thumb|Tablica upamiętniająca Marię Znamierowską-Prüfferową na budynku arsenału w Muzeum Etnograficznym w Toruniu Maria Znamierowska-Prüfferowa (ur. 13 maja 1898 w Kibartach, zm. 20 sierpnia 1990 w Toruniu) – polska etnograf, profesor Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, twórca i wieloletni dyrektor Muzeum Etnograficznego w Toruniu, któremu po jej śmierci nadano jej imię. Działaczka Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego.
Życiorys Dzieciństwo i wykształcenie Była córką Stanisława, urzędnika komory celnej, i Leokadii z Andrzejewskich, guwernantki. Jej brat Jerzy był polskim filozofem i teologiem.
Ukończyła szkołę podstawową, następnie gimnazjum w Lipawie, zdając w 1915 maturę. W październiku tego samego roku wyjechała do Kijowa, gdzie przebywała blisko 3 lata. Związała się tam ze środowiskiem polskim. Uczestniczyła w wykładach Wyższych Kursów Żeńskich na Wydziale Filologicznym, a od 1917 roku w polskim Kolegium Uniwersyteckim.
Zajęcie Kijowa przez bolszewików zmusiło Prüfferową do opuszczenia miasta. Późną jesienią 1918 roku wyjechała do Warszawy. Przez kolejny rok pracowała najpierw w szkole w Mokasie, a następnie w pruszkowskim Domu Sierot, prowadzonym przez Janusza Korczaka i Marię Falską. Pod koniec 1920 r. zamieszkała w Wilnie W 1921 r. rozpoczęła studia na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Stefana Batorego (USB). Edukacja została przerwana z powodu gruźlicy, którą Prüfferowa leczyła w Zakopanem. Po ponad roku studiów na Wydziale Humanistycznym kontynuowała naukę na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym. Poznała tam swojego przyszłego męża prof. Jana Prüffera, wykładowcę zatrudnionego na tym wydziale od 1922, który przybył z Krakowa. 4 lutego 1925 roku zawarli ślub.
Praca na Uniwersytecie Wileńskim Maria Znamierowska-Prüfferowa jesienią 1926 roku podjęła studia na kierunku etnologia, powołanym 2 lata wcześniej staraniem prof. Cezarii Baudouin de Courtenay-Ehrenkreutzowej. W kolejnym roku akademickim rozpoczęła pracę w Muzeum Etnograficznym USB pod kierunkiem inicjatorki studiów etnologicznych. Zatrudniona była tam do 1939 r. Działalność na rzecz etnografii i muzealnictwu pozostała z nią do końca życia.
W 1930 roku wydana została jej monografia pt. Rybołówstwo jezior trockich, po której nastąpiła kontynuacja badań w dziedzinie etnologii. Naukowymi opiekunami badaczki byli, najpierw prof. Ehrenkreutzowa, a po jej przejściu do katedry w Warszawie, Znamierowska-Prüfferowa naukowo wspierana była przez prof. Kazimierza Moszyńskiego, który w 1935 roku objął Zakład Etnologii. W 1932 roku uzyskała tytuł zawodowy magistra etnologii i etnografii. W roku 1936 została zatrudniona na stanowisko adiunkta w Zakładzie Etnologii USB. W 1939 roku obroniła doktorat na podstawie dysertacji pt. Ości rybackie. Próba klasyfikacji ości północno-wschodniej Polski napisanej pod kierunkiem prof. Moszyńskiego.
Okres międzywojenny był dla młodej naukowczyni czasem podnoszenia kwalifikacji w profesji muzeologa podczas licznych wyjazdów zagranicznych. Odbyła podróż do Francji, Austrii, Jugosławii, na Węgry, do Czechosłowacji oraz do wszystkich krajów bałtyckich. Prowadziła wtenczas także badania terenowe, gromadziła zbiory i dokumentacji dla muzeum. Podjęła dodatkowo działalność dydaktyczną, prowadząc ćwiczenia etnograficzne w Szkole Nauk Politycznych przy Instytucie Naukowo-Badawczym Europy Wschodniej w Wilnie. Zaangażowała się na rzecz popularyzacji ochrony zabytków etnograficznych poprzez pogadanki w szkołach wiejskich, na uniwersytetach ludowych i w Polskim Radiu. Podczas swojej pracy muzeologicznej awansowała latami, dochodząc do stanowiska kustosza.
Przez 3 pierwsze lata II wojny światowej miała możliwość wykonywania swojej pracy w muzeum. W 1942 roku została zwolniona przez Niemców. Zaczęła wówczas zarabiać, prowadząc prywatne lekcje. Rok później zaangażowała się w działalność na tajnych kompletach. Po opuszczeniu Wilna przez wojska hitlerowskie w lipcu 1944 powróciła do pracy muzealnej.
Po II wojnie światowej Praca na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu Po zakończeniu wojny i odłączeniu Wilna od państwa polskiego Prüfferowa wraz z mężem i środowiskiem uniwersyteckim przeprowadziła się do Torunia. Mieszkała tam od 14 lipca 1945. W nowo powstającym Uniwersytecie Mikołaja Kopernika Znamierowska-Prüfferowa otrzymała etat na stanowisku adiunkta w Katedrze Etnologii. Podejmowała nieudane próby reaktywacji wileńskiej idei etnograficznej muzeum uniwersyteckiego, nie zyskując aprobaty ówczesnych władz. Dokonała jednak zestawienia zbiorów w Dziale Etnograficznym Muzeum Miejskiego (od 1950 r. Muzeum Pomorskiego), gdzie została zorganizowana przez nią pierwsza wystawa w 1948 roku.
W 1955 roku podniesiono ją do godności profesora nadzwyczajnego. Dysertacja habilitacyjna Rybackie narzędzia kolne w Polsce i w krajach sąsiednich opublikowana została w roku 1957, a w 1966 Oficyna Kościuszkowska w Stanach Zjednoczonych wydała wersję w języku angielskim.
Bibliografia dorobku naukowego prof. Marii Znamierowskiej-Prüfferowej obejmuje ponad 130 pozycji. Prace dotyczą rybołówstwa, muzealnictwa, folkloru, sztuki, budownictwa. Będąc już na emeryturze, podjęła się opracowania pozycji Tradycyjne rybołówstwo ludowe na tle zbiorów i badań Muzeum Etnograficznego w Toruniu. Była to jej ostatnia książka.
Muzeum Etnograficzne Kierując Działem Etnograficznym Muzeum Miejskiego w Toruniu w latach 1946–1958, od początku formułowała koncepcję utworzenia Muzeum Etnograficznego wraz ze skansenem jako samodzielnej placówki. Uzyskawszy zgodę władz na jego utworzenie (1953), doprowadziła do jego powstania w dniu 1 stycznia 1959 roku, w budynku dawnego Arsenału.
W latach 1959–1972 pełniła funkcję dyrektora Muzeum Etnograficznego w Toruniu. W roku kończącym pracę kierowniczą przeszła na emeryturę. Inwentarz muzealny, jaki pozostawiła po sobie prof. M. Znamierowska-Prüfferowa składał się z blisko 14 tys. zbiorów etnograficznych pochodzących z obszaru północnej Polski, w tym obejmował najbogatszą w ówczesnym okresie kolekcję tradycyjnego rybołówstwa. Zawierał 3 wystawy stałe, dotyczące kultury materialnej i sztuki ludowej oraz zorganizowaną salę rybacką. Obejmował także zaprojektowany w całości skansen o charakterze kujawskim, w formie zagrody i spichlerza podworskiego. Dyrektorka wydała kilkanaście książek muzealnych w postaci przewodników i monografii.
Działalność społeczna i popularyzatorska W styczniu 1947 roku powołano ją do Zarządu Głównego przekształcającego się Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego (PTL), który utworzono się na 22 Walnym Zgromadzeniu Towarzystwa Ludoznawczego w Lublinie (24-25 stycznia 1947 r.). W marcu tego samego roku założyła oddział PTL w Toruniu, podejmując próbę zjednoczenia dwóch środowisk: etnograficznego i około etnograficznego. Objęła funkcję sekretarza oddziału, a następnie 1949 r. została wiceprezesem. W roku 1954 powołano ją na stanowisko prezesa. Toruńskim oddziałem Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego zarządzała do roku 1981. Do 1978 była dodatkowo członkiem Zarządu Głównego PTL, a latach 1967-1970 wiceprezesem.
Pracę w muzeum łączyła z wyjazdami na konferencje krajowe, zagraniczne i uczestnictwem w prestiżowych gremiach takich m.in. jak Zespół Doradczy przy Zarządzie Muzeów i Ochrony Zabytków, Sekcja Muzeów i Ochrony Dóbr Kultury przy Ministerstwie Kultury i Sztuki.
W 1978 roku za zasługi dla działalności PTL zostało nadane jej członkostwo honorowe PTL.
Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1978) Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi (10 marca 1939) „za zasługi na polu pracy zawodowej”. Medal Komisji Edukacji Narodowej (1984) Odznaka tytułu honorowego „Zasłużony dla Kultury Narodowej” (1988) Nagroda im. Oskara Kolberga (1976)
Upamiętnienie Od 15 grudnia 1999 roku Muzeum Etnograficzne w Toruniu nosi jej imię. Uroczysty akt nadania imienia miał miejsce z okazji 40-lecia działalności instytucji. Uroczystość uwieńczono wmurowaniem pamiątkowej tablicy. Jedną z ulic lewobrzeżnego Torunia nazwano imieniem Marii i Jana Prüfferów. Maria Znamierowska-Prüfferowa patronuje również tramwajowi nr 321 MZK w Toruniu.
Przypisy
Bibliografia Biografia Marii Znamierowskiej-Prüfferowej na stronie Oddziału Toruńskiego Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego
Kategoria:Członkowie Honorowi Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego Kategoria:Dyrektorzy muzeów w Polsce Kategoria:Ludzie związani z Kibartami Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Odznaczeni odznaką tytułu honorowego „Zasłużony dla Kultury Narodowej” Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Laureaci Nagrody Kolberga Kategoria:Pochowani na Cmentarzu św. Jerzego w Toruniu Kategoria:Polscy etnografowie Kategoria:Polscy etnolodzy Kategoria:Urodzeni w 1898 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Wileńskiego Kategoria:Zmarli w 1990