mały|Rozbiórka w 1991 roku Pomnika Poległym w Służbie i Obronie Polski Ludowej mały|Przykład dekomunizacji w Kamiennej Górze: zmiana nazwy ulicy mały|Przykład dekomunizacji w Rosji: wygląd fasady wielkiego pałacu kremlowskiego został przywrócony do pierwotnej formy w 1991 roku, po rozpadzie ZSRR; godło ZSRR oraz litery tworzące skrót nazwy kraju (CCCP) zostały usunięte i zastąpione przez herb Federacji Rosyjskiej Dekomunizacja – postulat eliminowania komunizmu z przestrzeni publicznej, jak też penalizacji osób zaangażowanych w jego promocję i legitymizację.
Obecnie proces dekomunizacji dotyczy głównie państw dawnego bloku wschodniego (Niemcy„Dekomunizacja” instytucji politycznych, Ehrhart Neubert, Ośrodek Myśli Politycznych, http://www.omp.org.pl/artykul.php?artykul=105., Polska, LitwaLithuanian ban on Soviet symbols, BBC News, 17 Jun 2008, https://archive.is/20120526200748/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7459976.stm., Estonia, CzechyDekomunizacja w Czechach https://wiadomosci.wp.pl/czechy-dekomunizacje-maja-za-soba-slowacja-jej-nie-przeprowadzila-6037673557799553a| 12-01-2007., SłowacjaMatej Medvecký, Jerguš Sivoš, Peter Jašek – Following the Footsteps of Iron Felix. The State security in Slovakia 1945 – 1989, Bratislava: Ústav pamäti národa, 2014., WęgryThe Institute for the History of the 1956 Hungarian Revolution, http://web.archive.org/web/20170425115101/http://www.hsozkult.de/webreview/id/rezwww-20., UkrainaUkraine to rewrite Soviet history with controversial ‘decommunisation’ laws, The Guardian., Rosja)Lustracja w krajach Europy Środkowej i państwach bałtyckich, Ośrodek Studiów Wschodnich, http://web.archive.org/web/20100109195751/http://osw.waw.pl/pl/publikacje/raport-osw/2009-03-15/lustracja-w-krajach-europy-srodkowej-i-panstwach-baltyckich..
Zmiany systemowe Jednym z elementów dekomunizacji było systemowe zerwanie z komunistyczną przeszłością poprzez rozliczenie polityczne, historyczne i prawne komunistów, oraz ustawowy zakaz sprawowania funkcji publicznych (posłów, sędziów, urzędników instytucji publicznych, menedżerów wyższego szczebla spółek skarbu państwa, niekiedy dziennikarzyJ. Lichocka: W mediach publicznych nie mogą pracować byli esbecy i współpracownicy służb PRL, Radio Maryja, http://www.radiomaryja.pl/informacje/j-lichocka-mediach-publicznych-moga-pracowac-byli-esbecy-wspolpracownicy-sluzb-prl/.), przez pracowników i współpracowników (w tym tajnych), służb bezpieczeństwa zwalczających demokratyczną opozycję i wspólnoty religijneWęgry zmieniają konstytucję, Gość Niedzielny, http://gosc.pl/doc/1482754.Wegry-zmieniaja-konstytucje.Trials, Purges and History Lessons, Timothy Ash, Decommunization.org, http://web.archive.org/web/20100827012246/http://decommunization.org/English/Decommunization.htm.Ten myths about decommunization in Ukraine, EuroMaidanpress.com, http://euromaidanpress.com/2015/06/18/ten-myths-about-decommunization-in-ukraine/.Aparat represji wobec Kościoła w latach 1944–1956. Terytorium obecnej diecezji sandomierskiej, Instytut Pamięci Narodwej, http://web.archive.org/web/20170425120719/https://ipn.gov.pl/pl/publikacje/ksiazki/13094,Aparat-represji-wobec-Kosciola-w-latach-19441956-Terytorium-obecnej-diecezji-san.html..
Dekomunizacja w Polsce Poparcie dla dekomunizacji Przekonanie ludzi, że zła sytuacja w kraju jest konsekwencją rządów partii komunistycznej, w latach 1989–1993 słabło z roku na rok. Proces ten obejmował również – jak wykazały kolejne badania Fundacji im. Friedricha Eberta realizowane w latach 1991–1993 – pracowników przedsiębiorstw przemysłowych. Prowadziło to nieuchronnie do spadku poparcia załóg dla haseł dekomunizacji, w tym postulatu postawienia przed sądem przywódców PZPR. Wiosną 1993 roku za takim posunięciem opowiadała się wyraźna mniejszość (34%) ankietowanych pracowników. Przeciwników było więcej – 47%. W obserwowanej grupie działaczy związkowych zwolennicy osądzenia szefów partii komunistycznej lekko przeważali (47% badanych było „za”, zaś 42% „przeciw”). Ten zrównoważony wynik był wypadkową wielkich zróżnicowań. Nie zależały one – podobnie jak odmienności w ocenach czterolecia – od cech społecznych i demograficznych badanych (wyjątek to nieco większy antykomunizm osób młodszych i gorzej wykształconych). Liczyły się przynależność związkowa i byłe członkostwo w partii komunistycznej. Za sądzeniem członków władz PZPR opowiadało się jedynie 9% byłych członków tego stronnictwa oraz 57% bezpartyjnych, prawie wszyscy (86%) działacze „Solidarności” i prawie nikt z OPZZ. Działacze „Solidarności '80” brali tym razem stronę swych byłych kolegów związkowych.
Dekomunizacja nazw ulic i placów Innym elementem jest ustawowa regulacja dotycząca likwidacji nazw i symboli komunistycznych z przestrzeni publicznej, tzw. dekomunizacja ulic i placówPolskę czeka dalsza dekomunizacja ulic, Onet.pl, http://web.archive.org/web/20160904170822/http://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/polske-czeka-dalsza-dekomunizacja-ulic/fp5b38.Behind the New Legislation to Decommunize Ukraine, Foreign Affairs, https://archive.is/20210215164331/https://www.foreignaffairs.com/articles/ukraine/2015-04-28/kievs-purge.Kultura i Społeczeństwo, 2015 nr 2 : „Ukraina przed przełomem 2014 roku i po”.. Dekomunizacja nazw ulic w Polsce przebiegała dwuetapowo. W pierwszych latach po obaleniu komunizmu nowe władze samorządowe spontanicznie pod wpływem opinii publicznej przywracały przedwojenne nazwy ulic. Niezdekomunizowane w tamtych czasach nazwy ulic, patroni instytucji publicznych itp. zostały objęte „Ustawą Sejmu z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej”Internetowy System Aktów Prawnych Sejmu RP, https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20160000744. Po wejściu w życie ustawy samorządy miały rok na wprowadzenie zmian. Najczęściej ogłaszały wtedy konsultacje społeczne w celu wybrania nowej powszechnie akceptowanej nazwy lub patronaKonsultacje społeczne – zmiana nazw ulic, Miasto i Gmina Cedynia, https://web.archive.org/web/20170425121707/http://www.cedynia.pl/um/478-konsultacje-spoleczne-zmiana-nazw-ulic.Konsultacje społeczne w sprawie zmian nazw ulic podlegających „dekomunizacji”, Oficjalny serwis miasta Jastrzębie-Zdrój, http://www.konsultacje.jastrzebie.pl/consultations/show?id=109.Ustawa dekomunizacyjna. Które ulice do zmiany nazwy?, Głos Wielkopolski, http://web.archive.org/web/20170519070031/http://www.gloswielkopolski.pl/wiadomosci/poznan/a/ustawa-dekomunizacyjna-ktore-ulice-do-zmiany-nazwy,10658287/.Zmiana nazw ulic i obowiązki gmin, Infor.pl, http://samorzad.infor.pl/temat_dnia/387271,Zmiana-nazw-ulic-i-obowiazki-gmin.html.Wojewoda: Trzeba zmienić nazwy stu ulic na Dolnym Śląsku, Gazeta Wrocławska, http://web.archive.org/web/20160906164358/http://www.gazetawroclawska.pl/wiadomosci/a/wojewoda-trzeba-zmienic-nazwy-stu-ulic-na-dolnym-slasku,10591796/.. Tryb zmiany nazw ulic zapisany w ustawie nie wymuszał zmiany dokumentów do czasu ich wygaśnięciaDekomunizacja nazw ulic bez konieczności wymiany dokumentów, Gazeta Prawna, http://prawo.gazetaprawna.pl/artykuly/976939,dekomunizacja-nazw-ulic-wymiana-dokumentow.html..
Dekomunizacja na Ukrainie
thumb|Nad pomnikiem Bolesnej Ojczyzny, symbolizującym matki, które straciły swoje dzieci w wyniku zbrodni totalitarnych reżimów nazistowskiego i sowieckiego, nowy maszt flagowy został zainstalowany jako znak wyrzeczenia ideologii sowieckiej i rosyjskiej, 2025
Dekomunizacja w Czechach
Przypisy
Bibliografia
W poszukiwaniu paradygmatu transformacji / pod red. Jadwigi Staniszkis, Instytut Studiów Politycznych PAN, 1994 Ewelina Targosz, Dekomunizacja Albanii – lustracja, wymiar sprawiedliwości i pomoc UE, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 2014 Jennifer A. Yoder, „From East Germans to Germans?: The New Postcommunist Elites”, , s. 95–97, 1999 Michael Mandelbaum, „Post-Communism: Four Perspectives”, Council on Foreign Relations , 1996
Stéphane Courtois, Nicolas Werth, Jean-Louis Panné, Andrzej Paczkowski, Karel Bartošek, Jean-Louis Margolin, „Czarna księga komunizmu. Zbrodnie, terror, prześladowania” .
Linki zewnętrzne Bronisław Wildstein, „Całe zło lustracji” – Fragment książki Dekomunizacja, której nie było, Ośrodek Myśli Politycznej i Księgarnia Akademicka, Kraków 2000 USTAWA z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki – Dz.U. 2016 poz. 744
Kategoria:Antykomunizm