samuela. Doszedł on do wniosku, że aby umożliwić dalszą realizację programu ruchu syjonistycznego, musi być pozyskana współpraca arabska. W tym duchu zaproponował utworzenie żydowskich i arabskich instytucji przedstawicielskich. W rezultacie powstały żydowskie Zgromadzenie Reprezentantów i arabska Najwyższa Rada Muzułmańska. Aby uspokoić nastroje społeczności arabskiej, brytyjskie władze uzyskały zgodę Ligi Narodów na wydzielenie z terytorium Mandatu Palestyny obszaru położonego na wschód od rzeki Jordan, tworząc tam arabski Emirat Transjordanii (obszar ten wyłączono z deklaracji Balfoura). Następnie sir Samuel wyraził zgodę, aby Al-Hadżdż Muhammad Amin al-Husajni powrócił do Palestyny i został wielkim muftim Jerozolimy. Decyzja ta okazała się niezwykle bolesnym błędem dla brytyjskiej dyplomacji, ponieważ okazał się on arabskim nacjonalistą, który odegrał kluczową rolę w gwałtownej opozycji wobec żydowskiego osadnictwa w Palestynie. Amin al-Husajni postanowił wykorzystać dla własnych politycznych celów Wzgórze Świątynne w Jerozolimie, a szczególnie meczet al-Aksa i Kopułę na Skale. Był on zdecydowany przekształcić meczet al-Aksa w symbol panarabskiego i palestyńskiego nacjonalizmu w walce z napływem żydowskich imigrantów do Palestyny. Prowadząc swoją kampanię często oskarżał Żydów o planowanie przejęcia kontroli nad Murem Zachodnim, który był niezbywalną własnością i częścią meczetu al-Aksa.